Deze dieren werden als goden vereerd – en sommige nog steeds

Van de Nijldelta tot de jungle van Midden-Amerika: overal ter wereld hebben mensen dieren vereerd. Soms om hun praktische nut, soms om hun mystieke uitstraling of brute kracht. In mythen en religies kregen dieren een goddelijke status – als beschermer, gids of symbool van wijsheid. Welke dieren waren heilig, en waarom juist zij?

De ibis, symbool van wijsheid in Egypte

In het oude Egypte speelde de ibis een centrale rol in religie en symboliek. De vogel werd verbonden met Thoth, de god van het schrift, kennis en beschaving. Thoth werd vaak afgebeeld als een ibis of als een man met een ibis­hoofd.

Onder toeziend oog van de zonnegod Ra (links) wegen de goden Anubis (tweede van links) en Thoth (derde van links) de ziel van een overledene. Schildering op een houten kist uit ongeveer 1000 v.C.

De link met wijsheid was niet toevallig: schrijvers gebruikten veren als schrijfinstrument, en de ibis werd zo het dier van kennis en administratie. In tempels werden miljoenen ibissen gemummificeerd als offergaven. Archeologen hebben complete catacomben met ibismummies gevonden. De vraag was zo groot dat priesters uiteindelijk zelf ibissen gingen fokken.

De jakhals, gids naar het hiernamaals

Wie ooit in Egypte bij een begraafplaats is geweest, begrijpt de symboliek van de jakhals. Deze aaseter werd vaak gezien rond graven, waar hij soms resten opgroef.

Leestip: Ook de oude Egyptenaren hadden huisdieren – welke waren er?

De Egyptenaren koppelden dit gedrag aan het hiernamaals. Zo ontstond Anubis, de god van mummificatie en begraafplaatsen, afgebeeld als jakhals of als man met jakhalskop. Hij begeleidde zielen tijdens het wegen van het hart – het moment waarop werd bepaald of iemand het hiernamaals mocht betreden.

De kat, een praktisch en geliefd huisdier

De kat was in Egypte niet alleen nuttig – ze beschermde graanvoorraden tegen muizen en ratten – maar ook heilig. Katten werden geassocieerd met Bastet, de godin van huis, vruchtbaarheid en bescherming.

Bastet werd afgebeeld als kat of als vrouw met kattenkop. Kattenmummies zijn in grote aantallen teruggevonden. Het doden van een kat gold als ernstig misdrijf. De combinatie van praktische waarde en religieuze betekenis maakte de kat tot een van de meest vereerde dieren in de oudheid.

De koe, heilig dier in het hindoeïsme

In India heeft de koe tot op de dag van vandaag een bijzondere status. In het hindoeïsme staat zij symbool voor zorg, overvloed en moederschap. De mythologische koe Kamadhenu geldt als goddelijke oermoeder. Volgens hindoeïstische tradities huizen de goden in haar lichaam.

Kamadhenu, de goddelijke moeder, afgebeeld met het gezicht van een vrouw, het lichaam van een koe, de vleugels van een vogel en de staart van een pauw. Volgens het hindoeïsme komen de goden voort uit haar lichaam.

Tegelijkertijd heeft de koe in agrarische samenlevingen een enorme praktische waarde: melk, boter (ghee), mest als brandstof en trekkracht op het land. Deze combinatie van religieuze en economische betekenis verklaart waarom rundvleesconsumptie voor veel hindoes taboe is.

De olifant, het voorteken van Boeddha

In het hindoeïsme wordt naast de koe ook de olifant vereerd. De olifant staat symbool voor wijsheid, verstand en koninklijke waardigheid. Daarnaast worden olifanten ook geliefd voor hun praktische waarde: ze kunnen zware lasten tillen, bomen vellen en paden begaanbaar maken.

In het boeddhisme wordt de olifant zelfs als heilig gezien. Zo droomde koningin Maya over een witte olifant die in haar zij verdween. Dit werd gezien als een voorteken, want tien maanden later werd prins Siddhartha, de latere Boeddha, geboren. Boeddha zou, volgens heilige teksten, ook verschillende keren als een olifant gereïncarneerd zijn.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

In zowel het hindoeïsme als het boeddhisme speelt de mythische witte olifant Airavata (in Thailand bekend als Erawan) een belangrijke rol. Airavata is het rijdier van de god Indra en wordt vaak afgebeeld met meerdere hoofden. Hij staat symbool voor koninklijke macht en kosmische orde.

De god Ganesha, die eveneens met een olifantenhoofd wordt afgebeeld, heeft echter een eigen ontstaansmythe. Volgens hindoeïstische verhalen kreeg hij het hoofd van een olifant nadat zijn oorspronkelijke hoofd was afgeslagen, een gebeurtenis die losstaat van Airavata.

De jaguar, heerser van de nacht in Meso-Amerika

Aan de andere kant van de wereld vereerden de Maya’s en Azteken de jaguar (Nahuatl: ocelotl). In de dichte jungle van Midden-Amerika gold de jaguar als heerser van de nacht.

De Maya-heerser Itzamnaaj Balam II ontvangt een helm in de vorm van het hoofd van een jaguar van zijn vrouw Xoc. Meso-Amerikaanse heersers en krijgers droegen vellen en tanden van de jaguar, in de hoop zo de kracht van het dier te verkrijgen. Beeldhouwwerk uit circa 724 n.C.

Omdat de dag werd gezien als het rijk van de levenden en de nacht als dat van de doden, werd de jaguar beschouwd als brug tussen beide werelden. Heersers en krijgers droegen jaguarhuiden en tanden om de kracht van het dier te symboliseren. De beroemde jaguar-krijgers van de Azteken ontleenden hun naam aan dit roofdier.

De jaguar werd niet vereerd om zijn zachtheid, maar om zijn dominantie: hij jaagt op land, kan zwemmen en klimt moeiteloos in bomen – eigenschappen die hem tot top­predator maakten.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!