Met temperaturen die richting de achttien graden kruipen, klopt de lente vandaag op de deur in Nederland en België. Mensen zoeken massaal de zon op, en dieren doen precies hetzelfde. Maar terwijl wij vooral voor ontspanning in de zon gaan liggen, heeft zonnebaden in het dierenrijk een veel directer doel.
Van hagedissen en kikkers tot monarchvlinders, maki’s en zelfs zeeleeuwen: talloze soorten zoeken actief de zon op. Dat is opvallend, want openlijk zonnen maakt dieren ook kwetsbaarder voor roofdieren. Waarom nemen ze dat risico?
Thermoregulatie: op temperatuur komen en blijven
Voor koudbloedige dieren, officieel ectothermen, is zonlicht letterlijk levensbelangrijk. Reptielen, amfibieën, veel insecten en vissen kunnen hun lichaamstemperatuur niet zelfstandig constant houden. Ze zijn afhankelijk van hun omgeving om op te warmen.
Door zich op een warme rots te nestelen of in de zon te gaan liggen, brengen ze hun lichaam op de juiste temperatuur. Dit proces heet thermoregulatie. Zodra hun spieren en spijsvertering voldoende zijn opgewarmd, kunnen ze efficiënter bewegen, jagen en voedsel verteren.
Het grote voordeel? Ze hoeven nauwelijks energie te steken in het verwarmen van hun lichaam. Ter vergelijking: sommige warmbloedige dieren – waaronder mensen – gebruiken naar schatting zeventig tot tachtig procent van hun energie om hun lichaamstemperatuur op peil te houden.
Wat gebeurt er als het plotseling afkoelt?
Omdat ectothermen hun temperatuur niet intern kunnen regelen, bewegen hun lichaamsprocessen mee met het weer. Koelt de omgeving af, dan vertraagt alles: spierfunctie, immuunreacties en zelfs hartslag.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Dat werd onlangs nog zichtbaar tijdens een koufront in Florida. Bij temperaturen rond de vijf graden vielen leguanen letterlijk uit bomen. Ze waren niet dood, maar verstijfd door de kou. Zodra het weer opwarmt, herstellen ze meestal.
Ook warmbloedige dieren zonnen
Opvallend genoeg zoeken ook warmbloedige dieren (endothermen) de zon op. Hoewel zij hun eigen warmte produceren via hun stofwisseling, kunnen ze energie besparen door zich te laten opwarmen door de zon.
Onderzoek toont aan dat onder meer ringstaartmaki’s, alpensteenbokken en renkoekoeken regelmatig zonnebaden om hun energieverbruik te verlagen. Minder interne warmteproductie betekent minder voedsel nodig.
Een bijzonder voorbeeld is de dikstaartsmalvoetbuidelmuis uit Australië. Dit kleine zoogdier kan in torpor gaan: een tijdelijke staat waarin lichaamstemperatuur en metabolisme sterk dalen. Wanneer het dier uit die energiebesparende toestand komt, warmt het zich op in de zon. Daardoor kan het overleven op slechts een kwart van de normale dagelijkse voedsel- en waterbehoefte.
Zonnebaden als parasietenbestrijding
Vogels gebruiken zonlicht niet alleen om warm te blijven. Ze spreiden hun vleugels in de zon om een ander probleem aan te pakken: parasieten.
Onderzoek uit 1993 liet zien dat groene zwaluwen die last hadden van luizen en mijten vaker zonnebaden dan behandelde vogels. Later bleek waarom: blootstelling aan zonlicht doodt luizen op veren. Inmiddels is van minstens vijftig vogelsoorten bekend dat ze zonnebaden als vorm van natuurlijke ongediertebestrijding.
Zonlicht als medicijn
Zonlicht kan ook helpen bij ziektebestrijding. Experimenteel onderzoek met groene boomkikkers toont aan dat zieke dieren zich bewust warmer laten worden dan normaal. Door in de zon te blijven zitten, verhogen ze hun lichaamstemperatuur – een verschijnsel dat bekendstaat als gedragskoorts.
Net als bij mensen activeert deze verhoging van de lichaamstemperatuur het immuunsysteem en kan ze helpen infecties te bestrijden.
Vitamine D en andere voordelen
Sommige dieren gebruiken zonlicht om stoffen aan te maken die ze niet voldoende uit hun voeding halen. Panterkameleons bijvoorbeeld verhogen hun blootstelling aan uv-straling wanneer ze een tekort aan vitamine D hebben. Net als bij mensen stimuleert uv-licht de productie van deze vitamine in de huid.
Ook zeeleeuwen maken gebruik van de zon. Op rotsige eilanden liggen ze massaal te dutten in het zonlicht om hun lichaam op temperatuur te houden. Wordt het te warm, dan steken ze een flipper in het water om af te koelen – een subtiel maar effectief temperatuurmechanisme.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
