Lange tijd werd aangenomen dat Antarctica het enige continent was waar geen haaien voorkomen. Maar nu onderzoekers van het Minderoo-UWA Deep-Sea Research Centre in het ijskoude water een sluimerhaai aantroffen, is die veronderstelling bijgesteld. Het dier werd vastgelegd nabij de Zuidelijke Shetlandeilanden, op zo’n 500 meter diepte – in water dat nauwelijks boven het vriespunt uitkomt. Dat een haai in zulke omstandigheden kan overleven, heeft alles te maken met uitzonderlijke biologische aanpassingen.

‘Horen haaien hier wel thuis?’

‘We keken elkaar aan en dachten: volgens mij horen haaien niet thuis in Antarctica,’ zegt Alan Jamieson, hoogleraar aan de University of Western Australia en directeur van het Minderoo-UWA Deep-Sea Research Centre.

Volgens Jamieson is dit de eerste keer dat een haai van deze soort is aangetroffen in Antarctische wateren. Het dier werd waargenomen nabij de Zuidelijke Shetlandeilanden, op ongeveer een halve kilometer diepte, in water dat net boven het vriespunt lag.

Leestip: Zeldzame beelden van dwergnijlpaard met jong vastgelegd door Nederlandse onderzoekers

Sluimerhaaien, een groep waartoe ook de bekende Groenlandse haai (Somniosus microcephalus) behoort, komen normaal gesproken voor in koude, diepe wateren op het noordelijk halfrond. Ze leven met name rond het noordpoolgebied en het noorden van de Grote Oceaan. Zelfs in hun leefgebied worden deze dieren zelden waargenomen, wat het nog opmerkelijker maakt dat deze bij Antarctica is gezien.

Een leven in slowmotion

Sluimerhaaien zijn groot en bewegen langzaam. Hun stofwisseling is uitzonderlijk laag: Groenlandse haaien halen een topsnelheid van minder dan drie kilometer per uur en groeien minder dan een centimeter per jaar. Die trage levenswijze helpt energie te besparen, wat een groot voordeel vormt in water dat nauwelijks boven het vriespunt uitkomt.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Diezelfde strategie hangt vermoedelijk samen met hun opmerkelijke levensduur. Volgens sommige schattingen kunnen Groenlandse haaien meer dan vierhonderd jaar oud worden. Genetisch onderzoek wijst op extra kopieën van genen die betrokken zijn bij DNA-reparatie en bescherming tegen cellulaire schade, wat mogelijk bijdraagt aan hun lange leven.

Leestip: Dit is de barones, de langste wilde slang ter wereld

Daarnaast beschikken sluimerhaaien over een bijzondere chemische aanpassing. Hun weefsels bevatten hoge concentraties ureum en trimethylamine N-oxide (TMAO). Ureum helpt bij het handhaven van de zoutbalans met het zeewater, terwijl TMAO de eiwitten stabiliseert zodat ze blijven functioneren in bijna ijskoud water. Alle haaien hebben deze stoffen, maar sluimerhaaien bezitten er aanzienlijk meer van dan de meeste andere soorten.

Toevallige bezoeker of vaste bewoner?

Toch kwam de waarneming voor Jamieson als een verrassing. ‘In mijn 25-jarige carrière heb ik er slechts vier gezien,’ zegt hij. Het exemplaar dat voor de camera verscheen, was naar schatting tussen de twee en drie meter lang – een van de grotere haaien die hij ooit heeft waargenomen.

Sluimerhaaien leven teruggetrokken en solitair, diep onder water. Ze worden zelden gefotografeerd, waar ook ter wereld. Daardoor weten wetenschappers nog maar weinig over deze soort. De recente ontdekking van een exemplaar bij Antarctica benadrukt hoe onbekend hun verspreiding nog is.

Leestip: Unieke videobeelden tonen ijsbeerwelpen en moeder die hun hol verlaten

Jamieson vermoedt dat de haai mogelijk werd aangetrokken door een relatief warmere waterstroom in het gebied waar de camera was geplaatst. ‘Er kan daar een kleine stroom met iets warmer water zijn waardoor ze verder naar het zuiden kunnen doordringen dan normaal,’ zegt hij.

Of het hier gaat om een toevallige bezoeker of om een soort die zich structureel in Antarctische wateren begeeft, is nog onduidelijk. De ontdekking suggereert in elk geval dat haaien mogelijk in meer uithoeken van de oceaan weten te overleven dan tot nu toe werd gedacht. Jamieson zegt dat de bijzondere ontmoeting veel vragen met zich meebrengt. ‘Zijn er meer haaien in Antarctica? Komen ze overal voor of alleen op deze plek? Er is nog zoveel dat we niet weten,’ benadrukt hij.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!