Koninklijke Egyptische mummies waren op pad, en dat was niet voor het eerst

Met een feestelijke optocht in Caïro werd het gouden tijdperk van de farao's gevierd. Een van de mummies vloog in 1976 al naar Parijs voor een make-over.

Foto's Van Kenneth Garrett
Gepubliceerd 8 apr. 2021 17:17 CEST
Portrait of Seti I

Farao Seti I heerste vanaf ca. 1290 v.Chr. ruim tien jaar over Egypte. Zijn mummie was een van de 22 die naar een nieuw museum in Cairo zijn verhuisd.

Foto van Kenneth Garrett

Afgelopen zaterdag trokken de mummies van 22 farao's en andere koninklijke personen in een parade door de straten van Caïro. Ze werden geëscorteerd door Egyptische filmsterren, zangers, dansers en politie te paard en gingen van het historische Egyptisch Museum (dat officieel het Museum der Egyptische Oudheden heet) naar hun nieuwe onderkomen in het recent geopende Nationaal Museum van de Egyptische Beschaving (National Museum of Egyptian Civilization, oftewel NMEC).

Deze op televisie toegesneden ‘Gouden parade van de farao's’ langs de Nijl was bedoeld als eerbetoon aan het rijke erfgoed van Egypte, maar ook als reclame, om bezoekers te lokken in de nasleep van een pandemie waardoor er wereldwijd nauwelijks meer werd gereisd.

“Deze parade maakt alle Egyptenaren trots op hun land,” zei archeoloog Zahi Hawass, voormalige Egyptische minister van Oudheden voorafgaand aan de parade. “In deze tijd van COVID willen ze blij zijn, en trots op hun voorouders. Ze zullen in de straten staan te wachten om hun koningen te begroeten.” 

Het merendeel van de betrokken mummies dateert uit het Nieuwe Rijk (ca. 1539-1075 v.Chr.), wat een bloeitijd was van de Egyptische beschaving. In de stoet bevonden zich achttien farao's en vier andere personen van koninklijke huize, van enkele van de bekendste Egyptische heersers tot relatief onbekende figuren.

Lees ook: Oude Egyptenaren mummificeerden miljoenen vogels. Waar kwamen die vandaan?

Koninklijke celebrities in de parade waren onder meer Ramses II - ook wel ‘De Grote’ genoemd, en degene die zou zijn genoemd in het Bijbelboek Exodus - en Hatsjepsoet, een van de weinige vrouwelijke farao's, een krachtige heerseres die veel bouwwerken liet oprichten. 

De heerschappij van Ramses II duurde 67 jaar, van 1279 tot 1213 v.Chr. Hij zou een groot krijger zijn geweest en wordt in de literatuur en in films vaak aangewezen als de farao uit het Bijbelboek Exodus.

Foto van Kenneth Garrett

Koningin Hatsjepsoet was een van de weinige vrouwelijke farao's van Egypte. Tijdens haar 22-jarige heerschappij gaf ze opdracht tot de bouw van honderden monumenten en tempels en begon ze handelsexpedities naar het land Poent (het huidige Jemen), om het aanbod van wierookhars en andere kostbare oliën in Egypte te waarborgen.

Foto van Kenneth Garrett

Siptah Akhenre was een van de minder succesvolle heersers uit de stoet. Hij stierf in zijn tienerjaren en leed mogelijk aan polio. Een andere koning, Seqenenre Ta'a II liep ernstige letsel op door een strijdbijl, een knuppel en een speer, volgens wetenschappers die een CT-scan van zijn mummie maakten.

Andere farao's hadden weer andere bijzonderheden. “Seti I is waarschijnlijk wel mijn favoriet,” vertelt Egyptoloog Salima Ikram, van de American University in Cairo. “Hij had een hele goede smaak - en het was een zeer aantrekkelijke man.”

De optocht begon bij zonsondergang met 21 saluutschoten terwijl de mummies op het Tahrir-plein de weg opgingen. Tijdens hun ongeveer acht kilometer lange tocht parallel aan de Nijl passeerden ze muurschilderingen met faraonische taferelen, tegen een achtergrond van vuurwerk en licht- en geluidshows.

“De mummies worden getransporteerd in beschermende kisten, waarvan er verschillende om elkaar heen worden geplaatst, net als de kisten in de oudheid of in China,” vertelde Ikram voorafgaand aan de parade. Ze was als adviseur betrokken bij de verhuizing vanwege haar deskundigheid op het gebied van mummies en het mummificatieproces. “Het vervoer moet volledig veilig zijn.”

De hermetisch afgesloten kisten met klimaatbeheersing stonden op militaire trucks die waren versierd als de begrafenisboten waarmee de farao's ooit naar hun tombes werden gebracht. Bij hun aankomst bij het NMEC werden ze opgewacht door hoogwaardigheidsbekleders, waaronder de Egyptische president Abdel Fattah el Sisi. 

Mummies op pad

Het was bepaald niet de eerste keer dat de mummies op pad waren. Niet lang nadat ze zo’n drieduizend jaar geleden waren bijgezet in een praalgraf in de Vallei der Koningen (in de buurt van Luxor) werd het merendeel overgebracht naar een geheim graf, om ze te beschermen tegen grafrovers. Die geheime graven werden aan het eind van de negentiende eeuw herontdekt; soms met behulp van plaatselijke grafrovers. Daarna vervolgden de mummies hun zwerftocht. Stoomschepen brachten ze over de Nijl naar musea in Cairo.

In 1881 beschreef een journalist de sfeer rond een van dit soort boottochten. Dorpelingen stonden langs de oever om hun beroemde doden uitgeleide te doen: “Vrouwen renden met losse haren jammerend langs de oever.  Mannen stonden plechtig zwijgend naast elkaar en schoten in de lucht om de langsvarende farao's te begroeten.”

(Bij hun aankomst in Caïro werden de koninklijke mummies tegengehouden bij een wegblokkade. Douanebeambten konden op hun lijst van goederen die de stad in mochten geen ‘mummies’ vinden. Uiteindelijk veranderden de autoriteiten hun omschrijving van ‘mummie’ naar ‘gezouten vis’, waarna de farao's door mochten.)

Mummies en duizend beeldjes ontdekt in Egyptische graftombe

Sinds die spookachtige riviertocht lagen de 22 mummies verspreid over vier verschillende musea. Sommige waren te zien in glazen vitrines, andere lagen in opslagruimten, buiten het zicht van het publiek. Ramses II vloog in 1976 zelfs naar Parijs voor herstelwerkzaamheden.

Uitgerekend die trip bracht de huidige minister van Oudheden, Khaled el-Anani, op het idee van de parade. Hij zag als kind op een Franse school in Caïro een film over de aankomst van Rames in Parijs.

Lees ook: Ramses II: Het politieke huwelijk van de farao

“Ik was onder de indruk van de vele verslaggevers en televisiecamera's op het vliegveld in Parijs, die ervoor zorgden dat Ramses werd verwelkomd als een president of een koning,” aldus El-Anani. Toen hij minister werd, besloot hij naar eigen zeggen “om iets groots te doen, om een ongeëvenaarde parade te organiseren als eerbetoon aan onze voorouders die ook deel uitmaken van het cultureel erfgoed van de mensheid.”

Moderne vloek van de mummies?

Veel Egyptenaren verheugden zich op de parade; een feestelijk moment in de zware tijden van de pandemie. Maar anderen waren bezorgd dat de verplaatsing van de mummies ongeluk had gebracht.

Een dodelijk treinongeluk dat recent plaatsvond in het midden van Egypte, een gebouw dat instortte in Cairo en zelfs de bizarre blokkade van het Suezkanaal werden geweten aan een moderne vloek van de mummies vanwege de parade. Maar archeoloog Hawass wees die suggestie resoluut van de hand. “Er bestaat geen vloek, er bestaan alleen een heleboel bijgelovige mensen,” lachte hij. 

Een serieuzere kwestie is dat het spektakel plaatsvond terwijl er wereldwijd discussie is over de vraag of het ethisch verantwoord is om stoffelijke overschotten tentoon te stellen. Talloze curatoren in musea spannen zich in om de mummies te bedekken, of om helemaal geen stoffelijke overschotten meer aan het publiek te tonen.

De kwestie is al tientallen jaren onderwerp van discussie voor de Egyptische autoriteiten. Toen Hawass in 1974 meeging met een rondleiding van de Engelse prinses Margaret, de zus van koningin Elizabeth, door het Egyptisch Museum, zag hij dat ze ineenkromp en haar ogen bedekte toen ze het lugubere, verdroogde gelaat zag van Ramses II. “Het leek of ze dacht: ‘Waarom doen jullie dit? Zo'n aanblik van een menselijk gezicht is onverdraaglijk!’” herinnert Hawass zich.

Maar volgens minister El-Anani krijgen de Egyptische hoogwaardigheidsbekleders nu het respectvolle graf dat ze verdienen in hun nieuwe onderkomen in het NMEC.

“Je daalt af, het is alsof je de onderwereld ingaat. De muren zijn zwart, het licht is gedimd. Elke kamer is als een grafkamer. De mummies liggen in hun kist, omgeven door hun grafvoorwerpen.”

Maar voordat ze hun laatste rustplaats in het NMEC bereikten, waren de 22 mummies onderdeel van een groots spektakelstuk in Hollywoodstijl. Wat hadden ze daarvan gevonden?

“Heersers wilden herdacht worden, ze wilden dat hun naam eeuwig zou voortleven,” vertelt Gregory Mumford die werkzaam is bij de vakgroep Archeologie van de University of Alabama. “Het lijkt me dan ook dat veel van hen, zo niet allemaal, zo'n nationale en publieke erkenning van hun naam, heerschappij en identiteit een prachtig idee hadden gevonden.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.