De bikini bestaat deze zomer tachtig jaar. Toch begint de geschiedenis van badmode niet in 1946, maar ruim tweeduizend jaar eerder. Verrassend genoeg lieten Grieken en Romeinen tijdens het baden vaak juist méér huid zien dan de generaties na hen. Pas eeuwen later verschenen de wollen badjurken, hooggesloten badpakken en uiteindelijk de bikini.
De Romeinen waren minder preuts dan je misschien denkt
In de tijd van de oude Grieken en Romeinen werd overwegend naakt gebadderd, maar er zijn bronnen die suggereren dat men zich soms toch bedekte. Een aanwijzing daarvoor is bijvoorbeeld te vinden in het werk van de Romeinse dichter Martialis, die een vrouw bespot die een lendedoek draagt tijdens het baden.
Ook zijn er in Villa Romana del Casale op Sicilië mozaïeken gevonden waarop vrouwen in een tweedelig kledingstuk staan afgebeeld. Hoewel ze sterk doen denken aan de moderne bikini, gaat het hier echter om sportkleding: de dames in kwestie zijn onder andere afgebeeld als discuswerper en hardloper, en niet als badgast.
Waarom badmode ineens veel kuiser werd
Na de val van het Romeinse Rijk verdwijnen veel Romeinse thermen, maar vanaf de elfde en twaalfde eeuw beleefden openbare badhuizen in veel West-Europese steden een nieuwe bloeiperiode. Tijdens de kruistochten maakten Europeanen bovendien kennis met de verfijnde badcultuur van de islamitische wereld, wat waarschijnlijk heeft bijgedragen aan verdere culturele uitwisseling rond het badhuis.
Naakt badderen is in die tijd echter niet gebruikelijk. In islamitische hammams dragen bezoekers een lang lendenschort en in West-Europese badhuizen is het gebruikelijk dat mannen een bruoch (een soort slip of lendendoek) dragen, terwijl vrouwen een licht badgewaad met schouderbandjes aantrekken.
Hoe het strand een kuuroord werd
Hoewel de heilzame werking van zeewater al veel langer werd erkend, krijgt het halverwege de achttiende eeuw opnieuw aandacht na een publicatie van de Britse arts Richard Russel. In zijn werk A Dissertation on the Use of Sea-Water in the Diseases of the Glands schrijft hij over de therapeutische voordelen van zeewater.
Zeebaden zou helpen tegen verschillende kwalen, waarop steeds meer welgestelde Europeanen naar badplaatsen als Brighton, Scheveningen en Oostende trekken voor een dagje strand.
In deze periode ontstaat ook de behoefte aan bedekkende badmode, want het tonen van het lichaam in een openbare ruimte strookt niet met de heersende kuisheidsidealen. Mannen gaan lange hemden dragen, vrouwen hullen zich in dikke wollen badjurken, vaak met lange mouwen en een hooggesloten hals.
Soms dragen ze hier nog een broek onder en worden er zelfs kleine gewichtjes in de zoom genaaid, om te voorkomen dat de stof omhoogdreef en alsnog de huid zou onthullen.
Een badpak dat voor ophef zorgde
In de loop der jaren verandert zwemmen van een medische behandeling in een recreatieve bezigheid. De badkleding wordt daarom praktischer, maar de huid blijft grotendeels bedekt. Dat verandert als rond 1900 de Australische zwemster Annette Kellerman het ene na het andere zwemrecord verbreekt.
Zij doet onder andere een poging om als eerste vrouw ooit het Kanaal over te zwemmen, maar het is vooral haar gestroomlijnde badpak dat over de tong gaat. Als zij zich in 1907 in een badpak met pijpjes boven de knie op het strand van Boston laat zien, wordt ze gearresteerd vanwege openbare onzedelijkheid.
Zonnebaden raakt in de mode
Onder invloed van ontwerpers als Coco Chanel raakt zonnebaden in de mode. Strandbezoek wordt zo een volwaardige vorm van vrijetijdsbesteding en daar hoort een passend badpak bij. Voor die tijd was een bleke huid een teken van rijkdom, maar nu ging men steeds vaker naar het strand om te ‘bakken’.
De badpakken voor vrouwen worden korter en ontwikkelen zich steeds nadrukkelijker tot modeartikelen. De opkomst van rekbare stoffen zoals lastex en nylon zorgt ervoor dat badpakken steeds rekbaarder worden en strak op het lichaam aansluiten.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Mannen dragen destijds ook nog een eendelig badpak dat de romp bedekt, maar dat verandert ongeveer halverwege de jaren dertig. Er komen steeds meer zwembroeken in de winkels te liggen en in de Verenigde Staten ontstaat zelfs de zogeheten No Shirt Movement, waarmee mannen actie voeren voor het recht om zonder bovenstuk te zwemmen. Tot die tijd konden topless zonnende mannen gearresteerd worden.
De geboorte van de bikini
Het is de Franse ontwerper Louis Réard die in de zomer van 1946 de moderne bikini introduceert. Het tweedelige setje, te zien op de foto bovenaan, bestaat uit vier driehoeken en wordt vernoemd naar de Bikini Atoll, waar een paar dagen eerder een atoomproef was uitgevoerd.
Geen enkel professioneel model is bereid om de bikini te dragen, en dus huurt hij een naaktdanseres van het Casino de Paris in voor de presentatie van de bikini. Het wordt al snel een enorme rage onder Franse vrouwen, maar op veel plekken wordt de bikini met veel weerstand ontvangen. Zo worden bikini’s expliciet verboden tijdens de Miss World verkiezing en doet ook de Spaanse badplaats Alicante het kledingstuk in de ban.
Nederlandse media zijn evenmin meteen overtuigd. Waar de Daily Mail enthousiast WOW! kopte, schrijft Advertentieblad voor Limburg enkele weken na de lancering: ‘Echter tussen Parijs en Maastricht ligt een onmetelijke afstand waardoor uitwisseling der laatste badmodes op onoverkomelijke moeilijkheden stuit.’
Een journalist van Algemeen Handelsblad schrijft in 1950 dat ze tot dan toe nog niet eerder van het kledingstuk had gehoord en is weinig enthousiast. ‘Het Bikini-model, het kleinste badpak ter wereld, […] is een minuscuul tweedelig pakje, dat in vele gevallen door het weinige wat hierbij nog aan de fantasie van de omstanders wordt overgelaten, eerder ontnuchterend dan betoverend werkt.’ En de Nieuwe Vlaardingse courant kopt in 1952 dat ‘bikini-badpakken uit de gratie’ zijn.
Van schandaal naar strandklassieker
Het blijkt een weinig profetisch inzicht, want actrices zoals Brigitte Bardot, Rita Hayworth en Ava Gardner omarmen het weinig verhullende kledingstuk. Met de iconische bikiniscene van Ursula Andress uit de James Bond-film Dr. No lijkt het kledingstuk zich definitief gevestigd te hebben op de Europese stranden.
Sindsdien wisselen badpakken en bikini's elkaar af als modefavoriet. Het badpak beleeft in de jaren negentig dankzij de televisieserie Baywatch een comeback, terwijl ook de bikini zich blijft ontwikkelen. Van sportieve wedstrijdpakken tot burkini's: de geschiedenis van de badmode laat zien dat badkleding vooral een spiegel is van de heersende tijdsgeest.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Stéphanie is freelance (reis)journalist en fotograaf. Ze schrijft voor National Geographic het liefst over onderwerpen waar ze ook in het dagelijks leven niet over uitgepraat raakt. Met ruim vijftig landen op de teller is reizen een van haar grote hobby's, maar eerlijk is eerlijk: in haar volkstuintje is ze minstens zo gelukkig als ver weg.
