Zin in een herfstpauze? Blader door deze leuke activiteiten met de kids

Bonus: je kunt ze ook als schoolproject bij handvaardigheid uitvoeren!

Gepubliceerd 4 nov. 2020 11:53 CET, Geüpdatet 5 nov. 2020 06:20 CET
Foto van Davidgn / Dreamstime

“Waarom veranderen bladeren van kleur?”

Het is een vraag die ouders misschien nóg meer vrezen dan ‘Waarom is de lucht blauw?’ Maar met het antwoord zul je je niet alleen als genie ontpoppen, maar ook de nieuwsgierigheid van je kinderen aanwakkeren, ze op ontdekkingsreis buitenshuis sturen en hun interesse in de natuurwetenschappen wekken. En als je dat alles combineert met leuke activiteiten in een wolk van herfstbladeren, dan kunnen je kinderen ook hun creatieve spieren ontwikkelen.

Het mysterieuze leven van bladeren

Planten maken groene, gele, rode en oranje pigmenten in hun bladeren aan. Het groene pigment is het bekende bladgroen of chlorofyl. In het voorjaar en de zomer produceren planten daar een heleboel van om de energie van het zonlicht op te nemen en daarmee voedsel te produceren. (Je herinnert je toch nog wel de les over fotosynthese op school?) Andere pigmenten helpen een handje bij deze fotosynthese, maar er is zóveel bladgroen dat deze kleur alle andere kleuren overheerst.

In de herfst neemt de aanvoer van voedingsstoffen en water van de boom naar de bladeren sterk af als gevolg van de dalende temperatuur. Ook de aanmaak van chlorofyl neemt af en het groene pigment wordt afgebroken. Daarom begin je ook de andere kleuren te zien. Omdat de bladeren veel minder voedsel produceren, heeft de boom ze in deze tijd van het jaar niet nodig. Een speciale laag cellen aan de onderkant van de bladstengel wordt afgebroken, waardoor de bladeren van de boom vallen.

Nadat je met jouw bijgespijkerde kennis over bomen en bladeren indruk op de kinderen hebt gemaakt, kun je ze nog meer imponeren door ze te laten zien hoe je veel plezier aan herfstbladeren kunt beleven. De onderstaande activiteiten zullen hun observatievermogen en creativiteit aanscherpen – en het is leuker dan bladeren vegen.

Creatief met herfstkleuren

Bij deze activiteit gaan de kinderen aan de slag met bladpigmenten! Laat je kinderen groene, gele en rode bladeren verzamelen. Probeer vijf à tien bladeren van elke kleur bij elkaar te zoeken. Ze kunnen van een en dezelfde boom of van verschillende boomsoorten afkomstig zijn. (Veiligheidstip: laat de kinderen een zonnebril of veiligheidsbril dragen om ze tegen spetters te beschermen. En pas op: bladpigmenten kunnen permanente vlekken in kleren veroorzaken.)

Daarnaast heb je nodig:
• Een aantal kleine kommetjes of bakjes
• Schaar
• Lepels
• Huishoudalcohol (isopropyl)
• Een strook papier van 12 bij 2 centimeter voor elke bladkleur –aquarelpapier, koffiefilterpapier of dik keukenpapier werken het best.

Wat moet je doen?
• Leg de bladeren per kleur op hoopjes.
• Kies uit elk hoopje drie à vijf bladeren en knip ze in kleine stukjes – hoe kleiner, hoe beter.
• Leg de bladsnippers in een kommetje en doe er één à twee eetlepels huishoudalcohol bij.
• Vermaal de snippers gedurende vijf minuten met een lepel. Doe hetzelfde met de snippers van de bladeren van andere kleuren, in aparte kommetjes of bakjes.
• Leg een strook papier met één uiteinde in elk van de kommetjes, zodat hij in aanraking komt met het bladerpapje.
• Kijk wat er gebeurt! Haal de papierstroken na een halfuur of uur weer uit de kommetjes en laat ze drogen op wat keukenpapier of een krant.

De strook papier absorbeert het pigment uit het mengsel van bladsnippers.

Foto van Ruth A. Musgraves
Foto van Ruth A. Musgrave

Wat is er gebeurd?Door de bladeren te vermalen zijn de bladcellen afgebroken en de pigmentmoleculen vrijgekomen. De alcohol helpt om de pigmenten uit de bladcellen te halen, zodat het papier het mengsel kan opzuigen.

Nadat je kinderen de basisprincipes hebben leren kennen, zijn er nog andere leuke dingen die je met bladeren kunt doen.

Vergelijk kleuren.Varieer op de boven beschreven extractie van pigmenten. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als je bladsnippers van alle kleuren gebruikt? Welke kleur wordt door het papier opgezogen? Of verzamel kleuren van verschillende boomsoorten en gebruik dan één kleur en bladtype per bakje of kommetje (bijvoorbeeld rode esdoornbladeren in één bakje en rode kornoeljebladeren in een ander bakje). Vergelijk en contrasteer de resultaten om te zien welke pigmenten de diepste of helderste tinten creëren.

Herfstpapier. Giet het mengsel met de vermalen bladsnippers voorzichtig op één zijde van een stuk papier en vouw het papier dan voor de helft om, waarbij je de bladsnippers met de andere helft van het papier bedekt. Gebruik een deegroller of grote pollepel om het pigment uit het mengsel te persen. Laat het geheel twee à drie minuten liggen. Vouw het papier open en schraap de vermalen bladsnippers weg. (Je kunt dit mengsel nog een keer gebruiken voor het ‘Herfstglitter’-werkstuk hieronder.) Laat het papier in platte toestand opdrogen en gebruik het daarna als briefpapier, als knipselpapier voor andere werkstukken of als een stukje herfstkunst voor aan de muur van je kamer.

Foto van Ruth A. Musgrave

‘Herfstglitter’.Laat je kinderen met waskrijt een boomstam met takken en twijgen tekenen, op welk stuk papier dan ook. Smeer lijm op de takken en op de bodem rond de stam. Gebruik een lepel om de bladsnippers als glitter over de takken en op de bodem te sprenkelen. Laat alles opdrogen en schud losse snippers van het papier. Laat het werkstuk nog een tijdje drogen voordat je het ophangt of inlijst.

Droogbloemen. Maak mooie boekenleggers, kunstwerkjes of briefpapier met geperste droogbloemen. Raap bladeren die niet helemaal zijn uitgedroogd, want die zijn flexibeler en bevatten meer kleur. (Dorre bladeren die al een tijdje op de grond liggen, zijn vaak bros en verpulveren snel.) Volg deze instructies voor het persen van je bladeren.

Bladafdrukken: Pak een blad bij de stengel vast en beschilder één kant ervan met vingerverf of tempera in een herfstkleur. Druk de beschilderde zijde van het blad voorzichtig op een stuk papier (maakt niet uit van welke soort). Til het blad aan de stengel weer van het papier en gebruik hem dan als stempel totdat er nieuwe verf op gesmeerd moet worden. Herhaal het proces met andere verfkleuren en verschillende bladvormen

Volg een boom. Neem een week of twee foto’s van dezelfde boom vanuit hetzelfde gezichtspunt, zodat de kinderen kunnen zien hoe zijn bladeren van kleur veranderen en op de grond vallen. Maak met behulp van een videobewerkingsapp een timelapse-filmpje, zodat je de boom van begin tot eind ziet veranderen.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer