In de negentiende eeuw was de Amerikaanse spoorwegarbeider Phineas Gage slachtoffer van een arbeidsongeval dat hem zijn leven had moeten kosten. Op wonderbaarlijke wijze overleefde hij het ongeluk, maar liep zwaar letsel op aan zijn frontale hersenkwab. Daarmee kreeg zijn leven een bizarre wending: vrienden, familie en collega’s merkten op dat Gages persoonlijkheid compleet was veranderd. Zijn verhaal roept tot op de dag van vandaag vragen op over de relatie tussen ons brein en onze persoonlijkheid.
Een rampzalig voorval bij het spoor
Gages levensveranderende ongeluk vond plaats op 13 september 1848, bij het dorpje Cavendish in de Amerikaanse staat Vermont. Hij was toen 25 jaar oud en stond bekend als een hardwerkende en energieke spoorwegarbeider. Die dag waren hij en zijn collega’s bezig met het vrijmaken van de omgeving voor de aanleg van een nieuwe spoorlijn.
Grote stukken rots die het beoogde pad van de spoorlijn blokkeerden, werden opgeblazen met behulp van explosieven. Hoewel het voor Gage en zijn team een routineklus was, ging het deze middag gruwelijk mis.
Leestip: Een Zweeds meisje sliep 32 jaar en verouderde nauwelijks. Hoe was dat mogelijk?
Terwijl Gage buskruit in een boorgat wilde aandrukken met een ijzeren staaf, sloeg hij een vonk tegen de rotsen. Het buskruit ontplofte en de ijzeren staaf werd als een projectiel omhooggeschoten. Gage, die recht boven het boorgat stond, kreeg de staaf met enorme kracht in zijn gezicht geslagen.
Het metaal drong via zijn linkerwang naar binnen, passeerde zijn oog, beschadigde zijn frontale hersenkwab en verliet zijn schedel via de bovenkant van zijn hoofd. De staaf landde tientallen meters verderop. Gage viel stuiptrekkend achterover, maar was tot ieders verrassing snel weer bij bewustzijn.
Wonderbaarlijk herstel
Ongeveer een halfuur na het ongeluk arriveerde een dokter ter plaatse, die tot zijn grote verbazing zelfs werd aangesproken door de toegetakelde Gage: ‘Dokter, hier is werk genoeg voor u.’ Tijdens zijn gehele behandeling bleef Gage verrassend kalm, en na goedkeuring van dokter John Martyn Harlow mocht hij na tien weken weer terugkeren naar zijn ouderlijk huis.
Zijn lichamelijk herstel werd beschouwd als een wonder. Hoewel Gage het zicht in zijn linkeroog verloor en blijvend verlamd raakte aan de linkerzijde van zijn gezicht, kon hij verder bijna alle fysieke taken uitvoeren zoals voor het ongeluk. De echte veranderingen waren echter niet fysiek, maar mentaal.
Een andere persoonlijkheid
Hoewel Gage vóór zijn ongeluk bekendstond als sociaal, verantwoordelijk en betrouwbaar, leek daar na zijn ongeluk weinig van over. Zoals zijn familie en vrienden het beschreven: ‘Gage was niet langer Gage.’ Harlow schreef dat Gage sneller geïrriteerd raakte, roekeloos was, veel schold en sociale grenzen veel minder goed aanvoelde.
Zijn oude werkgever zou de verandering zelfs zo drastisch hebben gevonden dat hij weigerde Gage opnieuw in dienst te nemen als spoorwegarbeider. In de jaren die volgden nam Gage verschillende klussen aan om geld te verdienen, om uiteindelijk te eindigen als koetsier in Chili.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Voor de medische wereld van de negentiende eeuw vormde Gage een unieke casestudy: dokters uit het hele land wilden hem onderzoeken om de relatie tussen biologie en karakter te begrijpen. Hij wordt vaak gezien als een van de eerste bewijzen dat onze hersenen mede bepalen wie we zijn, en dat schade aan specifieke gebieden tot gedragsverandering kan leiden.
Wetenschap, mythe en nuance
Maar door de jaren heen groeide zijn verhaal ook uit tot een mythe. Er waren maar weinig mensen die hem zowel voor als na zijn ongeluk hadden meegemaakt. Zijn dokter, John Harlow, werd daarbij als de belangrijkste bron gezien.
Leestip: Het bizarre verhaal van Valentina Vassilyev, de ‘vruchtbaarste vrouw ooit’
Historici benadrukken dat zowel wetenschappelijke als populaire versies van zijn gedrag vaak zijn overdreven. Ook werden gedragingen aan hem toegeschreven waarvoor nooit bewijs is gevonden, zoals geweld, pathologisch liegen en allerlei morele ontsporingen.
Moderne historici en neurowetenschappers benadrukken dat Gages gedragsverandering waarschijnlijk tijdelijk was en in latere jaren afnam. Zijn werk als koetsier en medische verslagen uit Chili wijzen erop dat hij weer functioneerde ‘zonder enige gebreken in zijn mentale vermogens’.
Leestip: Rosalia Lombardo: wat is het geheim achter ’s werelds mooiste mummiekind?
Phineas Gage overleed in 1860, twaalf jaar na het ongeluk, als gevolg van zware epileptische aanvallen. Tot op de dag van vandaag roept het voorval veel medische, maar ook filosofische discussies op: in hoeverre kunnen we verantwoordelijk worden gehouden voor ons gedrag? Zelfs twee eeuwen later buigt men zich nog steeds over dit bizarre ongeluk.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
