Jutta Leerdam heeft het goud gepakt op de 1000 meter schaatsen op de Olympische Winterspelen in Milaan-Cortina en Femke Kok zilver. Terwijl het Wilhelmus klinkt, wordt het rood-wit-blauw omhooggehesen. Maar waar komen die kleuren eigenlijk vandaan – en waarom juist deze combinatie?
De herkomst van de Nederlandse vlag
Het is niet bekend wanneer de Nederlandse vlag precies is ontstaan. Historici vermoeden dat de Nederlandse driekleur zijn wortels heeft in de Late Middeleeuwen. Aan het einde van de veertiende eeuw kwam het graafschap Holland in handen van het Beierse huis Wittelsbach. Dat adellijke huis voerde blauw en wit als huiskleuren – kleuren die vandaag de dag nog steeds terugkomen in de vlag van Beieren.
Die blauw-witte kleuren werden in Holland gecombineerd met rood, ontleend aan de rode leeuw uit het Hollandse wapen. Zo ontstond vermoedelijk de vroege vorm van het rood-wit-blauw.
Een concrete vermelding vinden we bij historicus Paul Guyot, die in zijn Bijdrage voor Vaderlandsliefde en Geschiedenis beschrijft hoe graaf Willem VI in 1409 een rood-wit-blauw staatsiekleed laat vervaardigen. Dat wijst erop dat de kleurcombinatie toen al een officiële status had.
Van Hollandse kleuren naar opstandsvlag
Het is onduidelijk wanneer andere gewesten de Hollandse kleuren overnamen, maar de vlag bleef in gebruik tot aan de Tachtigjarige Oorlog. Na de inname van Den Briel in 1572 veranderden de watergeuzen de rode baan in oranje, als eerbetoon aan Willem van Oranje, de leider van de opstand.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Deze zogenoemde prinsenvlag werd vooral gebruikt door de watergeuzen en de marine. Opvallend genoeg bleven de handelsvloten van de VOC en WIC juist onder de rood-wit-blauwe vlag varen.
Waarom de prinsenvlag werd verboden
In 1652 werd de prinsenvlag in het graafschap Holland officieel verboden. Een jaar later volgde ook de marine. Daar speelden meerdere redenen een rol. Praktisch gezien bleek oranje een dure en snel verkleurende verf, waardoor schepen op zee minder goed herkenbaar waren. Rood, wit en blauw bleken zichtbaarder én inmiddels beladen met het prestige van de succesvolle VOC.
Leestip: Het Wilhelmus is een van de oudste volksliederen ter wereld – zo ontstond het
Daarnaast speelden politieke motieven mee. Na het overlijden van stadhouder Willem II in 1650 grepen de staatsgezinden, onder leiding van Johan de Witt, de kans om de invloed van het Huis Oranje-Nassau terug te dringen. Het verbod op de prinsenvlag paste in die machtsverschuiving.
Sommige historici vermoeden bovendien dat het besluit Engeland gunstig moest stemmen, nadat Willem II de Stuarts had gesteund tijdens de Engelse Burgeroorlog.
De Statenvlag wordt nationaal symbool
Na het verbod werd de rood-wit-blauwe vlag de vlag van de republiek. In 1664 tekende Zeeland nog bezwaar aan: de vlag zou te sterk met Holland worden geassocieerd. De oplossing was simpel maar effectief: de vlag kreeg een nieuwe naam. Sindsdien staat zij bekend als de Statenvlag, of Staatsche vlag.
In de jaren dertig dook de prinsenvlag opnieuw op, ditmaal in een beladen context. De Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) gebruikte de vlag in haar logo en tijdens marsen. Dat was voor koningin Wilhelmina reden om in 1937 een kort, maar duidelijk decreet uit te vaardigen: ‘De kleuren van de vlag van het Koninkrijk der Nederlanden zijn rood, wit en blauw.’
Sindsdien geldt de prinsenvlag niet meer als nationaal symbool. Tegenwoordig verschijnt zij sporadisch bij protesten en wordt zij vooral geassocieerd met extreemrechtse groeperingen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
