Op 11 juni trappen Mexico en Zuid-Afrika de 23e editie van het wereldkampioenschap voetbal af. Gedurende veertig dagen spelen 48 landen in 104 wedstrijden om de felbegeerde wereldbeker, aangemoedigd door duizenden fans. Daarnaast wordt verwacht dat er ruim één miljard mensen het WK op televisie gaan volgen. Deze indrukwekkende kijkcijfers maken voetbal de populairste sport op aarde. Maar waar komt voetbal eigenlijk vandaan?
De eerste voorloper van het voetbal
Het moderne spelletje zoals we dat vandaag de dag kennen, komt formeel gezien uit Engeland. Op 26 oktober 1863 werd hier de eerste voetbalbond ter wereld opgericht.
Maar de echte voorloper van de meeste balsporten brengt ons naar een heel ander continent: het Amerikaanse. ‘Het idee van een teamsport is uitgevonden in Meso-Amerika,’ stelt Mary Miller, kunsthistoricus aan Yale University in de VS. Ze deed onderzoek naar het ontstaan van de eerst bekende balsporten.
Toen Columbus in 1492 in Amerika arriveerde, speelde men daar al een spel waarbij er met een zware bal gemaakt van boomhars in teamverband werd gespeeld, pok-ta-pok of pitz in Maya en ullamaliztli in Azteeks.
Balgekke Azteken en Maya’s
Het is bekend dat de Azteken en Maya’s dit spelletje zo’n drieduizend jaar geleden al speelden. De spelregels verschilden echter per cultuur: waar de bal bij de een enkel werd gespeeld met het lichaam, waren bij de ander rackets of bats geoorloofd.
Archeologen vonden talloze exemplaren van de ‘voetbal’ waarmee dergelijke spellen gespeeld werden: een rubberachtige, holle bal van vier tot zeven kilo (zie foto hieronder). Deze moest door een verticaal geplaatste ring aan een muur gespeeld worden. Ander bewijs voor deze vroege teamsport is afkomstig van afbeeldingen op keramisch servieswerk. En van meer dan de dertienhonderd in de regio gevonden speelvelden.
Dit spel werd op dagelijkse basis gespeeld, maar was eveneens een belangrijk onderdeel van de religie en oorlogvoering binnen Meso-Amerikaanse culturen. In sommige bronnen wordt beschreven dat conflicten of rivaliteiten soms symbolisch via het balspel werden uitgevochten.
De eerste regels
Het moderne voetbal, zoals we dat vandaag de dag kennen, is ontstaan op Britse scholen, waar scholieren al eeuwen het net weten te vinden. Vanaf 1840 bedachten verschillende Britse scholen sets aan spelregels, waardoor het mogelijk werd om wedstrijden en toernooien te organiseren.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Na verloop van tijd ontstonden twee dominante voetbalreglementen. De Sheffield Football Club stond teams toe een vrije trap te nemen als de tegenstander de regels aan zijn laars lapte. Cambridge University verbood spelers de bal met de hand te spelen.
Het moderne voetbal
Naarmate de sport populairder werd, verenigden spelers zich in de London Football Association. In 1877 nam Sheffield officieel de zogeheten London Rules over. Inmiddels waren sommige teams volop aan het scouten en werden de eerste voetballers al betaald.
In 1885 werden de eerste profvoetballers aangesteld, en door het groeiende succes ging de sport internationaal. In 1904 werd daarom de Fédération Internationale de Football Association opgericht, de FIFA.
Daarna nam de populariteit van voetbal een ongekende vlucht: in 1908 werd de sport een officieel onderdeel van de Olympische Spelen en in 1930 organiseerde de FIFA in Uruguay het eerste wereldkampioenschap. En om het grote succes in geld uit te drukken: de wereldvoetbalbond zag in 2021 alleen al zeker zevenhonderd miljoen euro aan inkomsten binnenstromen.
Maar het hart van de balsport heeft altijd gelegen óp het veld, waar iedereen – van kleine kinderen tot doorgewinterde atleten – van het spelletje kan genieten. En, stelt Miller, de essentie van het voetbal is uiteindelijk de kunst van het samenspelen. Als een team. Dat was het duizenden jaren geleden al, en dat blijft vandaag de dag nog steeds.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Christian werkt als editor voor National Geographic. Eerder maakte hij luchtige televisie voor de Keuringsdienst van Waarde, serieuze radio voor de buitenlandredactie van de NOS, en een boek over de Amsterdamse volkswijk Tuindorp-Nieuwendam. Het liefst zwerft hij rond in zijn groene camperbusje, bij voorkeur naar bestemmingen zonder bereik.
