Hoe extreme hitte schadelijk kan zijn voor zwangere vrouwen

Nu de aarde steeds verder opwarmt, zien wetenschappers een piek in het aantal vroeggeboorten, zuigelingen met ondergewicht en doodgeboorten.

Door Priyanka Runwal
Gepubliceerd 1 sep. 2022 11:39 CEST
In Peking gebruikt een zwangere vrouw een paraplu om zich tegen de felle zon te beschermen.

In Peking gebruikt een zwangere vrouw een paraplu om zich tegen de felle zon te beschermen.

Foto door Tingshu Wang, Reuters

Op warme zomerdagen in Kilifi, een afgelegen dorpje aan de Keniaanse kust, stijgt de temperatuur naar 37,7 graden Celsius en daalt ’s nachts zelden onder de 21 graden. ‘Het is hier altijd warm geweest, maar nu is het wel héél erg warm,’ zegt medisch antropologe Adelaide Lusambili van de Aga Khan University in Nairobi.

Evenals veel andere plekken in de wereld heeft ook Kenia te maken met een stijging van de gemiddelde jaartemperatuur, een trend die gepaard gaat met steeds vaker voorkomende en langduriger hittegolven en steeds kortere perioden van afkoeling. Zulke hoge temperaturen zijn vooral problematisch voor zwangere vrouwen, die kwetsbaarder zijn voor intense warmte. Nu de aarde steeds warmer wordt, zien wetenschappers dan ook een piek in het aantal miskramen, vroeggeboorten en zuigelingen met ondergewicht.

Vorige zomer hebben Lusambili en haar collega’s in Kilifi interviews afgenomen bij zwangere vrouwen, kersverse moeders, hun familieleden, zorgmedewerkers en plaatselijke voormannen en -vrouwen. De onderzoekers wilden weten welke invloed de extreme warmte op de gezondheid van zwangere vrouwen en hun pasgeboren baby’s had. Een zorgmedewerker vertelde de onderzoekers dat er de laatste tijd vaker complicaties bij de geboorte en vroeggeboorten optraden.

In een groeiend aantal wetenschappelijke studies wordt dat beeld bevestigd: de bovengemiddelde temperaturen overdag en de warmere nachten hebben een negatieve uitwerking op zwangere vrouwen. De gevolgen lopen uiteen van een hoger risico op een doodgeboren kind – dat wil zeggen dat de baby na een zwangerschap van tenminste twintig weken dood wordt geboren – tot een hoger risico op een vroeggeboorte, waarbij de baby na 37 weken of minder wordt geboren, in plaats van na de gebruikelijke veertig weken.

Uit meerdere onderzoeken komt naar voren dat hogere temperaturen ook vaker leiden tot de geboorte van baby’s met ondergewicht, wat problemen voor de gezondheid van de zuigelingen kan opleveren. In een recente analyse van zeventig studies die in 27 landen waren verricht, waaronder de VS, China en enkele Europese en sub-Saharaanse landen, blijkt dat de risico’s op vroeg- en doodgeboorten met vijf procent toeneemt naarmate de gemiddelde temperatuur met één graad Celsius stijgt.

‘Dat lijkt misschien een kleine toename,’ zegt hoofdauteur Matthew Chersich, epidemioloog aan de Universiteit van Witwatersrand in Zuid-Afrika, maar het onderzoek wijst op een groeiende dreiging. Nu intense hittegolven als gevolg van de klimaatverandering vaker voorkomen, wordt duidelijk dat deze stijgende temperaturen een steeds groter gevaar voor zwangere vrouwen, kersverse moeders en pasgeboren kinderen vormen.

Warm weer en zwangerschap

Hoewel wetenschappers nog niet hebben vastgesteld welke fases van een zwangerschap het kwetsbaarst zijn voor extreme warmte, lijkt de blootstelling aan hoge temperaturen zowel in een vroeg als later stadium van de zwangerschap risico’s met zich mee te brengen.

Volgens Lyndsey Darrow, epidemiologe aan de University of Nevada in Reno, wordt het onderzoek naar het probleem gecompliceerd door het feit dat er geen unieke oorzaken (bijvoorbeeld een specifieke mutatie) zijn aan te wijzen waarmee een direct verband gelegd kan worden tussen enerzijds dood- en vroeggeboorten en anderzijds episoden met extreem hoge temperaturen.

Onderzoekers gebruiken datasets van gegevens op lange termijn om de duur van zwangerschappen en temperatuurgegevens te vergelijken en er zo achter te komen welke aspecten van het extreme weer – bijvoorbeeld de hoogte van de temperatuur of de duur van een hittegolf – het schadelijkst zijn voor deze kwetsbare groep.

In diverse studies is aangetoond dat zwangere vrouwen vooral aan het einde van de zwangerschap een hoger risico op hittestress lopen. De blootstelling aan extreem hoge temperaturen in de laatste dagen of week van de zwangerschap kan de kans op een dood- of vroeggeboorte verhogen. Te vroeg geboren baby’s lopen een hoger risico op luchtwegaandoeningen, neurologische afwijkingen en sterfte gedurende de vroege jeugd. Uit ander onderzoek blijkt dat als een moeder in een vroeg stadium van haar zwangerschap aan hoge temperaturen wordt blootgesteld, de foetus een hogere kans op het ontwikkelen van afwijkingen aan het hart, de ruggengraat en de hersenen heeft, wat mede een verklaring kan zijn voor het optreden van vroeg- of doodgeboorten. In sommige studies wordt erop gewezen dat vrouwen mogelijk gedurende de hele zwangerschap kwetsbaar zijn voor extreem warm weer, niet alleen in het laatste stadium ervan.

Tot dusver hebben wetenschappers nog niet kunnen vaststellen welke fysiologische reactiepaden verantwoordelijk zijn voor de schade aan de foetus, maar er zijn wel enkele hypotheses.

De lichaamstemperatuur van een zwangere vrouw ligt vaak wat hoger dan gemiddeld en kan verder toenemen als de omgevingstemperatuur stijgt. Omdat vrouwen vaker uitgedroogd zijn en dus minder zweten, zijn ze ook minder goed in staat om zichzelf snel af te koelen, wat een van de reden is waarom hoge temperaturen zo gevaarlijk voor deze groep kunnen zijn en ze tot afwijkingen van de foetus kunnen leiden.

Bij uitdroging wordt het bloed ook dikker, waardoor de bloeddruk stijgt en de bloedsomloop trager verloopt. Daardoor wordt de toevoer van zuurstof en voedingsstoffen naar de baby vertraagd, wat kan leiden tot vroeggeboorten of zuigelingen met ondergewicht.

Hittestress kan ook ontstekingen van de decidua – het maternale gedeelte van de placenta – en daardoor vroegtijdige weeën veroorzaken. Op basis van dierproeven is vastgesteld dat hoge temperaturen tot een versterkte aanmaak van zwangerschapshormonen als oxytocine kunnen leiden, waardoor de weeën te vroeg op gang komen.

Hoewel deze hypotheses aannemelijk zijn, is er nog veel onderzoek nodig om te bepalen of en in hoeverre deze mechanismen bij extreme temperaturen een directe uitwerking op het lichaam van zwangere vrouwen hebben, zegt Britt Nakstad, neonatologe aan de University of Botswana.

Datapunten en hypotheses

Voor een studie die in juni 2022 is verschenen, keken Darrow en haar collega’s naar het aantal doodgeboorten tussen 1991 en 2017 in zes Amerikaanse staten: Californië, Florida, Georgia, Kansas, New Jersey en Oregon. Daaruit bleek dat als zwangere vrouwen in de week vóór de geboorte vier opeenvolgende extreem warme dagen hadden doorgemaakt, er een toename van drie procent in het aantal doodgeboorten optrad. Als de omgevingstemperatuur boven de 35 graden Celsius steeg, nam dat risico nog iets toe.

In North Carolina ontdekten onderzoekers dat vroeggeboorten in verband gebracht konden worden met hoge nachttemperaturen. Toen ze de periode 2011-2015 bestudeerden, zagen ze dat het risico op een vroeggeboorte in de maanden mei tot en met september met zes procent toenam naarmate de nachttemperatuur boven de 24 graden met nog eens twee graden steeg.

‘We zien dat vrouwen ’s nachts misschien niet in staat zijn om goed te herstellen van de blootstelling aan de hoge dagtemperaturen,’ zegt Ashley Ward, expert in klimaatgezondheid aan de Duke University in Durham, North Carolina, en hoofdauteur van de studie in die staat. ‘We hebben met steeds warmere nachten te maken en dat is iets waarover we ons zorgen moeten maken,’ zegt zij.

In een ander onderzoek, waarbij werd gekeken naar de uitwerking van extreem warm weer op zwangere vrouwen in veertien arme en minder rijke landen, waaronder Ethiopië, Nigeria, Nepal en Zuid-Afrika, ontdekten onderzoekers dat zich vaker vroeg- en doodgeboorten voordeden als de vrouwen in de week vóór de geboorte waren blootgesteld aan extreme temperaturen en extra warme en klamme nachten.

Hoewel hittegolven en hoge temperaturen gevaarlijk kunnen zijn, wordt vaak over het hoofd gezien dat ook de gemiddelde seizoenstemperaturen geleidelijk aan stijgen, iets wat eveneens schadelijk kan zijn voor zwangere vrouwen en baby’s. Zoals in het geval van veel ongelijkheden in de volksgezondheid en de economie, zijn sommige vrouwen kwetsbaarder voor deze hittestress dan andere, afhankelijk van onder andere hun toegang tot schaduw, ventilatoren en airconditioning.

Ongelijkheid in de VS

In de VS ligt het aantal zwangerschappen dat problematisch eindigt bijna tweemaal zo hoog bij zwarte en latino vrouwen dan bij blanke vrouwen. Dat is niet verrassend, aangezien zwarte en latino vrouwen vaker in dichtbevolkte wijken met veel hoogbouw wonen, waar warmte zich kan ophopen en door het gebrek aan groenruimten niet snel weer wegebt. Ook hebben deze vrouwen op extreem warme dagen minder vaak toegang tot airconditioning.

Onderzoekers die de kraamzorg in arme en minder rijke landen bestuderen, denken dat fenomenen die met de klimaatverandering in verband gebracht kunnen worden, waaronder hittegolven en stijgende temperaturen, een veel grotere uitwerking zullen hebben op vrouwen in deze regio’s van de wereld. Vrouwen die in deze landen beperkt toegang hebben tot gezonde voeding, blijven tot laat in hun zwangerschap ook bij plotseling stijgende temperaturen uitputtende huishoudelijke taken verrichten, waarbij ze vaak grote afstanden moeten lopen om water te halen, op het land moeten werken of brandhout moeten sprokkelen.

De meerderheid van de studies op dit gebied heeft vooral betrekking op de gevolgen van extreme warmte op vrouwen in rijkere landen, maar daar proberen wetenschappers als Lusambili en Chersich verandering in te brengen. Lusambili’s team werkt met groepen in Kilifi om de bewustwording omtrent de risico’s van extreme warmte te vergroten en de mensen voor te houden dat zwangere vrouwen niet te hard mogen werken. Chersich hoopt een waarschuwingssysteem op te zetten dat zwangere vrouwen in staat stelt op zeer warme dagen voorzorgmaatregelen te nemen.

In de VS is de bewustwording over de gevaren van extreme warmte voor zwangerschappen vooralsnog beperkt. ‘We hebben zorgprofessionals niet goed opgeleid om met hun patiënten te praten over de risico’s van extreme warmte,’ zegt Ward. Volgens haar wordt er nog te weinig voorlichting gegeven over manieren om de blootstelling aan extreme warmte tot een minimum te beperken, bijvoorbeeld door binnen te blijven, indien mogelijk de airconditioning te gebruiken of anders naar een gekoeld opvangcentrum te gaan.

‘We hebben te maken met een klimaatverandering die erop neerkomt dat we een heet bad nemen,’ zegt Veronica Gillispie-Bell, obstetrisch gynaecologe van Ochsner Health in New Orleans. ‘Als zorgverleners die zwangere vrouwen behandelen, moeten we meer doen om inzicht in deze risico’s te krijgen en harder werken om er oplossingen voor te bedenken,’ zegt zij.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op nationalgeographic.com

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Wetenschap
Is de COVID-19-pandemie voorbij?
Wetenschap
Antwoord op zes grote vragen over de nieuwe boosters tegen de omikronvariant
Wetenschap
Nieuwe stimulans voor ‘de-extinctie’ van buidelwolf
Wetenschap
In onbruik geraakt pokkenvaccin is weer nodig – tegen apenpokken
Wetenschap
Waarom het aantal besmettingen met het apenpokkenvirus nog steeds zo snel groeit

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.