Kristallen duiken op in archeologische vindplaatsen die teruggaan tot zeker 780.000 jaar, gevonden naast resten van vroege mensachtigen. Opvallend is dat deze stenen niet zijn bewerkt tot gereedschap en geen duidelijke praktische functie lijken te hebben gehad. Waarom namen vroege mensen ze dan toch mee? Een nieuwe studie, deze week gepubliceerd in het vakblad Frontiers in Psychology, zoekt het antwoord bij onze naaste levende verwanten: chimpansees.
Hoe chimpansees reageren op een kristal
Voor het onderzoek plaatsten wetenschappers van het Donostia International Physics Center (DIPC) een groot kwartskristal in het buitenverblijf van een chimpansee-opvangcentrum in Spanje. Het kristal was 35 centimeter hoog en woog ruim drie kilo. Daarnaast legden ze een gewone steen van vergelijkbare grootte.
Aanvankelijk trokken beide objecten de aandacht van de mensapen, maar al snel verschoof hun interesse vooral naar het glimmende kristal. In een video onderaan is te zien hoe de chimpansees het draaiden, in het licht kantelden en vanuit verschillende hoeken bekeken. De steen lieten ze liggen.
Leestip: Onderzoek toont aan dat chimpansees gevoel hebben voor ritme, net als mensen
Eén dier nam het kristal zelfs mee naar het binnenverblijf. Verzorgers kregen het alleen terug in ruil voor bananen en yoghurt. Volgens de onderzoekers vertoont dit gedrag een patroon dat ook bij mensen bekend is: een sterke nieuwsgierigheid bij de eerste kennismaking, die langzaam afneemt zodra de nieuwigheid verdwijnt.
Kristallen worden razendsnel herkend
In een tweede experiment kregen de chimpansees twintig afgeronde kiezels voorgelegd, waartussen kleinere kwartskristallen lagen. Die waren in formaat vergelijkbaar met exemplaren die op prehistorische vindplaatsen zijn gevonden. Binnen enkele seconden pikten de dieren de kristallen eruit.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Zelfs toen andere kristalsoorten werden toegevoegd, zoals pyriet en calciet, bleven de apen onderscheid maken tussen gewone stenen en kristalachtige vormen. Sommige chimpansees hielden de stenen tegen het licht en keken erdoorheen. Een vrouwtje sorteerde verschillende kristaltypes apart op een houten platform.
Leestip: Chimpansees drinken dagelijks het equivalent van 2,5 glazen alcohol
Opvallend was dat sommige dieren kristallen in hun mond stopten. Dat gedrag is bij chimpansees zelden gezien met bij andere objecten. Volgens de onderzoekers kan dit erop wijzen dat de dieren de stenen als waardevol beschouwden en ze wilden verstoppen, maar er is meer onderzoek nodig om die hypothese te toetsen.
Waarom juist kristallen de aandacht wekken
Maar wat maakt deze kristallen zo aantrekkelijk voor primaten? Volgens de onderzoekers ligt een mogelijke verklaring in het opvallende uiterlijk. Kristallen onderscheiden zich op twee manieren van de meeste objecten in het natuurlijke landschap: ze zijn transparant en hebben platte, geometrische vlakken.
De wereld waarin vroege mensensoorten leefden, bestond vooral uit organische vormen: gebogen boomstammen, grillige rotsen en vertakkende planten. Strakke rechte lijnen en symmetrische vlakken komen in de natuur minder vaak voor.
Leestip: Modetrend bij chimpansees? Deze apen lopen rond met grassprietjes in hun oor én achterste
Kristallen behoren tot de weinige natuurlijke objecten die meerdere platte zijden vormen, zogeheten polyeders. Juist omdat deze objecten zo anders zijn dan hun omgeving, kunnen ze volgens de onderzoekers de nieuwsgierigheid van onze voorouders hebben gewekt.
Een mogelijke aanwijzing, geen definitief antwoord
De onderzoekers plaatsen wel kanttekeningen bij hun bevindingen. Het experiment laat niet zien waarom vroege mensen kristallen verzamelden, alleen dat ook chimpansees er opvallend gevoelig voor zijn.
Bovendien leefden de onderzochte chimpansees in een opvangcentrum en waren ze gewend aan menselijk contact. Dat kan hun gedrag hebben beïnvloed. Vervolgonderzoek met wilde chimpansees moet uitwijzen of hetzelfde patroon ook in de natuur voorkomt.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
