Wie merkt dat één glas wijn tegenwoordig meer effect heeft dan vroeger, beeldt zich dat niet in. Naarmate we ouder worden, verandert de manier waarop ons lichaam alcohol verwerkt. Een glas dat je in je twintiger jaren nauwelijks merkte, kan in je zestiger jaren veel sterker binnenkomen. Dat heeft minder te maken met ‘slechter tegen drank kunnen’ en meer met biologische veranderingen in lichaam en brein.

Minder lichaamswater, hogere alcoholspiegel

Een van de belangrijkste verklaringen is de veranderende samenstelling van het lichaam. Met het ouder worden neemt het percentage lichaamsvet toe en daalt het aandeel lichaamswater, zelfs wanneer het gewicht gelijk blijft. Dat is relevant omdat alcohol een in water oplosbare stof is.

‘Als je op je tachtigste dezelfde hoeveelheid drinkt als op je dertigste, zal je alcoholpromillage veel hoger uitvallen,’ zegt Alison Moore, directeur van het UC San Diego Center for Healthy Aging (VS). Met minder lichaamswater wordt alcohol minder verdund, waardoor de concentratie in het bloed sneller stijgt. Eén glas kan daardoor hetzelfde effect hebben als meerdere glazen vroeger.

Leestip: 7 wetenschappelijk bewezen voordelen van ouder worden

Vrouwen zijn op elke leeftijd gevoeliger voor alcohol dan mannen, omdat zij gemiddeld minder lichaamswater hebben. Bovendien beschikken zij over minder van een maagenzym dat helpt bij de afbraak van alcohol. Dat verschil blijft bestaan, maar wordt op hogere leeftijd vaak nog duidelijker merkbaar.

Tragere afbraak in de lever

Ook de lever verandert. Enzymen die alcohol afbreken, waaronder alcoholdehydrogenase en aldehydedehydrogenase, worden met de jaren minder actief. Daardoor wordt alcohol langzamer verwerkt en blijft het langer in het lichaam aanwezig.

‘De effecten bouwen sneller op en houden langer aan,’ zegt Stephen Holt, verslavingsarts aan de Yale School of Medicine (VS). Tegelijkertijd wordt het brein gevoeliger voor alcohol. Dat kan leiden tot meer problemen met coördinatie en balans, een verhoogd valrisico en tragere reacties.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Volgens Michael Weaver, medisch directeur van het Center for Neurobehavioral Research on Addiction in Houston (VS), verloopt dit proces geleidelijk. ‘Het is geen abrupte omslag,’ zegt hij. ‘De veranderingen beginnen al in de veertig en vijftig en worden duidelijker rond je zestigste en daarna.’

Medicijnen versterken het effect

Bij oudere volwassenen speelt nog een extra factor: medicatiegebruik. Veel mensen boven de 65 gebruiken meerdere geneesmiddelen tegelijk. Alcohol kan de werking van die middelen versterken, verzwakken of onvoorspelbaar beïnvloeden.

Vooral medicijnen die door de lever worden afgebroken, zoals sommige bloedverdunners, slaapmiddelen en middelen tegen diabetes, kunnen in combinatie met alcohol problemen geven. ‘Alcohol kan de afbraak van medicijnen vertragen, of medicijnen kunnen de afbraak van alcohol beïnvloeden,’ zegt Holt.

Leestip: Hoe oud zijn je hersenen écht? Wetenschappers kunnen het nu meten

Dat kan leiden tot extra slaperigheid, een verhoogd risico op bloedingen of minder effectieve behandeling. Daarom is het verstandig bij medicijngebruik altijd te controleren of alcohol wordt afgeraden.

Grotere gezondheidsrisico’s op latere leeftijd

Lang werd gedacht dat matige alcoholconsumptie gezondheidsvoordelen kon hebben. Inmiddels zijn deskundigen terughoudender. Regelmatig drinken kan depressieve klachten verergeren, de bloeddruk verhogen en hartritmestoornissen uitlokken, zegt George Koob, directeur van het National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (VS).

Alcohol verstoort bovendien de slaap. Hoewel een slaapmutsje kan helpen om sneller in slaap te vallen, vermindert alcohol de diepe slaap en zorgt het voor meer onderbrekingen gedurende de nacht. Dat is extra relevant op hogere leeftijd, wanneer slaapproblemen vaker voorkomen.

Daar komt bij dat het risico op chronische aandoeningen toeneemt met de jaren. Alcoholgebruik kan het risico op leverziekte, bepaalde vormen van kanker en cognitieve achteruitgang vergroten. Zelfs één alcoholisch drankje per dag wordt bij vrouwen in verband gebracht met een verhoogd risico op borstkanker.

Bewuster drinken naarmate je ouder wordt

Of en hoeveel iemand drinkt, is uiteindelijk een persoonlijke afweging. ‘Alcohol is niet per definitie slecht, maar het wordt risicovoller naarmate je ouder wordt,’ zegt Moore. ‘Je moet er voorzichtiger mee omgaan.’

Leestip: Dit dieet kan de veroudering van je hersenen tot wel 7,5 jaar remmen

Wie ervoor kiest te drinken, doet er goed aan te weten wat een standaardglas is: ongeveer 350 milliliter bier, 150 milliliter wijn of 45 milliliter sterke drank. De huidige richtlijnen adviseren maximaal twee glazen per dag voor mannen en één voor vrouwen, maar sommige experts vinden dat die grens voor 65-plussers lager zou moeten liggen.

Daarnaast kan het helpen alcohol bij een maaltijd te drinken, wat de opname vertraagt, en af te wisselen met water om uitdroging te voorkomen. Misschien nog belangrijker: probeer niet het drinktempo van jongere vrienden of familie bij te houden. Wat vroeger vanzelfsprekend leek, vraagt op latere leeftijd om meer aandacht.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!