Is klimaatcompensatie voor je vliegreis een goed idee?

Uit een recent door National Geographic uitgevoerde enquête blijkt dat ruim een derde van de Amerikanen bereid is te betalen voor compensatie van de CO2-uitstoot van hun vlucht.

Door National Geographic Staff
Gepubliceerd 25 jan. 2022 15:30 CET
Reizigers zijn op zoek naar manieren om hun CO2-voetafdruk te verkleinen. Uit een recente enquête blijkt ...

Reizigers zijn op zoek naar manieren om hun CO2-voetafdruk te verkleinen. Uit een recente enquête blijkt dat veel Amerikanen bereid zijn meer te betalen voor hun vliegreis om daarmee het milieu te beschermen.

Foto door

Ieder jaar stoten mensen ruim 44 miljard ton CO2 uit in de atmosfeer. Toerisme draagt voor zo'n 11 procent bij aan die uitstoot, waarbij vliegreizen de grootste hoeveelheid voor hun rekening nemen, volgens een onderzoek waarover in 2018 een artikel verscheen in Nature Climate Change. Dat heeft bij veel reizigers geleid tot bewustwording. Ze denken na over hoe en waarom ze vliegen, en gaan op zoek naar manieren om hun CO2-uitstoot te verminderen als ze toch besluiten op een vlucht te stappen.

Een van de mogelijkheden? Een bedrag betalen voor CO2-compensatie – een investering in projecten of activiteiten die de uitstoot van broeikasgassen tegengaan, bijvoorbeeld door bomen te planten of zonnepanelen aan te leggen. Vliegmaatschappijen als Delta, United en British Airways bieden een mogelijkheid om een beperkte opslag te betalen (in één geval ging het om een bedrag van 11,50 euro) ter compensatie van de CO2-uitstoot per stoel. Er is echter ook kritiek op deze door de markt bedachte oplossing.

In januari 2022 vroegen we lezers in een door National Geographic en Morning Consult opgezette enquête of ze een optionele toeslag zouden betalen die bepaalde luchtvaartmaatschappijen aanbieden ter compensatie van de CO2-uitstoot, of dat ze dit mogelijk al eens hebben gedaan. 38 procent van de ondervraagde Amerikanen vindt dat een goed idee en onder millennials loopt dat percentage op tot 48 procent. Maar sommige respondenten willen meer informatie over de daadwerkelijke gunstige effecten hiervan, en ze willen weten waar het geld aan wordt besteed. Er zijn deskundigen die stellen dat de focus op individueel gedrag afleidt van de grotere effecten die zijn te behalen door regelgeving voor de luchtvaartindustrie.

Het goede nieuws is dat in grote delen van de wereld de grootste vervuilers op aarde zich inmiddels buigen over het compensatievraagstuk. In 2021 verplichtte het CORSIA-akkoord van de VN (Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation) internationaal opererende luchtvaartmaatschappijen al om hun CO2-uitstoot te compenseren. In datzelfde jaar zegden ruim 200 ondernemingen en honderd landen toe om op zijn laatst in 2050 CO2-neutraal te zijn.

Lees ook: Hoe schoon is de lucht in een vliegtuig?

Dit is wat je moet weten als je overweegt om je vlucht te compenseren en je zo iets minder schuldig te voelen.

Wat is CO2-compensatie?

De uitstoot van kooldioxide is sinds 1950 met 400 procent toegenomen en alleen al in 2020 produceerden steenkoolcentrales bijna een miljard ton aan CO2. Het effect van een enkele vlucht is wereldwijd gezien dus slechts marginaal.

Maar op het niveau van het individu is vliegen een van de activiteiten die veruit de meeste CO2-uitstoot veroorzaakt. Een enkele vlucht levert evenveel op als een autorit van ruim drieduizend kilometer. Derde partijen bieden vrijwillige mogelijkheden tot compensatie, om vliegschaamte tegen te gaan. Dit is iets anders dan de verplichte compensatiemaatregelen die worden ingezet om aan de wettelijke regelgeving te voldoen. CEO Marisa de Belloy van CO2-compensatieverkoper Cool Effect, vertelt dat de aankoop gaat per eenheden die ‘staan voor een ton CO2 die niet werd uitgestoten. De term compensatie betekent alleen dat je die ton inzet ter compensatie van een ton die je wel hebt uitgestoten.’

Zo kan een consument bijvoorbeeld zo'n 7,50 euro betalen aan een programma in Honduras, dat kookstellen met open vuur vervangt door op maakt gemaakte stenen ovens waarvoor minder hout nodig is en die de rook via een schoorsteen naar buiten geleiden. Cool Effect schat dat elke nieuwe oven drie ton aan CO2-uitstoot per jaar scheelt.

Volgens De Belloy ondernemen mensen zelf actie uit toenemende onvrede over het falen van de overheid en de industrie om iets te doen aan klimaatverandering. Veel reizigers en ondernemingen blijken hiervoor te voelen. Volgens Ecosystem Marketplace was de markt voor vrijwillige compensatie in 2021 goed voor een recordbedrag van bijna 900 miljoen euro.

Levert het iets op? 

Toch vragen veel reizigers zich af: is CO2-compensatie een oplossing voor de lange termijn? Misschien.  

‘Compensatie moet niet worden gezien als alternatief voor regelgeving,’ aldus Peter Miller, een deskundige op het gebied van klimaatcompensatie van de Amerikaanse National Resources Defense Council. In de Verenigde Staten bestaat geen nationale regelgeving voor compensatie van klimaatuitstoot door personen.

(Steeds meer projecten voor CO2-compensatie – maar ze zijn niet allemaal gelijk.)

‘Consumenten en ondernemingen zouden als eerste moeten kijken naar mogelijkheden om hun uitstoot te reduceren, voordat ze kijken naar compensatiemogelijkheden voor uitstoot die op korte termijn onvermijdelijk of financieel onhaalbaar zijn,’ stelt Kelley Kizzier, die als expert op het gebied van de CO2-markt werkzaam is voor de Amerikaanse non-profitorganisatie Environmental Defense Fund. ‘Er bestaan veel twijfelachtige compensatieprojecten en het is soms lastig om die schimmige wereld te doorgronden.’ Zo overkwam het een lezer dat de opslag die hij betaalde naar een milieuorganisatie ging die hem later benaderde met ongewenste mails met verzoeken om financiële bijdragen.

Lees ook: Groen vliegen, luchtfietserij? De zwaartekrachtkwestie

Om een echt verschil te maken wat betreft CO2-uitstoot, moeten compensatieprogramma’s volgens De Belloy een voordeel opleveren dat zonder het van het project afkomstige geld niet was behaald. Dit wordt in het Engels ook wel ‘additionality’ genoemd.

Zo is het betalen voor behoud van een bos een vorm van compensatie als dat bos op de nominatie zou staan om gekapt te worden. Een eigenaar van de grond krijgt dan geld om de bomen in stand te houden, in plaats van te worden betaald voor de kap. Als er geen risico bestaat dat het bos zou worden gekapt, telt de betaling aan de grondeigenaar niet als compensatie. Het geld zou immers geen extra klimaatvoordeel opleveren, omdat het bos sowieso in stand was gebleven.

Er bestaat ook geen garantie voor de looptijd van projecten voor CO2-compensatie. Uit een onderzoek van ProPublica uit 2019 bleek dat een fiks aantal programma’s ter bescherming van tropisch regenwoud niet in die opzet waren geslaagd.

De vergoedingen ter voorkoming van ontbossing moeten concurreren tegen de vaak lucratieve bedragen die activiteiten waarvoor bos moet verdwijnen opleveren, zoals de veehouderij en sojateelt. Compensatie door het opnieuw aanplanten van bossen wordt ook bemoeilijkt door de wereldwijd voorkomende bosbranden waardoor opgeslagen CO2 weer in de atmosfeer kan belanden. Gebieden die het ene jaar duurzaam worden beheerd, kunnen het jaar erop ten prooi vallen aan andere keuzes door de politiek of beheerders.

CO2 afvangen versus compensatie

Betalen voor traditionele CO2-compensatie kan nuttig zijn, maar het effect van de projecten is lastig te meten. Het verwijderen van kooldioxide uit de atmosfeer en de opslag daarvan in de aarde, in het Engels ‘DAC’ (direct air capture) genoemd, is mogelijk een concretere oplossing.

Bedrijven zoals het Zwitserse Climeworks, Carbon Engineering in Canada en het Amerikaanse Global Thermostat houden zich bezig met deze specifieke vorm van het afvangen van CO2. In modulaire machines wordt met behulp van een ventilator lucht in een collector gezogen, waarin de CO2 terechtkomt in een filter op basis van organische bestanddelen. Als het filter eenmaal verzadigd is, wordt de collector gesloten en verhit tot honderd graden Celsius, waarbij pure CO2 vrijkomt. Dit wordt met water vermengd en via leidingen in de grond gebracht. Natuurlijke basaltformaties in de aarde reageren met het CO2, waardoor na enkele jaren gesteente ontstaat.

(Kan vliegen duurzamer worden door het afvangen van CO2?)

Bij DAC-projecten waarbij de afgevangen koolstofdioxide niet in de bodem wordt opgeslagen, kan deze worden gerecycled en als grondstof worden toegepast. Zo wordt de CO2 uit Climeworksinstallatie bij Hinwil bijvoorbeeld gebruikt in de kassen en voor de bubbels in het Zwitserse mineraalwater Valser. Norsk e-Fuel vermengt de CO2 met waterstof om duurzame vliegtuigbrandstof te maken.

Je zou een DAC-installatie kunnen zien als een soort superbos. Echte bossen nemen CO2 op een natuurlijke manier op. De meeste deskundigen zijn het er echter over eens dat dit proces te langzaam gaat om een grote bijdrage te kunnen leveren aan de behoeften van onze planeet.

‘De biosfeer van de aarde en de oceanen gezamenlijk neemt slechts de helft op van wat wij ieder jaar in de atmosfeer uitstoten,’ zegt Jennifer Wilcox, een deskundige op het gebied van energiebeleid van de University of Pennsylvania, die onlangs is benoemd tot een hoge functie op het Amerikaanse ministerie van energie.

Het is niet alleen nodig om het afvangen van CO2 te versnellen, maar daarnaast moet ook rekening worden gehouden met de effecten daarvan op de oceanen (de opname van CO2 in zee zorgt voor verzuring) en het land bij het onderzoek naar verschillende opslagmogelijkheden.

‘Een DAC-installatie kan honderd keer zo efficiënt zijn als een bos, gemeten naar oppervlak,’ stelt Wilcox. ‘Grond is beperkt voorradig... Het voordeel van DAC is dat er geen bouwland voor nodig is. Daarom zie ik dergelijke installaties als kunstmatige bossen.’

Bij Climeworks vangt elke collector evenveel af als tweeduizend bomen. Omdat de CO2-concentratie overal ter wereld even hoog is, kunnen deze installaties overal worden geplaatst.

Hoewel dergelijke installaties de CO2 niet voorgoed uit de lucht verwijderen, brengen ze wel een circulaire economie tot stand, en een markt voor het afvangen van kooldioxide die mogelijk leidt tot opschaling van de technologie tot een niveau waarop deze van wezenlijke betekenis kan zijn.

Hoe reizigers kunnen bijdragen

Wanneer reizigers het belang van het afvangen van CO2 inzien, zou dat kunnen bijdragen aan bewuster reisgedrag.

Lees ook: Kan CO2-afvang het vliegen duurzamer maken?

‘Het echte verschil is dat wanneer je geld uitgeeft aan compensatie, je er zeker van bent dat je je CO2-uitstoot reduceert,’ aldus De Belloy. ‘Als je geld geeft aan een grote milieuorganisatie, weet je niet precies wat voor effect dat heeft.’

De vraag van consumenten en bedrijven naar compensatie door CO2-afvang zou er ook toe kunnen leiden dat de kosten van deze methode dalen. Die zijn nu nog enorm hoog. Zo zegde Microsoft onlangs toe dat het bedrijf in 2030 CO2-negatief is, door de inzet van verschillende methoden van CO2-afvang en -opslag. In december 2020 reserveerde het Amerikaanse Congres 447 miljoen dollar (ruim 395 miljoen euro) voor onderzoek naar en ontwikkeling van grootschalige verwijdering van CO2. De Amerikaanse president Joe Biden wil zijn doel, een CO2-uitstootvrije economie in 2050, onder meer realiseren door een toename van federale investeringen en belastingvoordelen voor technologie voor het afvangen van CO2.

Oprichter Christina Beckmann van Tomorrow’s Air, een collectief van globetrotters dat samenwerkt met Climeworks, voegt daaraan toe: ‘het zou veel kunnen opleveren wanneer individuele reizigers zelf een positieve bijdrage kunnen leveren aan het klimaat.’

Als vliegen de enige optie is, wordt boeken bij grote commerciële maatschappijen vaak als beste idee gezien om CO2-uitstoot te beperken. Deze beschikken over grotere vliegtuigen met meer stoelen, waardoor de CO2-uitstoot per persoon lager uitvalt. Daarnaast is vliegen in een vol vliegtuig ook beter wat betreft uitstoot.

Vliegreizigers kunnen hun CO2-uitstoot compenseren door maandelijkse bijdragen aan het afvangen en opslaan van CO2 en daarnaast profiteren van aanbiedingen van aangesloten tourorganisaties als Tierra Del Volcan en Natural Habitat Adventures.

Met bijdragen van Chloe Berge, Sarah Gibbens en Starlight Williams.

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in het Engels op nationalgeographic.com

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Reizen
Dit is het eerste klimaatneutrale resort in het Caraïbisch gebied
Milieu
Fossiele brandstoffen uitgelegd
Reizen
Moeten ernstig bedreigde bestemmingen worden gesloten voor toeristen?
Reizen
Palau is het eerste land dat toeristen om een ‘Eco-Pledge’ vraagt
Reizen
17 fantastische nieuwe hotels die hun omgeving sparen

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.