Waarom de methaanreductie die tijdens de COP26 is toegezegd, de sleutel kan zijn tot het halen van de klimaatdoelstellingen

Deze belofte, die in september voor de COP26 door de VS en de EU in gang is gezet, heeft tot doel de uitstoot van het uiterst krachtige broeikasgas voor 2030 met dertig procent te verminderen.

Gepubliceerd 4 nov. 2021 15:39 CET
cop26-methane

Meer dan honderd landen hebben dinsdag op de klimaatconferentie COP26 in Glasgow (Schotland) de belofte gedaan om de methaanuitstoot te verminderen om zo de opwarming van de atmosfeer te beperken. Deze wordt onder meer veroorzaakt doordat methaan ontsnapt op plaatsen zoals deze affakkelvlammen in het Fort Berthold Indian Reservation in North Dakota in 2018.

Foto van Gabriella Demczuk,The New York Times/Redux

Op de COP26-klimaattop in Glasgow kondigden de wereldleiders dinsdag aan dat meer dan honderd landen de belofte hadden ondertekend om hun methaanuitstoot voor 2030 met dertig procent terug te dringen.

Als dat doel in de hele wereld wordt behaald, stijgen de temperaturen in de komende decennia 0,2 °C minder dan anders het geval zou zijn. Dat kan in potentie een enorme besparing inhouden, waardoor de opwarming van de aarde theoretisch onder 1,5 °C zou kunnen blijven.

Maar verschillende grote uitstoters, zoals China, Rusland en India, hebben zich nog niet aangesloten bij de Global Methane Pledge. Deze landen zijn verantwoordelijk voor ongeveer 35 procent van de door de mens veroorzaakte methaanuitstoot.

‘Met het terugdringen van de methaanuitstoot wordt niet alleen de toekomstige klimaatverandering aangepakt, maar wordt ook de klimaatverandering die nu plaatsvindt beteugeld.’ Dat zegt Ilissa Ocko, methaandeskundige bij het Environmental Defense Fund.

De Verenigde Staten en de Europese Unie, respectievelijk de derde en zesde grootste uitstoter van methaan in de wereld, kondigden de belofte in september aan. Sindsdien hebben zij de steun gekregen van vele andere grote uitstoters, zoals Brazilië, Indonesië en Nigeria. Deze zijn volgens de emissieramingen van de EPA samen goed voor meer dan veertig procent van de wereldwijde uitstoot van het zeer sterke broeikasgas.

Methaan is weliswaar zeer krachtig, maar blijft slechts korte tijd in de atmosfeer aanwezig. Wetenschappers benadrukken dat maatregelen om de methaanconcentratie snel te verminderen daarom binnen enkele decennia enorme klimaatvoordelen kunnen opleveren. Bovendien kan de uitstoot van methaan vaak tegen weinig of geen kosten worden teruggedrongen. 

Lees ook: De klimaattop in Glasgow – wat staat er op het spel?

Dinsdag kondigde de regering-Biden plannen aan om methaanlekken bij de meer dan een miljoen kilometer aan olie- en gaspijpleidingen in de VS aan te pakken.

‘Dat is een win-winsituatie waarop moet worden gefocust,’ zegt Lena Höglund Isaksson, methaandeskundige bij het International Institute for Applied Systems Analysis in Oostenrijk.

Waarom snel optreden tegen methaan zo’n grote impact kan hebben

De natuurkunde biedt kansen.

Direct nadat het in de atmosfeer is vrijgekomen, is methaan een uiterst krachtige warmteopnemer. Het houdt ongeveer honderd keer zoveel warmte vast als koolstofdioxide. Maar terwijl koolstofdioxide eeuwenlang in de atmosfeer blijft, wordt het meeste methaan binnen ongeveer tien jaar omgezet in koolstofdioxide of uit de atmosfeer verwijderd. Wanneer we het gemiddelde berekenen van de effecten van de huidige methaanuitstoot over de komende twintig jaar (een methode die vaak wordt toegepast om de kracht van verschillende broeikasgassen te analyseren), zien we dat de opwarming door methaan ongeveer tachtig keer hoger is dan bij dezelfde hoeveelheid koolstofdioxide. Over een periode van honderd jaar warmt het de planeet ongeveer dertig keer meer op.

Volgens Kathleen Mar, atmosfeerchemicus aan het Institute for Advanced Sustainability Studies in Duitsland, is dat een ontmoedigende realiteit, maar ook een die grote mogelijkheden biedt. Doordat methaan zo krachtig is, kan een vermindering van de atmosferische belasting, al is het maar een klein beetje, de temperatuurstijging drastisch beperken. En omdat het zo kort aanwezig blijft, daalt de methaanconcentratie in de atmosfeer relatief snel wanneer de uitstoot wordt verminderd. De concentratie koolstofdioxide in de atmosfeer zal daarentegen pas beginnen te dalen wanneer de uitstoot tot bijna nul wordt teruggedrongen.

Als de belofte wordt nagekomen, zou de Global Methane Pledge ‘toereikend moeten zijn om de curve van een toenemende uitstoot om te buigen naar een daling, wat een heel belangrijke verschuiving is’, aldus Mar.

Eerder dit jaar heeft het VN-Milieuprogramma (United Nations Environment Programme, UNEP) de Global Methane Assessment gepubliceerd. Dit is een rapport waarin wordt geconcludeerd dat de uitstoot van methaan met relatief weinig inspanning en met gebruik van beschikbare technologieën voor 2030 met wel 45 procent kan worden verminderd.

Wetenschappers hebben ontdekt dat de temperatuurstijging door zo’n grote afname met ongeveer 0,3 °C zou worden beperken. Zelfs een vermindering van dertig procent, het percentage dat in de belofte is voorgesteld, zou de toekomstige temperatuur met ongeveer 0,2 °C kunnen doen dalen.

‘Methaan kan ons op korte termijn helpen om onder de temperatuurdoelstellingen [van Parijs] te blijven terwijl we het CO2-probleem oplossen’, zegt Höglund Isaksson.

Bekijk deze prachtige, precieze visualisatie van de manier waarop het broeikasgas kooldioxide zich verspreidt door de atmosfeer

Hoe gaat men dat bereiken?

Hoe de uitstoot van methaan moet worden verminderd, is nog de vraag. De details worden ingevuld door elk land dat zich bij de belofte aansluit.

Dat de uitstoot een halt moet worden toegeroepen is wel duidelijk. De mens is namelijk verantwoordelijk voor ongeveer twee derde van alle methaan in de atmosfeer, en de concentraties stijgen sneller dan ooit tevoren en tot niveaus die in de afgelopen achthonderdduizend jaar niet zijn geëvenaard.

Het terugdringen van alle uitstoot is moeilijk. Toch zijn er volgens Höglund Isaksson wel een paar voor de hand liggende bronnen om te beginnen. De olie- en gasindustrie is verantwoordelijk voor zo’n 35 tot 40 procent van de jaarlijkse uitstoot, voornamelijk door lekken bij boorputten, langs pijpleidingen en bij overslagstations. (Steenkoolmijnen zijn een andere bron.)

Die problemen doen zich op alle plaatsen in de keten van fossiele brandstoffen vaker voor dan eerder werd gedacht. In de VS is de olie- en gasexploratie in het Permbekken van Texas en New Mexico een belangrijke en toenemende bron. In Rusland zijn methaanlekken bij pijpleidingen in 2020 met veertig procent gestegen en ook dit jaar toegenomen. Een recent onderzoek naar aardgaslekken in Boston suggereert dat de uitstoot van stedelijke distributienetwerken veel hoger zou kunnen zijn dan tot nu toe werd geraamd.

Volgens een schatting in het UNEP-rapport kan de olie- en gasindustrie tot 75 procent van alle methaanlekken tegen weinig, geen of negatieve kosten terugdringen. Dat betekent dat de industrie op sommige plaatsen geld zou kunnen verdienen en tegelijk iets zou kunnen doen om de planeet te helpen.

De technologie om lekken te vinden, gaat met sprongen vooruit. Nieuwe hogeresolutiesatellieten kunnen lekken tot op een paar honderd meter nauwkeurig lokaliseren. In de komende jaren zullen er nog veel meer worden gelanceerd. Met de gegevens van deze satellieten kunnen bedrijven hun lekken dichten en kunnen waakhonden nagaan wie zijn problemen wel of niet verhelpt. Doel van een nieuw samenwerkingsverband, het International Methane Emissions Observatory, is het verstrekken van onafhankelijke controlegegevens.

‘Het belangrijkste is dat de industrie al weet hoe ze de uitstoot kan verminderen. In sommige gevallen zelfs met een factor 10,’ aldus Steven Hamburg, methaandeskundige bij het Environmental Defense Fund. ‘Het is erg prettig als je weet hoe je je eigen problemen kunt oplossen.’

In 2016 stelde de U.S. Environmental Protection Agency regels vast die bepalen dat nieuwe olie- en gasinfrastructuren zorgvuldig moeten worden gecontroleerd op methaanlekken. Die regels werden door de regering-Trump afgezwakt, maar in juni 2021 opnieuw ingevoerd. Ze bestrijken echter slechts een fractie van de potentiële bronnen. De regering-Biden wil de voorschriften uitbreiden tot de bestaande infrastructuur, zodat een veel groter deel van de methaanbronnen wordt gedekt. Een ‘heffing’ op overtollige methaanlekkage die producenten moeten betalen voor emissies boven een bepaalde drempel, komt ook aan bod tijdens de lopende begrotingsonderhandelingen in het Congres.

Van een andere belangrijke bron, namelijk afval, kan de methaanuitstoot ook betrekkelijk eenvoudig worden verminderd. Methaan ontstaat wanneer organisch materiaal in afval (voedsel, rioolwater of iets anders dat ooit levend was) door bacteriën wordt afgebroken. Deze uitstoot kan worden opgevangen bij zuiveringsinstallaties en stortplaatsen. Europa heeft al aanzienlijke vooruitgang geboekt en de afvalemissies sinds 2010 met ongeveer twintig procent teruggebracht. Andere landen moeten waarschijnlijk fors investeren om grote besparingen te realiseren.

De landbouw, een andere belangrijke bron, zal een grotere uitdaging vormen. In de rundvee-, zuivel- en rijstsectoren worden enorme hoeveelheden methaan geproduceerd. Schaalbare oplossingen voor deze uitstoot moeten nog worden ontwikkeld.

Hoewel het succes van de Global Methane Pledge van onschatbare waarde zou zijn, ‘mogen we methaanvermindering nooit en te nimmer als excuus gebruiken om maatregelen op het gebied van CO2 uit te stellen’, benadrukt Höglund Isaksson. ‘Omdat de opwarming van de aarde al zo ver gevorderd is,’ zegt Ocko, ‘hebben we beide strategieën nodig: vermindering van de CO2 en van methaan. Ze gaan hand in hand.’

Een krachtige optie 

De voorzitter van de COP26-bijeenkomst, de Brit Alok Sharma, riep tijdens de conferentie op om vast te houden aan het doel van 1,5 en spoorde landen aan de emissiereducties voldoende te versnellen om te voorkomen dat de planeet warmer wordt dan 1,5 °C. Dat doel werd voor het eerst gesteld in het akkoord van Parijs van 2015.

Het belang van dat doel is sinds 2015 toegenomen naarmate wetenschappers hun inzichten in de fysieke, sociale en economische kosten die de klimaatverandering nu al veroorzaakt, hebben aangescherpt. In 2018 bleek uit een rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) dat de risico’s voor veel menselijke en ecologische systemen toenemen wanneer de opwarming meer dan 1,5 °C bedraagt. Bij 2 °C lopen zo’n vierhonderd miljoen mensen meer risico om te worden blootgesteld aan extreme hittegolven. Koraalriffen zouden ‘grotendeels verdwijnen’. Bij 1,5 °C zouden sommige riffen kunnen overleven.

Lees ook: Broeikasgas in bodem van oceanen kan aarde verder opwarmen

Een ander IPCC-rapport uit augustus versterkt de boodschap dat de gevolgen bij elke extra opwarming van 0,1 °C intensiever worden. Kwam een grote hittegolf in het verleden gemiddeld eens in de vijftig jaar voor, nu zal dat waarschijnlijk 8,6 keer vaker zijn bij een stijging van 1,5 °C en bijna veertien keer vaker bij een stijging van 2 °C. Hierdoor neemt de kans op dodelijke hittegolven zoals afgelopen zomer in de Pacific Northwest sterk toe.

Tot dusver hebben landen nog niet eens plannen of zelfs maatregelen uitgewerkt om de opwarming onder de 2 °C te houden, laat staan 1,5 °C. De ‘nationaal vastgestelde doelstellingen’ (Nationally Determined Contributions, NDC’s) die de landen voorafgaand aan de COP26-bijeenkomst hebben ingediend, leiden er nog steeds toe dat de aarde op weg is naar een opwarming van ongeveer 2,7 °C.

Maatregelen die de temperatuurstijging snel kunnen beperken terwijl hard wordt gewerkt aan het afbouwen van de uitstoot van fossiele brandstoffen, zijn dus van onschatbare waarde. Ocko: ‘Methaan is een geweldige optie om mee te beginnen.’

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in het Engels op nationalgeographic.com

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Milieu
Jane Goodall doet mee aan campagne om vóór 2030 een biljoen bomen te planten
Milieu
Foto’s getuigen van klimaatcrisis – en van hoop voor de toekomst
Milieu
De klimaattop in Glasgow – wat staat er op het spel?
Milieu
Minder doden bij weerrampen maar opwarming zou die trend kunnen stoppen
Milieu
Bizar mangrovebos biedt inzicht in toekomstige zeespiegelstijging

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.