Stan de T. rex is terug! ’s Werelds duurste fossiel verhuist naar nieuw museum

Nadat het dinosauriërskelet in 2020 voor een kleine 29 miljoen euro was verworven door een anonieme bieder, was de toekomst van het fossiel in nevelen gehuld. Nu is bekend geworden dat Abu Dhabi het kostbare skelet in een nieuw museum zal onderbrengen.

Gepubliceerd 29 mrt. 2022 10:26 CEST
Stan in Abu Dhabi

Nu het skelet van de Tyrannosaurus rex met de bijnaam ‘Stan’ weer in elkaar is gezet en opgetuigd, prijkt de roofdinosauriër trots op deze foto die door het emiraat Abu Dhabi is vrijgegeven. Het fossiel zal een centrale plek krijgen in het nieuwe natuurhistorische museum dat in de hoofdstad van de VAE in aanbouw is.

Foto door Department of Culture and Tourism, Abu Dhabi

Sinds 5 oktober 2020 bevond de wereld van de paleontologie zich in de greep van een mysterie ter grootte van een dinosauriër: wie had bijna 29 miljoen euro betaald voor het beroemde Tyrannosaurus rex-fossiel dat bekendstaat als ‘Stan’, het duurste fossiel dat ooit op een veiling is gekocht? En wat was de nieuwe eigenaar ermee van plan?

Nu hebben we het antwoord. Stan zal de centrale attractie worden van een nieuw natuurhistorisch museum in Abu Dhabi, de hoofdstad van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE).

Eerder dit jaar volgde National Geographic het spoor van Stan en kwam op basis van Amerikaanse handelsbrieven tot de conclusie dat in mei 2020 een vracht van 5,6 ton met een waarde van 31.847.500 dollar – het exacte bedrag dat Stan op de veilig had opgebracht – vanuit New York naar de VAE was verscheept. Inmiddels heeft de Dienst Cultuur en Toerisme van Abu Dhabi bevestigd dat Stan zal worden gehuisvest in het toekomstige Natuurhistorisch Museum Abu Dhabi, een instelling met een vloeroppervlak van 35.000 vierkante meter die momenteel in aanbouw is op het eiland Saadiyat, een prestigieuze cultuurwijk in het grootste en meest welvarende van de zeven emiraten die tezamen het olierijke Golfstaatje vormen.

Het nieuwe museum moet in 2025 klaar zijn en wordt gebouwd om de geschiedenis van het 13,8 miljard jaar oude universum, het leven op aarde en de flora en fauna van het Arabisch schiereiland inzichtelijk te maken.

De autoriteiten van Abu Dhabi lieten ook weten dat ze een fragment van de Murchison-meteoriet hadden gekocht, een wetenschappelijk belangwekkende meteoriet met een hoog gehalte aan organische verbindingen die in 1969 in de atmosfeer boven Australië in stukken brak. Sindsdien heeft deze meteoriet de wetenschap een uniek inzicht gegeven in de chemie van het pasgeboren zonnestelsel. Zo bevat hij ‘korreltjes’ die zeven miljard jaar oud zijn, tweeënhalf miljard jaar ouder dan het zonnestelsel.

‘De natuurhistorie heeft in Abu Dhabi een nieuw tehuis gevonden, en we zullen het verhaal van ons universum vertellen aan de hand van enkele van de meest opmerkelijke museumstukken die de mensheid kent,’ verklaarde Mohamed Khalifa al Mubarak, voorzitter van de Dienst Cultuur en Toerisme van Abu Dhabi, tegenover National Geographic. ‘Dit zijn zeldzame geschenken van de natuur en we zijn er trots op dat we die kunnen beschermen en met de wereld kunnen delen.’

De reis van ‘Stan de T. rex

De dramatische onthulling van Stans nieuwe tehuis is het laatste hoofdstuk in het epische verhaal over een van de beroemdste T. rex-fossielen ter wereld. Het 67 miljoen jaar oude skelet werd begin jaren negentig ontdekt en opgegraven op privaat grondgebied in South Dakota, en bevond zich daarna ruim twintig jaar lang in een commerciële paleontologische instelling, het Black Hills Institute of Geological Research in Hill City, South Dakota. De instelling verkoopt fossielen, replica’s van fossielen en museumstukken aan musea en privéverzamelaars.

Het instituut was niet van plan om het twaalf meter lange skelet te verkopen: van de botten van het fossiel, die in het eigen museum van het bedrijf werden geëxposeerd, werden honderden afgietsels voor T. rex-replica’s gemaakt, ten behoeve van musea in de hele wereld en van landgoederen van privéverzamelaars als de acteur Dwayne ‘The Rock’ Johnson. Maar na een juridische strijd tussen de gebroeders Pete en Neal Larson, twee van de grootste aandeelhouders van het Black Hills Institute, oordeelde een rechter in 2018 dat het fossiel geveild moest worden. Bijna anderhalf jaar geleden werd Stan de T. rex door veilinghuis Christie’s in New York verkocht voor een kleine 29 miljoen euro, het hoogste bedrag dat ooit voor enig fossiel was betaald.

In januari 2022 zagen internetgebruikers tijdens een gesprek met Dwayne Johnson op het sportkanaal ESPN TV op de achtergrond een schedel in zijn kantoor staan die sterk deed denken aan die van Stan, maar de acteur liet weten dat het om een replica ging. ‘Als ik de trotse eigenaar van de echte STAN zou zijn, zou ik hem absoluut niet in mijn kantoor neerzetten,’ schreef Johnson op Instagram. ‘Ik zou hem in een museum zetten, zodat de wereld van hem kon genieten, hem kon bestuderen en van hem kon leren.’

Het was precies dat sentiment – dat de wetenschap en het bredere publiek toegang zouden moeten hebben tot een zo belangrijk museumstuk – dat paleontologen na de spectaculaire veiling van Stan bezig bleef houden. De veiling was legaal, maar sommige experts vreesden dat het recordbedrag dat voor Stan was betaald, het voor kleinere musea met lagere budgetten vrijwel onmogelijk zou maken om exemplaren voor wetenschappelijk onderzoek te verwerven. En deze ontwikkeling zou ook de illegale handel in fossielen kunnen aanwakkeren. Ander wetenschappers vreesden dat de verkoop van Stan het wetenschappelijk onderzoek op privégrondgebied in de VS verder zou beperken, omdat meer landeigenaren zouden besluiten om hun fossielen op de wereldmarkt te verkopen.

Jarenlang was Stan in de paleontologie een van de belangrijkste T. rex-exemplaren. Het onderzoek naar het skelet had belangrijke inzichten in de bottenbrekende bijtkracht van Tyrannosaurus rex opgeleverd en duidelijk gemaakt dat de eigen botten van T. rex ook na zware verwondingen weer genazen. Nu de nieuwe locatie en eigenaren van de dinosauriër bekend zijn, hopen wetenschappers dat het fossiel weer beschikbaar zal komen voor wetenschappelijk onderzoek en dat de beroemde T. rex opnieuw mensen zal laten kennismaken met de wonderen van de prehistorie.

‘De paleontologie vertelt een prachtig verhaal, waarin we onszelf kunnen zien als onverbrekelijk onderdeel van de geschiedenis van het leven op aarde,’ schrijft Lindsay Zanno, paleontoloog van het North Carolina Museum of Natural Sciences in Raleigh, in een e-mail. ‘Als Stan een nieuwe generatie kan inspireren tot het beschermen van ons erfgoed en tot interesse in het toekomstig behoud van de biodiversiteit op onze planeet, dan heeft dit verhaal een happy end.’

Hoeders van de natuurhistorie

Het Midden-Oosten telt maar weinig natuurhistorische musea, waardoor elke nieuwe aanwinst op dit vlak een stap vooruit is. Het Natuurhistorisch Museum Abu Dhabi zal zich voegen bij instellingen als het Palestijns Natuurhistorisch Museum van de Bethlehem University, het Israëlische Steinhardt Museum of Natural History in Tel Aviv, het Egyptisch Geologisch Museum in Caïro en het Sharjah Natural History and Botanical Museum in een ander emiraat van de VAE.

Natuurhistorische musea zijn niet alleen maar openbare expositieruimten; de beste instellingen zijn daarnaast ook broedplaatsen voor wetenschappelijk onderzoek en het verwerven van nieuwe inzichten. De fossielen, museumexemplaren en voorwerpen in hun collecties – die doorgaans veel en veel groter zijn dan wat er wordt geëxposeerd – getuigen van de historische biodiversiteit van onze planeet en van de menselijke geschiedenis. Deze musea zijn hoeders van informatie van onschatbare waarde die van generatie op generatie wordt bewaard en overgeleverd.

Gespecialiseerde paleontologische instellingen zijn zeldzaam in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, hoewel onderzoekers in de regio hard hebben gewerkt om het archief van fossielen uit dit gebied voor het nageslacht te bewaren. Zo heeft een team in Marokko, waarvan ook National Geographic-onderzoeker Nizar Ibrahim deel uitmaakt, jarenlang gewerkt aan het verzamelen van fossielen voor de Hassan II-Universiteit in Casablanca – werk dat uiteindelijk zou moeten leiden tot de oprichting van een Marokkaans natuurhistorisch museum. In 2010 werd op de campus van de Egyptische Mansoura-Universiteit een centrum voor de paleontologie van gewervelde dieren geopend, het eerste van deze aard. De instelling wordt geleid door de paleontoloog Hesham Sallam.

De wetenschappelijke doelstellingen van het nieuwe Natuurhistorisch Museum Abu Dhabi zijn ambitieus. In een verklaring liet een woordvoerder van het in aanbouw zijnde museum weten dat er wordt gewerkt aan de vorming van een onderzoekscentrum dat zich zal richten op zoölogie, paleontologie, mariene biologie, aardwetenschappen en moleculair onderzoek, waaronder het analyseren van oeroud DNA.

Volgens David Evans, paleontoloog van het Royal Ontario Museum in Toronto, zou Stan kunnen ‘bijdragen aan de bevordering van de wetenschappelijke interesse in dinosauriërs, in een deel van de wereld waar de potentie voor ontdekkingen van nieuwe fossielen enorm is – mits Stan natuurlijk een vast onderdeel van de museumcollectie wordt, en niet een tijdelijke bruikleen van een privéverzamelaar.’

Nu het nieuwe museum in Abu Dhabi zich opwerpt als een tehuis voor belangwekkende fossielen, zullen de leiders van de instelling ook de ethische verantwoordelijkheid op zich moeten nemen voor de uitwerking die dit soort aankopen op de rest van de markt voor fossielen heeft. Dat is de mening van Erin Thompson, expert op het gebied van de illegale handel in oudheden aan het John Jay College of Criminal Justice van het City College of New York. Sommige rijke musea in de VS en elders in de wereld zijn bekritiseerd omdat ze de fraude met en illegale handel in gestolen oudheden onbedoeld hebben aangewakkerd door zulke enorme bedragen voor de opbouw van hun collecties te betalen.

‘Het plunderen en smokkelen van fossielen is een welbekend probleem,’ aldus Thompson. Volgens haar loopt elk museum dat zulke hoge bedragen aan het aanvullen van zijn collecties besteedt, het risico dat het plunderingen en vervalsingen aanmoedigt.

Maar bij Pete Larson, voorzitter van de raad van bestuur van het Black Hills Institute, roept de bekendmaking van Stans nieuwe tehuis één allesoverheersend gevoel op: opluchting.

‘Het is een beetje zoals de beroemde uitspraak van Indiana Jones: “Dit behoort in een museum!”’ zegt hij. ‘We konden de gegevens van Stan veiligstellen door 3D-scans en heel veel afgietsels van Stans schedel en skelet te maken (...). Maar nu komt het origineel opnieuw beschikbaar voor wetenschappelijk onderzoek, wat echt waanzinnig goed is.’

Dino’s in het buitenland

Het nieuwe museum in Abu Dhabi zal op een plek verrijzen die in de buurt ligt van een van de rijkste vindplaatsen van fossielen op het Arabisch schiereiland. De zogenaamde Baynunah-formatie bestaat uit afzettingen uit het Laat-Mioceen, de periode van acht tot zes miljoen jaar geleden waarin deze regio een ‘Arabische Serengeti-vlakte’ was: een ecosysteem waarin het wemelde van de vroege voorouders van moderne nijlpaarden en giraffes, naast dieren als schildpadden en meervallen die in een oeroud rivierenstelsel leefden.

Maar de afzettingen in de VAE hebben niet de juiste ouderdom om er fossielen van de echte beroemdheden van de prehistorie te vinden: dinosauriërs. En dus moest het nieuwe museum deze fossielen uit het buitenland halen.

Noord-Amerikaanse dinosauriërs – met name uit de geslachten Tyrannosaurus en Triceratops – behoren tot de beroemdste prehistorische monsters, en overal ter wereld kopen musea geregeld fossielen van deze dinosauriërs om ze nader te kunnen bestuderen en aan hun publiek te tonen. Eerder deze maand onthulde het Melbourne Museum in Australië zijn nieuwste aanwinst op dit gebied: het fossiel ‘Horridus’, het vrijwel complete skelet van een Triceratops dat door het museum van de Amerikaanse paleontoloog en fossielenhandelaar Craig Pfister is gekocht.

Lees ook: Leek de echte T. Rex op het beest in Jurassic Park?

Al jarenlang worden er in de VAE tijdelijke tentoonstellingen van Amerikaanse dinosauriërfossielen georganiseerd. In 2008 financierde de oprichter van Abu Dhabi’s Etihad Modern Art Gallery de expositie van het 140 miljoen jaar oude skelet van een Apatosaurus op de grootste luchthaven van de VAE. En in 2014 werd in hetzelfde kunstmuseum het skelet van een juveniele T. rex uit South Dakota tentoongesteld.

‘Volwassenen en vooral kinderen vertelden me keer op keer dat dinosauriërs toch echt het summum waren,’ zei Khalid Siddiq al Mutawaa, de oprichter van het museum, in 2009 in een interview met de plaatselijke krant The National. ‘Dat stak me wel, dus heb ik een dinosauriër naar ons land gebracht, zodat de mensen ze hier kunnen bekijken (...) en meer te weten kunnen komen over dat deel van onze wereldgeschiedenis.’

Afgezien van de educatieve waarde van dinosauriërs zijn ze ook spannend en trekken veel bezoekers, iets wat de elite van de VAE niet is ontgaan. De leiders van het land hebben veel gedaan om buitenlandse toeristen aan te trekken door ze luxe winkelwijken, kunstmusea, culturele exposities en andere attracties te bieden.

In maart 2014 maakte Emaar, een onroerendgoedfirma uit de Golfstaat, bekend dat het een uitzonderlijk compleet skelet van een Diplodocus had aangekocht. Het fossiel was op een vindplaats op privégrondgebied in Wyoming gevonden en kreeg de bijnaam ‘Dubai Dino’. Het skelet is momenteel te zien naast een vestiging van Cheesecake Factory in de Dubai Mall, waar zich ook een aquarium en een ijsbaan bevinden.

Tijdloos eiland

De bouw van het nieuwe natuurhistorische museum maakt deel uit van de strategie van Abu Dhabi en naburige emiraten om de economie van de regio niet langer uitsluitend van de productie van aardolie afhankelijk te laten zijn. De laatste jaren heeft het land – de op een na grootste economie van de Golfregio – zijn industriepolitiek hervormd en een ruimtevaartagentschap opgezet om de technologische sectoren van het land te bevorderen.

Ook de ontwikkeling van het toerisme en de opbouw van diplomatieke ‘soft power’ maken deel uit van Abu Dhabi’s strategie voor een toekomst zonder aardolie. Sinds 2007 hebben de VAE miljarden dollars gestoken in de westzijde van het eiland Saadiyat, waar een uitgestrekte cultuurwijk en talloze toeristische bestemmingen verrijzen.

Enkele van de projecten op Saadiyat zijn bedoeld om de geschiedenis van de VAE te vertellen, zoals het in aanbouw zijnde Zayed-Nationaal Museum, dat is vernoemd naar de grondlegger van de VAE, sjeik Zayed bin Sultan al Nahyan. Andere projecten zijn samenwerkingsverbanden met toonaangevende westerse instellingen. Zo opende de New York University in 2014 een campus in de nieuwe wijk Saadiyat en volgde in 2017 niet ver daarvandaan de opening van het Louvre Abu Dhabi. In 2025 zal ook het Guggenheim Abu Dhabi zijn deuren op het eiland openen.

Andere landen in de regio volgen een soortgelijke strategie. In Qatar is even buiten de hoofdstad Doha een uitgestrekt onderwijscomplex met de naam ‘Education City’ in aanbouw, waar ook dependances van verschillende beroemde Amerikaanse universiteiten gevestigd zullen worden.       

Volgens Neha Vora, een antropoloog van het Lafayette College in Easton, Pennsylvania, die onderzoek doet naar het hoger onderwijs in de Golfstaten, betekenen het Saadiyat-eiland en soortgelijke projecten een grote verandering in de onderwijsinvesteringen in de regio.

Lees ook: Grootste T. rex ter wereld ontdekt

Veel belangrijke wetenschappelijke en educatieve instellingen bevinden zich in het Westen, waardoor bezoekers uit het buitenland soms ‘moeite hebben om een visum te krijgen om deze dingen te kunnen bezichtigen,’ zegt Vora. ‘Ik vind het ongelooflijk noodzakelijk om ook op het zuidelijk halfrond dit soort universele instellingen te hebben.’

Ondanks de grootse ambities achter deze vorm van cultuurtoerisme is het project op Saadiyat Island op obstakels gestuit. De enorme omvang van de plannen hebben tot vertragingen geleid en internationale waarnemers uiten kritiek op de werkomstandigheden van de arbeidsmigranten die de instellingen bouwen. De autoriteiten van de VAE hebben daarop de arbeidswetgeving van het land aangepast. Wetenschappers tonen zich ook bezorgd over de politieke repressie in de VAE, het feit dat sommige internationale academici het land niet in mogen en de arrestatie en vermeende mishandeling van mensenrechtenactivisten in het land.

Maar als het Natuurhistorisch Museum Abu Dhabi zijn deuren eenmaal heeft geopend, zal het volgens voorstanders van het project de regio en de rest van de wereld unieke educatieve en wetenschappelijke kansen bieden. En daarbij zal Stan waarschijnlijk een van de populairste museumstukken zijn waarmee de opmerkelijke evolutie van het leven op aarde wordt verteld.

‘Stan moet door de hele wereld bezichtigd kunnen worden,’ zegt Larson, wiens bedrijf het fossiel dertig jaar geleden heeft opgegraven. ‘Hij moet beschikbaar zijn voor onderzoek, zodat wetenschappers het originele materiaal kunnen bestuderen – zowel het geëxposeerde als niet-geëxposeerde materiaal.’

Lees ook: Hoe T. rex gemakkelijk een auto doormidden kon bijten

Larson hoopt – en verwacht – dat het museum daarvoor zal zorgen. ‘Dit is gewoonweg schitterend nieuws,’ zegt hij.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op nationalgeographic.com

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Geschiedenis en Cultuur
Bestaat Tyrannosaurus rex eigenlijk uit drie soorten?
Wetenschap
Aarde werd bevolkt door miljarden tyrannosaurussen
Wetenschap
T. rex ‘Stan’ voor 27 miljoen euro verkocht – tot woede van wetenschappers
Wetenschap
Mysterieus familielid van de krokodil liep mogelijk op twee poten
Wetenschap
Laatste maal van gepantserde dinosauriër bewaard tot in verbluffend detail

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.