Bioafbreekbare tassen zijn na drie jaar onder de grond nog heel

Nieuw onderzoek wekt twijfel over het gebruik van bioafbreekbare materialen als antwoord op de plasticvervuiling.Wednesday, May 1, 2019

Door Laura Parker
In een plastic boodschappentas die drie jaar lang in de grond begraven had gelegen, kon nog steeds een volle lading boodschappen worden vervoerd.

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met de National Geographic Society.

Richard Thompson, een Britse zeebioloog van de Plymouth University die zijn loopbaan wijdt aan het onderzoek naar plasticafval, vroeg zich al enige tijd af of bioafbreekbare boodschappentassen in de natuur wel goed werden afgebroken.

Dus begroeven hij en zijn doctoraalstudenten in 2015 een aantal plastic zakken die volgens de fabrikant bioafbreekbaar waren in de tuin van de universiteit.

Drie jaar later werden de zakken weer opgegraven en bleek dat ze niet alleen intact waren, maar nog altijd ruim twee kilo aan boodschappen konden dragen.

“Het verraste me dat je er na drie jaar nog altijd je boodschappen in mee naar huis kunt nemen,” zei hij in gesprek met National Geographic. “Ze zijn niet zo sterk meer als toen ze splinternieuw waren, maar ze waren niet significant afgebroken.”

De onverwoestbaarheid van bioafbreekbare zakken is niet het enige resultaat van een onderzoek dat gisteren werd gepubliceerd in het tijdschrift Environmental Science & Technology. In de studie, de eerste van zijn aard, werd gekeken naar de afbreekbaarheid van vijf soorten bioafbreekbare boodschappentassen. De zakken werden ondergedompeld in zeewater, in de grond begraven of blootgesteld aan lucht, alsof het om zwerfafval ging. Thompson en zijn team testten zakken die in supermarkten rond Plymouth werden verkocht en kwamen tot de slotsom dat geen van de zakken – ook niet de composteerbare soorten – na een periode van drie jaar dusdanig waren afgebroken dat ze enig milieuvoordeel boden ten opzichte van normale plastic zakken.

Het onderzoek laat zien hoe consumenten misleid kunnen worden door de term ‘bioafbreekbaar’, door aan te nemen dat deze zakken gewoon zullen verdwijnen nadat ze zijn weggegooid. Als klanten denken dat ze verantwoord bezig zijn als ze bioafbreekbare zakken in de recyclingbak gooien, kan dat de inzameling van gewone plastic zakken voor hergebruik ondermijnen, zo waarschuwden de wetenschappers. Chemische bestanddelen in de bioafbreekbare zakken kunnen de plasticmix namelijk verontreinigen, waardoor ze niet langer recyclebaar zijn.

“Recyclingbedrijven willen niet dat zakken met ingebouwde zelfvernietiging met gewone zakken worden gemengd,” zei Thompson, die vanwege zijn onderzoek naar plasticafval door koningin Elizabeth werd onderscheiden met de Order of the British Empire. “Ze willen materiaal dat ze goed kennen en allemaal hetzelfde is. Dus is het een probleem geworden om bioafbreekbare van gewone zakken te onderscheiden. Hoe moet de consument weten in welke bak ze dat plastic moeten gooien?”

Protest van fabrikanten

Het onderzoek zal ongetwijfeld nieuwe brandstof geven aan de controverse die vorige zomer ontstond toen de BBC berichtte over voorlopig onderzoek waaruit bleek dat één bioafbreekbare zak na twee jaar nog niet was afgebroken.

Het bedrijf Symphony Environmental Technologies, de maker van de zak die na twee jaar nog intact was, had kritiek op het onderzoek en stelde de wetenschappelijke expertise van Thompson in twijfel omdat “hij geen expert in polymeren is.” Thompson zegt dat hij achter het onderzoek van zijn groep staat.

“We hebben compleet vertrouwen in het werk, en dat hebben we altijd gehad,” zei hij. “Het onderzoek heeft het volledige wetenschappelijke beoordelingsproces onder academici doorlopen.”

'Bioafbreekbaar' of niet?

Plastic boodschappentassen behoren tot de meest gebruikte plasticproducten ter wereld. Ze worden vaak maar eventjes gebruikt en volgens schattingen van de Europese Unie worden elk jaar in de EU zo’n honderd miljard van deze zakken geproduceerd, waarbij in sommige lidstaten tot wel 450 zakken per hoofd van de bevolking worden weggegooid. Nu de wereld op zoek is naar oplossingen voor de toenemende opeenhoping van plasticafval in het milieu, worden steeds meer producten aangeboden die als ‘bioafbreekbaar’ worden aangeprezen. Deze producten beloven een gemakkelijke oplossing voor het gebruik van wegwerpzakken. Maar in veel gevallen betekent ‘bioafbreekbaar’ weinig meer dan dat – een belofte.

“Er bestaat geen magisch materiaal dat binnen de kortste keren wordt afgebroken in alle milieus waarin je het dumpt. Zoiets bestaat niet,” zegt Ramani Narayan, chemisch ingenieur aan de Michigan State University en expert in bioafbreekbare materialen; hij maakte geen deel uit van de studie in Plymouth.

bekijk galerij

Zowel de VS als de EU heeft stelling genomen tegen bioafbreekbare materialen. En in een rapport dat in 2016 door de VN werd gepubliceerd, werd duidelijk gemaakt dat bioafbreekbaar plastic geen antwoord is op de plasticvervuiling van de wereldzeeën. Vorig jaar veroorzaakte de EU enige controverse toen ze adviseerde om een verbod uit te vaardigen op ‘oxo-biologisch’ afbreekbare materialen, waarin bestanddelen zijn verwerkt die bedoeld zijn om de afbraak van polymeermoleculen te versnellen. Daarbij zouden sommige stoffen volgens Symphony, de grootste fabrikant van oxo-producten in het Verenigd Koninkrijk, “op dezelfde manier als bladeren vergaan en niets achterlaten.” 

Bij dat proces vervalt de plastic zak tot kleine stukjes microplastic, wat weer zorgen wekt over het feit dat dit soort producten bijdragen aan de toenemende opeenhoping van microplastics in de wereldzeeën.

Testen op drie openluchtlocaties

Thompson en zijn team testten vijf soorten plastic zakken, waaronder een composteerbare zak, een gewone zak van hoogwaardig polyethyleen en drie soorten bioafbreekbare zakken. Twee van de bioafbreekbare zakken waren oxo-biologisch afbreekbaar. De andere bioafbreekbare zak was op een manier gemaakt die het afbraakproces op een andere manier versnelt.

De zakken werden op drie openluchtlocaties blootgesteld aan verschillende omgevingen. Sommige zakken werden in reepjes gesneden, in zakken van gaas gestopt en op elk van de drie testlocaties aan de elementen blootgesteld. Op alle locaties werden ook hele zakken getest.

Voor de ondergrondse test in de tuin van de universiteit werden de zakken zo’n 25 centimeter onder de grond begraven. Voor de test in de openlucht werden ze op een muur in de tuin bevestigd en aan daglicht uit het zuiden blootgesteld. Voor de test in zeewater werden zakken in de haven van Plymouth ongeveer één meter onder de zeespiegel bevestigd. En in een laboratorium werden controlemonsters bewaard.

De plastic zakken werden op 10 juli 2015 geplaatst en daarna geregeld gecontroleerd op gaten en tekenen van verwering of verval. Ook werd de trekkracht van de zakken gemeten.

Composteerbare zak verdwenen

Op de testlocatie in de haven bleek na een maand dat zich op alle zakken een biofilm van microben had gevormd. De composteerbare zak was na drie maanden verdwenen.

Op de openluchtlocatie in de tuin waren alle zakken en teststroken na negen maanden te broos geworden om verder te kunnen testen of waren tot stukjes microplastic verweerd. Ze konden niet verder worden getest.

Op de ondergrondse testlocatie bleken de zakken nog intact. Hoewel de composteerbare zak ook na 27 maanden zijn oorspronkelijke vorm had behouden, kon deze zak geen boodschappen meer dragen zonder te scheuren.

Volgens chemicus Narayan levert het onderzoek gegevens op over de afbraak van bioafbreekbare materialen onder reële omstandigheden en stelt het de beperkingen van deze materialen aan de kaak. Maar hij betwijfelde of composteerbare zakken in de tests opgenomen hadden moeten worden, want deze materialen zijn bedoeld om op industriële wijze te worden gecomposteerd. In de VS en de meeste andere landen wordt dat duidelijk op het verplichte instructielabel dat op deze producten wordt aangegeven.

“Dat roept verwarring op,” zegt hij. “De composteerbare zak is alleen bioafbreekbaar op het niveau van industriële compostering en is bedoeld om op die wijze te worden afgevoerd.”

Vegware, de maker van de composteerbare zakken in het onderzoek, verklaarde tegenover de krant The Guardiandat het zijn bewoordingen op het instructielabel heeft aangepast. Er staat nu: “Commercieel composteerbaar waar geaccepteerd.”

Zo ook heeft Symphony laten weten dat zijn oxo-biologisch afbreekbare materialen niet bedoeld zijn om te worden afgebroken op vuilnisbelten of in zee. Zakken van dit materiaal zullen worden afgebroken als ze als zwerfaval op land of als drijfafval op zee eindigen, zei Michael Stephen, vicevoorzitter van de raad van bestuur van Symphony in een interview.

Oxo-biologisch afbreekbare materialen bevatten volgens Stephen stabilisatoren die de zakken een “bruikbare levensduur” geven en voorkomen dat ze uiteenvallen terwijl de klant met zijn boodschappen naar de auto loopt. Volgens hem willen fabrikanten van dit soort zakken dat ze het normaliter anderhalf jaar uithouden.

“Wanneer de stabilisator is uitgewerkt en het product het einde van zijn bruikbare levensduur heeft bereikt, worden er katalysatoren werkzaam en begint de zak te vervallen,” zei Stephen.

Hoelang die afbraak duurt, hangt af van de omstandigheden. “In een warm klimaat zal de zak binnen een jaar worden afgebroken. In een vochtig en koud klimaat kan het twee of drie jaar duren, maar het zal heel wat sneller gaan dan gewoon plastic,” zei Stephen. “Wil je twee jaar of honderd jaar?”

Volgens Imogen Napper, de National Geographic-onderzoekster die de nieuwe studie als onderdeel van haar promotieonderzoek leidde, was er gedurende de drie jaar dat de plasticmonsters onder de grond lagen begraven, “heel weinig verandering” te zien. Toch dacht ze niet dat ze nog boodschappen konden dragen. Ze vulde een zak met een doos cornflakes, colablikjes, bananen, sinaasappels en pasta. “De zakken waren verkleurd en weerzinwekkend, maar ze waren nog steeds bruikbaar,” zei ze.

Volgens Thompson moet het onderzoek niet worden uitgelegd als een argument tegen de ontwikkeling van bioafbreekbare of composteerbare materialen. In plaats daarvan roept het nieuwe onderzoek op tot een heroverweging van de inzet van deze materialen. “We moeten deze producten op de juiste manier gebruiken,” zei hij.

Gesloten omgevingen, zoals voetbalstadions, zouden voor bioafbreekbare of composteerbare materialen beter geschikt kunnen zijn dan winkels. Aan het einde van hun bruikbare levensduur kunnen boodschappentassen overal belanden, maar in een stadion kunnen wegwerpbakjes voor etenswaren en zelfs wikkels – zelfs met overgebleven voedsel erin – op één plek worden ingezameld en kan al dat afval in een industriële composteermachine worden verwerkt. “Het idee dat al het afval in één en dezelfde verwerkingsstroom wordt opgenomen, is heel logisch,” zegt Thompson.

Volgens hem kan beter worden gekozen voor een goede verwerking van plastic zakken en zouden deze producten vanwege hun onverwoestbaarheid – de eigenschap die ze zo populair maken – gehandhaafd moeten blijven. Dat is ook de eindconclusie van het onderzoek: “Een zak die vele malen opnieuw wordt gebruikt, is vaak een beter alternatief dan afbreekbaarheid.”

Negen miljard kilo plastic belandt jaarlijks in de oceaan. Meer informatie over de plasticsoep en wat je daar zelf tegen kunt doen, vind je op natgeo.nl/stopmetplastic.

De National Geographic Society en Sky Ocean Ventures zijn begonnen met de Ocean Plastic Innovation Challenge, waarbij probleemoplossers wordt gevraagd om innovatieve oplossingen te bedenken voor het wereldwijde probleem van de plasticvervuiling. Heb jij een goed idee? Stuur je oplossing dan vóór 11 juni in, op oceanplastic-challenge.org.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

LEES VERDER

Maak jouw eigen Plastic Plan

Negen miljard kilo plastic belandt jaarlijks in de oceaan. National Geographic zet zich in voor vermindering van wegwerpplastic. Jij ook?
Stop met plastic

Stop met Plastic

Lees meer over #STOPMETPLASTIC
Stop met plastic

Plastic afval in de cosmetica-industrie: kan dat anders?

Shampoo, lotion, deodorant – het wordt allemaal verpakt in plastic. Maar sommige cosmeticabedrijven proberen daar verandering in te brengen.
Lees meer