Hoeveelheid plastic dat in zee belandt zal in 2040 zijn verdrievoudigd

Een ambitieus onderzoeksproject waaraan twee jaar is gewerkt, kan de oplossing bieden.

Monday, July 27, 2020,
Door Laura Parker
Kinderen spelen op het strand van de Baai van Manilla, die ernstig is verontreinigd met huisvuil, ...

Kinderen spelen op het strand van de Baai van Manilla, die ernstig is verontreinigd met huisvuil, plastic en ander afval.

Foto van Randy Olson, Nat Geo Image Collection

Naar verwachting zal de hoeveelheid plasticafval die jaarlijks in de wereldzeeën terechtkomt, in 2040 zijn verdrievoudigd tot 29 miljoen ton per jaar. 

Dat onvoorstelbaar hoge cijfer staat centraal in een nieuw onderzoekproject waaraan twee jaar is gewerkt. Het bijbehorende rapport maakt niet alleen duidelijk dat de wereldwijde campagne om de plasticvervuiling terug te dringen tot nu toe is mislukt, maar is tegelijkertijd een ambitieus voorstel om de plasticstroom naar zee te stelpen.

Niemand weet precies hoeveel van het vrijwel onverwoestbare plastic zich al in de wereldzeeën heeft opgehoopt. In 2015 werd geschat dat het om zo’n 150 miljoen ton ging, en als er niet wordt ingegrepen, zal die hoeveelheid in 2040 zijn opgelopen tot 600 miljoen ton.

Het project werd opgezet door de Pew Charitable Trusts en SYSTEMIQ, Ltd., een milieudenktank in Londen, en omvat een voorstel om de wereldwijde plasticindustrie op fundamentele wijze te hervormen, namelijk tot een kringloopeconomie waarin grondstoffen worden gerecycled en hergebruikt. Als die transformatie slaagt – en dat is nog zeer de vraag – verwachten experts van Pew dat de jaarlijkse hoeveelheid plasticafval die in de oceaan terechtkomt, in de komende twintig jaar met tachtig procent zal afnemen, en dat met behulp van bestaande methoden en technologieën. Een vertraging van slechts vijf jaar zou ervoor zorgen dat nog eens tachtig miljoen ton plastic in zee zou belanden.

De kosten van de transformatie bedragen zeshonderd miljard dollar – zeventig miljard dollar goedkoper dan als er de komende twintig jaar niets zou gebeuren, een winst die vooral wordt geboekt door het afgenomen verbruik van nieuw geproduceerd plastic. “Wereldwijde problemen vereisen wereldwijde veranderingen,” aldus het Pew-rapport.

De contouren van het ‘Systems Change Scenario’ van Pew worden geschetst in een rapport met de omvang van een boek en in een wetenschappelijk artikel in het tijdschrift Science; beide werden afgelopen vrijdag gepubliceerd. Volgens Pew zijn voor het stelpen van de stroom plasticafval naar de oceaan onder meer nieuwe technologie, aanzienlijke hoeveelheden geld en “zeer idealistische ambities” nodig.

Er verschijnen wel vaker witboeken over het milieu, maar wat het Pew-rapport daarvan onderscheidt, is dat het verschijnt op een cruciaal moment in de campagne tegen plasticvervuiling. In slechts vijf jaar tijd is dit thema gaan behoren tot de milieukwesties in de wereld die als het meest urgent worden gezien, en in bijna elk land op aarde zijn er in die tijd campagnes op gang gekomen om het gebruik van wegwerpplastic terug te dringen. Maar de opstellers van het rapport schrijven ook dat de wereldwijde plasticproductie de komende tien jaar naar verwachting met veertig procent zal toenemen en dat er honderden miljarden dollars worden geïnvesteerd in nieuwe plasticfabrieken, waardoor de status quo eerder nog wordt verstevigd.

Terwijl er enorme hoeveelheden plastic in zee belanden en er steeds meer plastic bij komt, is duidelijk geworden dat de huidige milieucampagnes op dit punt te weinig vooruitgang boeken. Zelfs als alle doelstellingen van de industrie en van regeringen om de plasticvervuiling van de wereldzeeën terug te dringen in 2040 zouden worden gehaald, zou dat volgens Pew leiden tot een minieme afname van de hoeveelheid plastic die jaarlijks in zee terechtkomt.

“We bevinden ons nu op een kruispunt,” zegt Nicholas Mallos, die toeziet op het programma tegen zeeafval van de Ocean Conservancy en niet bij het project van Pew was betrokken. “De industrie blijft maar zeggen dat ze ‘beter hun best zal doen’ en regeringen hebben allerlei maatregelen getroffen,” zegt hij, “maar de wereld begint nu in te zien dat de huidige maatregelen niet voldoende zijn. Het gaat de verkeerde kant op en het is duidelijk dat we onze verstandhouding met dit materiaal volledig moeten herzien.” 

Harde economische data

Volgens Simon Reddy, directeur van Pew’s programma’s tegen de plasticvervuiling van oceanen en waddengebieden, begon het onderzoekteam in 2018 met zijn project nadat duidelijk was geworden dat er aan de wereldwijde campagnes tegen de plasticvervuiling één ding ontbrak om de plasticindustrie te kunnen beïnvloeden: harde economische gegevens. Zonder die data was er voor ondernemingen te weinig bewijs of informatie om van beleid te veranderen. “We moeten besluiten nemen over de toekomst van de planeet, maar we merkten dat we daar geen harde cijfers bij konden leveren,” zegt Reddy. “We zaten met een tekort aan data.”

Om het beeld completer te maken gebruikte het onderzoeksteam een uniek economisch model van de University of Oxford om de noodzakelijke berekeningen en ramingen te kunnen maken. Volgens Reddy is het model een ‘roadmap’ voor het terugdringen van plasticafval in verschillende delen van de wereld. Vorige week vrijdag werd ook een online-versie van het model in gebruik genomen, zodat overheden en ondernemingen hun eigen gegevens over afval kunnen invoeren en verschillende plaatselijke opties en oplossingen kunnen beoordelen.

Het team bestond uiteindelijk uit ruim honderd experts, onder andere van Britse instellingen als de University of Leeds, de Ellen MacArthur Foundation en Common Seas. 

Met behulp van het model kunnen de kosten en omvang van de plasticstroom richting de zee worden berekend op basis van verschillende scenario’s, waarbij rekening wordt gehouden met het plasticverbruik. Zo kan het plasticverbruik bijvoorbeeld met 47 procent worden gereduceerd door alternatieven te gebruiken, waaronder: een verbod op onnodige plastics en het hergebruik van plastic containers (30 procent); compostering en vervanging van diverse materialen, zoals het inruilen van boodschappentasjes voor papieren zakken (17 procent); en het recyclen van plastic (20 procent).

“We zijn gewaarschuwd,” zegt Andrew Morlet, directeur van de Ellen MacArthur Foundation, een ngo die streeft naar een overgang van wereldwijde industriesectoren naar een economie waarin producten en materialen worden hergebruikt. “We moeten de aardolie in de grond laten zitten en de bestaande stroom van polymeren benutten en daarbij aan innovatie doen.”

Hoe plastic de wereld overspoelde

Hoewel onbekend is hoeveel plastic er in de wereldzeeën drijft, kennen we wél de drijvende kracht achter het ontstaan van al dat afval. Een deel ervan is te wijten aan de bevolkingsgroei en de toenemende plasticproductie. Het plasticverbruik per hoofd van de bevolking stijgt, vooral in ontwikkelingslanden als India, waar de middenklasse sterk groeit en de afvalverwerking gebrekkig is. Ook het feit dat nieuw geproduceerd plastic zo goedkoop is, zorgt voor de productie van steeds meer producten van plastic die niet recyclebaar zijn, waardoor de hoeveelheid plastic die niet wordt ingezameld of hergebruikt, steeds verder aanzwelt.

Volgens Martin Stuchtey, medeoprichter en partner van SYSTEMIQ, zal het project hopelijk meer duidelijkheid brengen in het wereldwijd woedende debat over oplossingen, want die oplossingen zijn vaak tegenstrijdig, onhaalbaar of zelfs niet-duurzaam. Zo wordt er steeds meer plastic in ovens of in de openlucht verbrand; als daar niets aan wordt gedaan, zal de hoeveelheid plastic die wordt verbrand, toenemen van 49 miljoen ton in 2016 naar 133 miljoen ton in 2040.

Recycling is een van de meest efficiënte manieren om het gebruik van nieuw geproduceerd plastic terug te dringen, maar dat plastic moet dan wel eerst worden ingezameld. Tegenwoordig leven twee miljard mensen in gebieden waar de afvalinzameling minimaal of afwezig is. Tegen het jaar 2040 zal dat aantal zijn verdubbeld tot vier miljard mensen, die vooral op het platteland van ontwikkelingslanden wonen. Pew berekende dat het inhalen van deze achterstand in de afvalverzameling en het opbouwen van de infrastructuur voor afvalverwerking zou vereisen dat tussen nu en 2040 een half miljoen mensen per dag toegang tot zulke infrastructuur zouden krijgen. Dat is een onhaalbaar streven, maar het cijfer werd niettemin in het rapport vermeld om de enormiteit van het wereldwijde probleem van de afvalverwerking duidelijk te maken. 

“Succes ermee,” zegt Yoni Shiran, projectmanager bij SYSTEMIQ en een van de medeauteurs van het artikel in Science. “Als dat niet lukt, zullen we dus een slimmere oplossing moeten bedenken.”

Een berg plastic flessen vult een recyclingfabriek in Valenzuela op de Filipijnen.

Foto van Randy Olson, Nat Geo Image Collection

De coronavirus-pandemie heeft de zaken er niet eenvoudiger op gemaakt. Door de gedaalde olieprijzen is de vervaardiging van nieuw geproduceerd plastic goedkoper dan ooit. En omdat consumenten zich tegen het virus proberen te beschermen is de vraag naar producten in wegwerpverpakkingen van plastic enorm toegenomen. Toch denkt Stuchtey dat er na regen zonneschijn volgt: vóór de pandemie zeiden tegenstanders van de overgang naar een kringloopeconomie dat zo’n verandering te grootschalig en te kostbaar was en te veel tijd zou kosten. Maar tijdens de COVID-19-uitbraak bleek uit tijdelijke tekorten aan toiletpapier en andere goederen dat leverantieketens op heel korte termijn aangepast kunnen worden. 

“Nu zien we dat er anders over zo’n overstap wordt gedacht,” zegt hij.

Het publiek overtuigen

Volgens Winnie Lau, de topmanager bij Pew die de leiding heeft over het project, maakt ze zich geen zorgen over grote ondernemingen in de plasticsector die zich tegen de plannen verzetten. “Hoe geweldig onze resultaten er ook uitzien, ze zullen niet iedereen kunnen overtuigen. Ons doel is om diegenen te overtuigen die een sleutelrol in de sector spelen, en zij zullen het voortouw nemen en nieuwe standaards voor de werkwijze in hun industrie opstellen. Vanaf dat punt is alles mogelijk.”

Vandaar ook dat de directeur van Unilever, Alan Jope, tot de genodigden behoorde die afgelopen vrijdag aanwezig was bij de afsluiting van het project in Londen. Vorig jaar deed de multinational de toezegging om het gebruik van nieuw geproduceerde plastics te halveren en ernaar te streven méér plastic verpakkingen in te zamelen en te verwerken dan het bedrijf verkoopt. Dat is een goed begin.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer