Al meer dan 25 jaar hebben wetenschappers de ambitie een robot te sturen naar Europa, een van de 4 grootste manen van Jupiter. Nu is het eindelijk zo ver. Op 14 oktober 2024 lanceerde NASA een nieuwe ruimtesonde: Europa Clipper. Dit ruimtevaartuig zal 5,5 jaar in de omgeving van Jupiter rondzweven en bijna 50 keer langs Europa scheren om deze mysterieuze maan te onderzoeken.
Europa is ongeveer even groot als onze maan, maar onder het ijzige oppervlak schuilt een gigantische oceaan die mogelijk twee keer zo veel water bevat als alle oceanen op aarde gezamenlijk.
‘We hebben nog nooit een missie gestuurd naar een ijzige oceaanwereld,’ zegt Curt Niebur, een van de wetenschappers die de NASA-missie overziet. ‘Er is zo veel te ontdekken, het wordt fantastisch.’
Wat is Europa Clipper?
Europa Clipper is de grootste planeetverkenner die NASA ooit heeft gebouwd. Het ruimtevaartuig is uitgerust met zonnepanelen die zo groot zijn als een basketbalveld. Aan boord bevinden zich 9 hypermoderne instrumenten die informatie verzamelen wanneer de sonde langs Europa vliegt.
Het magnetisch veld van Jupiter, dat zo’n 20.000 keer zo krachtig als dat van de aarde, maakt het onmogelijk om de sonde in een baan rond Europa te brengen. De elektronica aan boord van Clipper zou langdurige blootstelling aan de straling niet overleven. Daarom beweegt het ruimtevaartuig zich afwisselend in en uit het magnetisch veld om foto’s te nemen van het oppervlak van de maan, soms op een afstand van slechts 25 kilometer.
Op die manier zal zo’n 95 procent van het oppervlak van Europa in beeld worden gebracht, in hogere resolutie dan ooit tevoren. De gedetailleerde kaart die daarbij wordt samengesteld vormt een belangrijk onderdeel van het onderzoek naar de maan.
Hoe onderzoekt Clipper de maan Europa?
Daarnaast zal Europa Clipper een radar inzetten om door de dikke ijslaag te kijken. De onderzoekers speuren onder meer naar verborgen holten met water, zoals het Vostokmeer in de ijskap van Antarctica. Zulke ingekapselde meren zouden leven kunnen herbergen en zijn mogelijk makkelijker te bereiken dan de oceaan onder het ijs.
‘We weten dat leven veelal voorkomt op plekken waar verschillende materialen met elkaar mengen,’ zegt astrobioloog Kate Craft. ‘Als de ijskap van Europa zulke plekken bevat, zou dat een aantrekkelijke locatie zijn om in de toekomst monsters te nemen.’
Met een zogenaamde spectrometer zal Clipper de rood-oranje vlekken aan het oppervlak van de maan onderzoeken. Die werden al in 1996 vastgelegd door ruimtesonde Galileo, te zien op de afbeelding hierboven. Dit is vermoedelijk koolstofhoudend organisch materiaal dat mogelijk opborrelt vanuit de oceaan via barsten in het ijs.
Het zou ook het resultaat kunnen zijn van chemicaliën die reageren op het krachtige magnetisch veld van Jupiter, of wellicht brokstukken die de ruimte in werden geblazen door de nabijgelegen vulkanische maan Io en vervolgens terechtkwamen op Europa.
Is er leven op de maan Europa?
Helaas kan het ruimtevaartuig niet landen om monsters te nemen, maar veel wetenschappers hopen op beelden van spuitende geisers aan het oppervlak van Europa. Het vermoeden dat deze geisers bestaan, ontstond zo’n 10 jaar geleden na beelden van ruimtetelescoop Hubble. Hopelijk kan Clipper een nieuw licht werpen op dit raadsel, door foto’s te nemen van een geiser of door bewijs te vinden van een recente uitbarsting.
Een van de prangende vragen die wetenschappers met de missie hopen te beantwoorden, draait om de leefbaarheid van Jupiters maan. Beschikt Europa over het water, de energie en de chemische bouwstenen voor leven zoals wij dat kennen?
‘Als Europa Clipper aantoont dat ijzige oceaanwerelden bewoonbaar zijn, heeft dat grote implicaties voor het mogelijke aantal leefbare omgevingen in het universum,’ zegt Niebur.
Nog niet uitgelezen? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief van National Geographic en ontvang de favoriete verhalen van de redactie wekelijks in je mail.
