De dodo is misschien wel de bekendste uitgestorven diersoort in de geschiedenis, maar het lot van deze onfortuinlijke vogel staat niet op zichzelf. Uit een recent onderzoek blijkt dat eilandvogels extra kwetsbaar zijn voor uitsterven. Waarom zijn juist zij zo vatbaar?
Eilandvogels op de schopstoel
Een analyse van 216 vogelsoorten die uitstierven na 1500, gepubliceerd in het vakblad Avian Research, toont aan dat het belangrijkste kenmerk dat samenhangt met uitsterven insulariteit is. Oftewel: het gegeven dat een soort alleen op eilanden voorkomt.
Ongeveer 87 procent van de onderzochte soorten leefde uitsluitend op eilanden. Vaak kwamen ze voor in kleine populaties en was hun verspreidingsgebied klein. Zulke omstandigheden maken ze kwetsbaar voor roofdieren en verstoringen die door de mens werden veroorzaakt.
Voorbeelden van uitgestorven eilandvogels
De dodo is daarvan een duidelijk voorbeeld. Deze gedrongen vogel leefde geïsoleerd op Mauritius, zonder natuurlijke vijanden en met volop voedsel aanwezig. Dat leidde tot opvallende evolutionaire aanpassingen: de dodo werd groter en verloor zijn vermogen om te vliegen. Maar die aanpassingen maakten hen ook kwetsbaar voor veranderingen in zijn leefomgeving.
Leestip: De bijzondere familiegeschiedenis van de dodo
Dat gebeurde op grote schaal toen de Europeanen de wereld begonnen te koloniseren – in 1598 bereikten de Nederlanders het eiland Mauritius onder leiding van Wijbrand van Warwijck. Invasieve soorten zoals ratten en varkens werden meegebracht en roofden eieren en jonge dodo’s, terwijl ook de mens actief op de vogels jaagde. Hun onvermogen om te vliegen maakte het onmogelijk om deze dreiging het hoofd te bieden.
Maar de dodo is niet het enige voorbeeld. De reuzenalk was een niet-vliegende, pinguïnachtige vogel die voorkwam in het noorden van de Atlantische Oceaan en werd bejaagd om zijn vlees en eieren. In de negentiende eeuw stierf hij uit.
Een ander tragisch voorbeeld is de kauai-o’O (Moho braccatus), een kleine zangvogel uit Hawaï die in 1987 voor het laatst werd waargenomen. Van de ‘akikiki (Oreomystis bairdi), die ook op Hawaï voorkomt, is nog slechts één exemplaar in leven.
Lessen voor de toekomst
Menselijke activiteit speelt een grote rol in het uitsterven van eilandvogels. Kolonisatie, ontbossing en de introductie van invasieve exoten hebben hun weerslag op ecosystemen wereldwijd. Daarbij komt dat vogels met een klein verspreidingsgebied niet over een groot aanpassingsvermogen beschikken. De dodo kon immers niet weg van Mauritius; door zijn onvermogen om te vliegen zat hij vast op het eiland.
Leestip: Geen pinguïns op de Noordpool? Dat klopt niet – en nog 4 feiten over pooldieren
Momenteel staan er meer dan 1400 vogelsoorten op de lijst van bedreigde diersoorten van de IUCN, waarvan een groot deel op eilanden leeft. Het beschermen van deze soorten vraagt om gerichte actie, zoals het behouden van hun leefomgeving en het inperken van invasieve soorten.
Nog niet uitgelezen? Schrijf je ook in voor de gratis nieuwsbrief van National Geographic en ontvang wekelijks de favoriete verhalen van de redactie in je mail.
