2024 was een goed jaar als het gaat om medische doorbraken. Toch waren veel van deze opzienbarende ontdekkingen geen voorpaginanieuws. In dit artikel vind je de 5 opvallendste medische hoogstandjes van het jaar op de valreep voor het voetlicht.

1. Anticonceptiepil zonder recept

    In de zomer dan 2024 gaf het Amerikaanse voedsel- en medicijnagentschap FDA groen licht voor een anticonceptiepil zónder doktersrecept. Opill, in de Lage Landen ook wel de ‘minipil’ genoemd, bestaat al sinds de jaren 70, maar het is nu voor het eerst dat vrouwen in de Verenigde Staten hem zonder doktersvoorschrift kunnen krijgen.

    In tegenstelling tot gewone anticonceptiepillen bevat Opill geen oestrogeen en progesteron. Daardoor heeft de minipil veel minder bijwerkingen dan een reguliere anticonceptiepil, en is hij zelfs veilig te gebruiken voor mensen die borstvoeding geven, een hoge bloeddruk hebben of bloedverdunners gebruiken. Of Opill ook in de Lage Landen zonder recept verkrijgbaar wordt, moet de toekomst uitwijzen.

    2. Meegroeiende hartkleppen

      Al 60 jaar lang is de medische wetenschap in staat defecte hartkleppen door mechanische of biologische exemplaren te vervangen. Maar het lastige aan dat soort ingrepen is dat de vervangende kleppen niet meegroeien met de patiënt. Bij kunstkleppen van kunststof of metaal moeten patiënten zelfs de rest van hun leven medicijnen slikken om bloedstolsels te voorkomen.

      Dat chirurgen in 2024 voor het eerst hartkleppen transplanteerden die meegroeien met de patiënt die ze ontvangt, is dus absoluut een doorbraak te noemen. De baby die de bewuste transplantatie onderging, kreeg de hartkleppen van een andere baby die goed functionerende hartkleppen had, maar desondanks een volledige harttransplantatie kreeg. Omdat de getransplanteerde kleppen nog ‘leefden’, zullen ze ook in het lichaam van de nieuwe eigenaar blijven groeien. Zo gaan ze hopelijk een leven lang mee.

      3. Transplantaties met varkensorganen

        In de categorie opmerkelijke transplantaties: ook varkensorganen behoren sinds dit jaar tot de medische mogelijkheden. In maart transplanteerden chirurgen uit Boston (VS) een varkensnier bij een 62-jarige man. De man overleed kort na de operatie om ongerelateerde redenen.

        Ook brachten Chinese dokters een varkenslever in in het lichaam van een klinisch overleden persoon. De lever bleef 10 dagen lang gal produceren. In de Lage Landen wachtten in 2024 zeker 2500 mensen op een nieuw orgaan. Voor hen bieden deze bijzondere transplantaties een stip op de horizon.

        4. Alzheimer in het bloed

          Bij mensen met Alzheimer worden doorgaans twee eiwitten in de hersenen aangetroffen. Tegenwoordig kunnen deze eiwitten, die amyloïde-bèta en tau worden genoemd, op hersenscans worden waargenomen. Maar daarvoor moeten radioactieve stoffen in de bloedbaan worden geïnjecteerd en is dure apparatuur nodig.

          Dat wetenschappers afgelopen zomer een nieuwe bloedtest presenteerden, kwam dus als geroepen. Met de nieuwe test kunnen de bloedspiegels van twee soorten amyloïde-bèta en twee soorten tau met elkaar worden vergeleken. Deze verhoudingen geven onderzoekers een beter beeld van het risico op eiwitplaques en -tangles in het brein – en dus op Alzheimer.

          5. Auto-immuunziekten bij vrouwen verklaard

            Auto-immuunziekten, zoals lupus en reuma, komen bij vrouwen aanzienlijk vaker voor dan bij mannen. Van alle mensen die een auto-immuunziekte hebben, is 78 procent vrouw. Waarom dat zo is, was tot voor kort onbekend. Maar dit jaar kwamen wetenschappers met een mogelijke verklaring.

            Mannen hebben één X-chromosoom, vrouwen hebben er twee. Omdat we maar één functionerend X-chromosoom nodig hebben, wordt het tweede door het vrouwenlichaam uitgeschakeld met behulp van een bepaald eiwit. En laat het nou net dit eiwit zijn dat mogelijk auto-immuunziekten veroorzaakt.

            Er is meer onderzoek nodig om de precieze implicaties van deze ontdekking verder in kaart te brengen, maar desondanks lever het waardevolle nieuwe inzichten op.

            Nog niet uitgelezen? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief van National Geographic en ontvang wekelijks de favoriete verhalen van de redactie in je mail.