Eenzaamheid, geldzorgen en het ontbreken van mensen bij wie je terechtkunt: samen vormen ze wat onderzoekers sociale kwetsbaarheid noemen. En die kwetsbaarheid blijkt meer te doen dan alleen mentale problemen veroorzaken: volgens een nieuwe studie vergroot het ook de kans op dementie aanzienlijk. Wetenschappers onderzoeken nu of kunstmatige intelligentie kan helpen om dat risico te verkleinen.

Een recente studie, gepubliceerd in het vakblad Journal of Gerontology, laat zien dat mensen die sociaal kwetsbaar zijn een beduidend hogere kans hebben om dementie te ontwikkelen dan leeftijdsgenoten met sterke sociale netwerken.

Sociale banden en gezondheid

‘Sociale kwetsbaarheid gaat verder dan alleen eenzaamheid,’ zegt Suraj Samtani, klinisch psycholoog aan het Centre for Healthy Brain Ageing van de University of New South Wales (Australië) en hoofdauteur van het onderzoek. ‘Het gaat ook om het ontbreken van steun, vertrouwen en mensen op wie je kunt terugvallen.’

Leestip: Deze tien dingen kun je doen om dementie te voorkomen

Dat sociale factoren invloed hebben op gezondheid is bekend, maar wordt volgens onderzoekers nog steeds onderschat. Socioloog Brea Perry van de Indiana University Bloomington (VS), die niet bij de studie betrokken was, benadrukt dat sociale verbondenheid sterk samenhangt met ziekte- en sterftecijfers. ‘We zien sociale isolatie nog te vaak als een emotioneel probleem, terwijl het ook een biologisch risico vormt.’

Een van de grootste risicofactoren voor dementie

Dementie treft steeds meer mensen. Volgens een recente studie heeft iemand die de leeftijd van 55 jaar bereikt een kans van 42 procent om later in het leven dementie te ontwikkelen. Daar valt ook de ziekte van Alzheimer onder: de meestvoorkomende oorzaak van dementie. Dat maakt het des te belangrijker om beïnvloedbare risicofactoren in beeld te krijgen.

Samtani analyseerde data van 851 volwassenen van 70 jaar en ouder, die twaalf jaar lang werden gevolgd. Geen van hen had bij aanvang dementie. Tijdens de studie kregen 260 deelnemers alsnog de diagnose. De uitkomst was opvallend: bij de sociaal kwetsbaarste groep lag het risico op dementie ongeveer 50 procent hoger.

Volgens Samtani is vooral sociale isolatie een sleutelindicator. ‘Als we kwetsbaarheid eerder kunnen herkennen, kunnen we mogelijk ook eerder ingrijpen.’

Kan een AI-maatje helpen?

Sociale kwetsbaarheid en cognitieve achteruitgang versterken elkaar vaak. Mensen in een vroeg stadium van dementie kunnen zich terugtrekken uit sociale situaties, uit schaamte of onzekerheid. Dat maakt de vraag urgent: kan technologie een deel van die sociale leegte opvullen?

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Samtani onderzoekt daarom de inzet van een AI-maatje, ontwikkeld door het Centre for Big Anxiety. Een van die digitale personages is Viv: een vriendelijk, stripachtig figuur dat speciaal is ontworpen voor ouderen met geheugenproblemen.

Viv praat over haar eigen vergeetachtigheid, maar ook over alledaagse onderwerpen zoals tuinieren. Ze is nadrukkelijk geen realistische chatbot, zegt Samtani: ‘Ze lijkt niet op een echt mens, zodat gebruikers niet het gevoel hebben dat ze worden misleid.’

Een geduldig gesprek zonder oordeel

In een kleinschalige proef spraken twaalf bewoners van een Australisch verpleeghuis vijf weken lang met Viv. Sommige gesprekken duurden uren. ‘Een vrouw die al maanden nauwelijks bezoek kreeg, bloeide zichtbaar op na een lang gesprek,’ vertelt Samtani.

Leestip: Is dementie van alle tijden? Wetenschappers zoeken naar sporen in de Oudheid

Het doel is niet vervanging van menselijk contact, maar ondersteuning. Anders dan veel grote taalmodellen is Viv niet ontworpen om gebruikers altijd gelijk te geven, maar om hen te laten reflecteren en structuur te bieden.

Langer zelfstandig blijven

Volgens Sachin Shah, epidemioloog aan Harvard Medical School (VS), is voorzichtigheid geboden, maar ziet hij potentie. ‘AI wordt vaak overschat, maar als hulpmiddel kan het waardevol zijn – mits goed getest en veilig toegepast.’

In de toekomst zou een AI-maatje kunnen helpen met eenvoudige cognitieve taken, herinneringen aan medicatie of het aanleren van dagelijkse routines. Dat kan ouderen helpen langer zelfstandig te blijven.

Toch benadrukken onderzoekers één punt: technologie kan menselijk contact nooit vervangen. Een AI kan luisteren, maar niet delen in emoties of herinneringen. Voor echte verbondenheid blijft menselijk contact onmisbaar.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!