Het gaat niet goed met de egel in Nederland en België. In beide landen zijn de populaties gehalveerd ten opzichte van respectievelijk dertig en twintig jaar geleden. Een van hun grootste vijanden is de autoweg. In Nederland alleen al worden er volgens Natuurmonumenten jaarlijks zo’n 135.000 egels doodgereden. Maar nieuw onderzoek laat zien dat er misschien een onverwachte oplossing bestaat: ultrasone verjagers die egels op afstand houden van gevaarlijke plekken. De studie van onderzoekers van de University of Oxford verscheen onlangs in het vakblad Biology Letters.
Egels kunnen geluid horen dat mensen niet waarnemen
Britse onderzoekers ontdekten dat egels ultrasone frequenties kunnen horen, een eigenschap die tot nu toe onbekend was. Voor het onderzoek werkten wetenschappers uit Oxford (VK) samen met collega’s in Denemarken. Twintig egels uit Deense opvangcentra ondergingen een gehoortest.
De dieren kregen kleine elektroden op het lichaam, waarna ze verschillende geluiden te horen kregen. De onderzoekers maten vervolgens of de hersenstam reageerde op de geluidsgolven. Na afloop werden de egels onderzocht door een dierenarts en weer vrijgelaten.
Leestip: Zo help je de egels in je tuin veilig de winter door
De resultaten waren opvallend. De hersenstam reageerde op geluiden tussen 4 en 85 kilohertz (kHz). Vooral frequenties rond 40 kHz bleken goed hoorbaar voor egels. Dat is opmerkelijk: geluid boven 20 kHz wordt al als ultrageluid beschouwd en ligt buiten het bereik van het menselijk gehoor.
Een bijzonder oor dat lijkt op dat van vleermuizen
Om beter te begrijpen hoe egels zulke hoge tonen kunnen horen, onderzochten de wetenschappers ook de anatomie van het egeloor. Ze maakten een micro-CT-scan van een overleden egel die na een ongeluk met een rattenval moest worden geëuthanaseerd.
Op basis van de scans maakten ze een 3D-model van het middenoor. Daaruit kwamen verschillende opmerkelijke kenmerken naar voren. Zo ontdekten de onderzoekers zeer kleine, compacte botjes in het middenoor. Ook bleek dat een verbinding tussen het eerste middenoorbeentje en het trommelvlies gedeeltelijk is vergroeid.
Die stijvere botstructuur helpt om hogere frequenties efficiënter door te geven. Een vergelijkbare oorconstructie komt ook voor bij dieren die bekendstaan om hun ultrasone gehoor, zoals vleermuizen.
Kunnen ultrasone verjagers egels beschermen?
De ontdekking opent nieuwe mogelijkheden voor bescherming van de soort. Omdat egels ultrasone geluiden kunnen horen, zouden verjagers met ultrahoge frequenties hen kunnen waarschuwen voor gevaar. Zulke systemen zouden bijvoorbeeld geplaatst kunnen worden langs drukke wegen, maar ook in auto’s of robotgrasmaaiers – twee veelvoorkomende oorzaken van egelsterfte.
Leestip: Nieuwe studie verklaart hoe deze klonende vis de evolutie al duizenden jaren tart
‘Wanneer onderzoek dat bedoeld is om dieren te beschermen tegelijkertijd nieuwe biologische kennis oplevert, is dat bijzonder,’ zegt medeauteur David Macdonald van de University of Oxford. ‘De belangrijke vraag is nu of egels daadwerkelijk op ultrageluid reageren op een manier die botsingen met voertuigen of machines kan voorkomen.’
Nieuwe vragen over het gedrag van egels
De ontdekking roept ook nieuwe wetenschappelijke vragen op. Mogelijk gebruiken egels ultrasone geluiden niet alleen om gevaar waar te nemen, maar ook voor communicatie of het opsporen van prooien.
‘Dat zijn we momenteel aan het onderzoeken,’ zegt biologe Sophie Lund Rasmussen, hoofdauteur van de studie. ‘We hopen te achterhalen of egels ultrasone signalen bijvoorbeeld gebruiken om met elkaar te communiceren of om voedsel te vinden.’ Als dat zo blijkt te zijn, kan het inzicht niet alleen helpen om egels beter te beschermen, maar ook om het gedrag van deze nachtdieren beter te begrijpen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
