De laatste weken van mei waren opvallend zonnig en warm. Maar de meteorologische zomer was nauwelijks begonnen, of het weer sloeg om. Regen, bewolking en frisse temperaturen maakten abrupt een einde aan het zomerse gevoel. Wie vreest dat dit een voorbode is van een tegenvallende zomer, kan gerust zijn: dit wisselvallige weer is juist heel normaal voor de tijd van het jaar. Sterker nog, het fenomeen heeft zelfs een naam: schaapscheerderskou.
Een koude dip aan het begin van de zomer
De terugval in de gemiddelde temperatuur wordt ook wel de schaapscheerderskou genoemd en treedt meestal op tussen 5 en 20 juni. Het is een typisch Noordwest-Europees weerfenomeen en volgt vaak op een relatief zomerse periode.
Het weerpatroon dankt zijn naam aan het feit dat schapen van oudsher in deze periode worden ontdaan van hun dikke winterjas. Voor schaapscheerders zijn het namelijk de ideale weersomstandigheden, want het is een inspannende klus die ze het liefst doen op momenten dat het buiten nog niet te warm is.
Tegelijkertijd heeft het ook voordelen voor de schapen, want hun huid is direct na de scheerbeurt gevoeliger voor felle zon. Een koelere, vaak bewolkte periode geeft de dieren de kans om geleidelijk aan de zomeromstandigheden te wennen.
Waarom juni vaak zulke grote contrasten kent
Maar wat is dan de oorzaak van die zomerdip en waarom is het een terugkerend fenomeen? Dat komt omdat het land in deze periode veel sneller opwarmt dan de zee. Juni wordt daardoor vaak gekenmerkt door grote weercontrasten.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
De eerste zomerse dagen zijn te danken aan de luchtstromen uit het zuiden, terwijl de Noordzee nog relatief koud is. Als de wind vervolgens draait en er aanvoer komt vanuit het noordwesten, dan stroomt koelere lucht vanaf zee het land binnen. Dat zorgt voor koelere wind, lagere temperaturen, bewolking en regen.
Soms kan het zelfs nog vriezen
In extreme gevallen kan het begin juni zelfs vriezen. Hoewel zeldzaam, kan het kwik ook in juni nog tot onder het vriespunt dalen. Dat gebeurde bijvoorbeeld in 1975.
Zo bracht Nieuwsblad van het Noorden op 2 juni 1975 een weinig opbeurend weerbericht. ‘Juni begint met bij de grond drie graden vorst’, zo luidde de kop. De krant maakte melding van vrieskou in Drenthe en schreef dat er voorlopig weinig kans was op ‘zomers perspectief’. Ook De Telegraaf berichtte over de uitzonderlijke kou: de onverwachte nachtvorst had schade toegebracht aan tuinbouwgewassen in Limburg.
Zegt schaapscheerderskou iets over de rest van de zomer?
De schaapscheerderskou kan enkele dagen aanhouden, maar het zegt weinig over het verloop van de rest van de zomer.
Zo begon in 2023 de warmste Nederlandse junimaand tot nu toe met relatief koele dagen als gevolg van hogedrukgebieden boven de noordoostelijke Atlantische Oceaan en Scandinavië, terwijl het kwik later die maand plaatselijk steeg tot 32,3 graden. Met een gemiddelde temperatuur van 19,4 graden was het de warmste junimaand sinds 1901.
Ook in 1975 betekende de frisse junistart niet dat de rest van de zomer verloren was. Later dat jaar werd zelfs een hittegolf van achttien dagen gemeten, nog altijd de langste Nederlandse hittegolf ooit.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Stéphanie is freelance (reis)journalist en fotograaf. Ze schrijft voor National Geographic het liefst over onderwerpen waar ze ook in het dagelijks leven niet over uitgepraat raakt. Met ruim vijftig landen op de teller is reizen een van haar grote hobby's, maar eerlijk is eerlijk: in haar volkstuintje is ze minstens zo gelukkig als ver weg.
