Dieren

Wonderlijke onderwaterwezens die ‘licht geven’

Van koralen tot zeeschildpadden – marinebioloog David Gruber ontdekte meerdere soorten biofluorescerence wezens in de oceaan.Wednesday, June 13, 2018

Door Elaina Zachos

In het afgelopen decennium hebben wetenschappers ontdekt dat de schijnbaar inktzwarte diepzee in feite een caleidoscoop van uitbundige kleuren is.

Van koralen tot zeeschildpadden en zeealen – talloze zeedieren zijn ‘biofluorescerend’, wat betekent dat ze het vermogen hebben om blauw licht te weerkaatsen in een andere golflengte (en dus kleur).

“Biofluorescentie in het zeemilieu is een spannend verhaal met voortdurend nieuwe ontwikkelingen,” zegt David Gruber, zeebioloog en National Geographic-onderzoeker aan de Harvard University. “Het een leidt tot het ander, waardoor ik nu een beetje geobsedeerd ben geraakt door dit aspect.”

Biofluorescentie moet niet worden verward met bioluminescentie, waarbij dieren hun eigen licht produceren door middel van een chemische reactie. Als bioluminescentie het equivalent is van de glowsticks of gloeistaafjes die je voor allerlei doeleinden (grotonderzoek, feesten) kunt breken, dan is biofluorescentie de wijzerplaat van een horloge die in het donker oplicht, zegt Gruber.

bekijk galerij

Biofluorescentie is een relatief nieuw onderzoeksgebied dat de laatste jaren sterk in opkomst is. Hieronder volgen enkele verbluffende voorbeelden van de ‘stralende’ ontdekkingen die Gruber de afgelopen jaren heeft gedaan. (Bekijk foto’s van andere dieren die ‘licht geven’ in het donker.)

Lichtgevende haaien en fluorescerende vissen

Onderzoekers hebben aanwijzingen gevonden voor het bestaan van ruim tweehonderd biofluorescerende vissoorten, waaronder een grondel die rood licht weerkaatst. Gruber en zijn collega’s ontdekten ook dat ten minste twee soorten kathaaien licht geven in het donker.

“Het begon met koralen,” zegt Gruber. “Plotseling zagen we het ook bij vissen en ontwikkelde het mysterie zich verder.”

De mens kan licht in de kleuren rood, groen en blauw waarnemen, maar onder water laat ons gezichtsvermogen het afweten. Onder het wateroppervlak lijken voorwerpen donker en blauw, zodat het moeilijk is om zonder speciale apparatuur fluorescerende organismen te observeren.

Deze platvis geeft op zijn rug een feloranje (op de foto) lichtsignaal af, maar heeft een fluorescerend groen patroon op zijn buik

In 2016 gebruikten Gruber en zijn collega’s een Red Epic-camera met verschillende kleurenfilters en zo ontdekten ze dat twee soorten kathaaien – de kettingkathaai en de zwelhaai – blauw licht absorberen en als groen licht weer uitzenden. (Lees ook: ‘Nieuw soort minihaai geeft licht in het donker’)

“Stel je voor dat je op een discoparty bent waar alleen maar blauw licht schijnt, zodat alles er blauw uitziet,” zei Gruber ten tijde van de ontdekking in een gesprek met National Geographic. “Plotseling springt iemand de dansvloer op in een outfit die bedekt is met spetters fluorescerende verf die blauw licht in groen licht omtovert. Zo iemand zou enorm opvallen. Dat is wat deze haaien doen.”

Stralende schildpadden

Tijdens een onderzoek naar biofluorescerende haaien en koralen bij de Solomoneilanden, op een andere expeditie in 2015, zag Gruber bij toeval ook een andere soort die in het donker oplichtte: een karetschildpad.

“Ik was koraal aan het filmen en hij zwom gewoon voor mijn lens langs en bleef daarna drie minuten bij ons rondhangen,” vertelde Gruber destijds.

Vreemd genoeg bleek uit de opnamen dat de zeeschildpad in twee kleuren licht gaf: groen en rood. Later onderzocht Gruber een gevangen karetschildpad en ontdekte dat ze allemaal rood licht weerkaatsen.

Zeebioloog David Gruber ontdekte dat veel zeedieren biofluorescerend zijn toen een groene zeeaal (zoals op de foto) plotseling opdook terwijl hij en zijn collega’s bezig waren ‘lichtgevende’ koralen vast te leggen.

Het is niet bekend waarom zeeschildpadden rood licht afgeven, maar Gruber vermoedt dat het heeft te maken met het aantrekken van partners of het vinden van andere zeeschildpadden. Volgens hem zou het onderzoek gebruikt kunnen worden voor het behoud van de dieren.

“Als we deze zeeschildpadden beter begrijpen, kunnen we visgerei ontwikkelen waarin ze niet verstrikt raken,” zegt Gruber. “Zeeschildpadden worden bedreigd, en biofluorescentieis een eigenschap waarover we amper vijf jaar geleden nog niets wisten.”

Gloeiende alen

Gruber heeft eveneens bij toeval biofluorescentie bij zeealen geobserveerd. Toen hij in 2015 in de Caribische Zee voor de kust van de Kleine Kaaimaneilanden biofluorescerende koralen aan het filmen was, dook een zeeaal voor zijn camera op met een heldergroen licht.

“Dit is een van de meest mysterieuze en schuwe zeealen die we konden vinden,” zegt Gruber. Volgens hem waren de beelden de eerste opnamen van deze dieren in het wild. “Stel je deze kleine aaltjes voor, die normaliter onder een rots verscholen zitten. In het licht van de volle maan zou hun fluorescentie duidelijk oplichten en zouden ze elkaar kunnen zien.”

Het is mogelijk dat de zeealen net als de zeeschildpadden licht geven om partners aan te trekken.

Lees meer