Dieren

Luipaard en hyena eten samen van prooi — tot ze worden verrast

Een strategische wapenstilstand en de zeldzame omgang tussen twee solitaire roofdieren bepalen hier wie het leeuwendeel van de maaltijd krijgt.vrijdag 9 november 2018

Door Kitson Jazynka
NW_DLY_ds1802001_462_hyena_leopard_eat_together_op1_p181102_nl
NW_DLY_ds1802001_462_hyena_leopard_eat_together_op1_p181102_nl

Op een middag in het afgelopen voorjaar werd in het Zuid-Afrikaanse wildreservaat van Sabi Sand een nyala – een antilope met licht gedraaide hoorns – gedood door een vrouwtjesluipaard. De grote kat en haar jonge welp maakten zich op voor een lekker maal, toen ze werden gestoord door een verrassend duo.

Ruim een half voetbalveld verderop werd een jonge mannetjesluipaard zojuist door een grotere luipaard weggejaagd bij een andere gedode prooi. Het afgewezen jonge mannetje merkte het etende vrouwtje en haar welp op en liep naar haar toe. Hij verjoeg het vrouwtje en de welp, maar voordat hij zich op het karkas kon storten en er in z’n eentje van kon genieten, dook de volgende ongenode gast op: een hyena die een graantje mee wilde pikken.

Tussen de beide schrokoppen volgde een getouwtrek om het alleenrecht op het kostelijke vlees. De luipaard probeerde de prooi weg te slepen, maar de hyena zette zich schrap en maakte van zijn aanzienlijke kracht gebruik om het vlees vast te houden en ging zelfs op het karkas staan om z’n aanspraken duidelijk te maken. De hyena scheurde grote brokken van het karkas en schrokte het vlees op terwijl hij de botten van het dier vermorzelde om in zo kort mogelijke tijd zoveel mogelijk van de nyala te verslinden. De luipaard probeerde het indrukwekkende eettempo van de hyena bij te houden en raakte daarbij bijna de snuit van zijn rivaal.

De ervaren safarigids Tristan Dicks observeerde het gebeuren vanuit zijn terreinwagen, terwijl sporenzoeker Senzo Mkhize het tafereel op video vastlegde voor WildEarth safariLIVE. “Ik kan je verzekeren dat dit niet normaal is,” zei Dicks al kijkend naar de situatie.

Strategische wapenstilstand

Het gaat hier om een verbluffend compromis tussen twee toproofdieren, maar “beide profiteren méér als ze hun prooi delen dan als ze gaan vechten om het alleenrecht erop,” zegt Guy Balme, senior-directeur van het luipaardenprogramma van Panthera, een internationale organisatie die streeft naar het behoud van katachtigen. “Het is een jong mannetjesluipaard, dat nog niet het zelfvertrouwen van een volwassene heeft om de aaseter weg te jagen.”

Bovendien is het volgens hem ook zinvol voor de luipaard om niet te gaan vechten. “Het is niet in zijn belang om (...) misschien verwond te worden door een hyena,” zegt Balme. “Als hij gewond raakt, is er niemand die hem van voedsel zal voorzien.” De hyena krijgt volgens hem een bijna gratis maal, met dank aan de onervaren luipaard; de geringe prijs daarvoor is het tolereren van de aanwezigheid van de luipaard.

Het ongemakkelijke compromis was geen lang leven beschoren. De grote mannetjesluipaard van het karkas iets verderop had zich tot nu toe buiten het getouwtrek gehouden omdat hij bezig was zijn eigen prooi te verorberen. Maar vervolgens sloop hij door het hoge gras naderbij om de resten van de nyala voor zich op te eisen. De hyena en de jonge luipaard maakten dat ze wegkwamen. Met opmerkelijk gemak pakte de oudere en grotere luipaard het karkas op, sprong ermee de dichtstbijzijnde boom in en besproeide een tak met urine om zijn territorium af te bakenen. De hyena, het jonge mannetje en de vrouwtjesluipaard stortten zich om de beurten op de restjes op de grond, die naar beneden waren gevallen toen de grotere luipaard in de boom klom.

Welk dier uiteindelijk het leeuwendeel van de nyala in de wacht sleepte, is volgens Kay Holekamp, biologe aan de Michigan State University en directeur van het Mara Hyena Project, een kwestie van lichaamsgrootte. “De gevlekte hyena is op de leeuw na de grootste vleeseter in Afrika en de vraag welk dier binnen het gilde van grote roofdieren de hoofdprijs krijgt, wordt vaak puur bepaald door de lichaamsomvang,” zegt ze.

Verrassend sociaal gedrag

Afgezien van het uitzonderlijke compromis tussen twee roofdieren getuigde het tafereel ook van sociale interactie tussen meerdere luipaarden, dieren die normaliter solitair zijn. “De luipaarden in het reservaat van Sabi Sand zijn gewend aan mensen en laten ons zien dat ze veel socialer kunnen zijn dan werd aangenomen,” zegt Balme. “Alleen op plekken als Sabi Sand, waar luipaarden voertuigen volstrekt negeren, kunnen we observeren hoe geregeld ze met elkaar omgaan.”

Natuurlijk is elke observatie van wilde luipaarden in de bush een spectaculaire gebeurtenis. Maar een ontmoeting in het wild tussen vier luipaarden en een hyena is volgens Balme “in het grootste gedeelte van hun verspreidingsgebied extreem zeldzaam, en heel erg cool.”

Het meest opmerkelijke aspect van de ontmoeting was volgens Dicks het feit dat de hyena zijn gedrag aanpaste aan de afzonderlijke luipaarden waarmee hij te maken kreeg. “Terwijl hij volstrekt niet onder de indruk was van de vrouwtjesluipaard, haar welp en het jongere mannetje, wist hij heel goed dat hij met het grotere mannetje geen ruzie moest krijgen,” zegt hij.

De hele maand februari staat in het teken van de grote katachtigen. Ontdek hier alles over Big Cat Month. 

Bekijk meer dierenvideo's

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer