Hoe dit schuwe, solitaire dier doelwit werd van stropers

Schubdieren zijn een gewild ingrediënt voor Chinese geneesmiddelen en worden daarom op grote schaal illegaal verhandeld. vrijdag 24 mei 2019

Door Rachael Bale
Foto's Van Brent Stirton
Dit verhaal verscheen in de juni 2019 editie van National Geographic Magazine. Het kwam mede tot stand met steun van de National Geographic Society.

Hij is zo groot als een goldenretrieverpup en bedekt met schubben. 

Met zijn staart steunt Tamuda op de grond, zijn voorpoten strekt hij als een kleine T. rex vooruit. 

Behoedzaam drijft de verzorger het jonge schubdier richting een zandheuvel, waarin hij met een pikhouweel een geultje trekt. Daarmee maakt hij Tamuda duidelijk: kijk, mieren! Tamuda’s aandacht is getrokken en hij begint te eten. Hij steekt zijn tong, die bijna even lang is als zijn lichaam, in de openingen; zijn lange, scherpe klauwen krabben in het zand.


Na een paar minuten vindt Tamuda het genoeg en waggelt hij een eindje door. Als een peuter die een woedeaanval krijgt, werpt hij zich op zijn zij en krult zich om de laars van de verzorger. De man buigt voorover om zichzelf te bevrijden, maar Tamuda volhardt in zijn smeekbede om aandacht.


Hij kijkt zijn verzorger strak aan, strekt zijn armpjes omhoog. De verzorger probeert streng te zijn, Tamuda moet leren op eigen benen te staan. Maar het charmeoffensief werkt. 

Tamuda is bij de Tikki Hywood Foundation, een opvangcentrum in de buurt van Harare in Zimbabwe. Daar kunnen uit het wild geroofde en door Lisa Hywood en haar team bevrijde schubdieren op krachten komen. 

Hywood heeft sinds 2012 ruim 180 schubdieren gered. Bij Tikki Hywood hebben ook een sabelantilope, koeien, een ondeugende geit en de ezels Jesus en Mary een veilig onderkomen gevonden. 

Jonge schubdieren zitten graag hoog. De moeders dragen hun jong de eerste paar maanden op de rug, zodat het kan leren hoe het hoort. Dat gold vermoedelijk ook voor de kleine Tamuda, tot stropers het tweetal uit de natuur roofden. Als een schubdiermoeder schrikt, rolt ze zich helemaal op om haar zachte, lichtbehaarde buik en haar jong met haar geschubde pantser te beschermen. Tegen leeuwen is dat een effectieve verdediging, maar een mens pakt zo’n ‘bal’ gewoon met zijn blote handen van de grond. 

Tamuda en zijn moeder kwamen begin 2017 bij de opvang. Een Zimbabwaanse douanier betrapte een man die met dit tweetal in een zak vanuit Mozambique het land in probeerde te komen. Volgens Traffic, een organisatie die de handel in wilde dieren in kaart brengt, werden tussen 2000 en 2013 circa een miljoen schubdieren gestroopt. Dat gebeurde vooral om hun schubben, die in traditionele medicijnen worden verwerkt. Volgens kenners is het schubdier het meest gesmokkelde zoogdier op aarde. 

De autoriteiten in Zimbabwe weten dat je in beslag genomen schubdieren het best naar Hywood kunt brengen. Zij is een van de weinigen ter wereld die de kunst verstaat schubdieren in gevangenschap in leven te houden. Het zijn gevoelige dieren, kieskeurige eters ook. Ze voeden zich met bepaalde soorten mieren en termieten, een levenswijze die in gevangenschap heel moeilijk na te bootsen is. 

Maar door ze dagelijks onder toezicht van een surrogaatmoeder een paar uur over het terrein te laten scharrelen, slaagt Tikki Hywood erin veel schubdieren, ook Tamuda en zijn moeder, in leven te houden tot ze voldoende zijn aangesterkt om in de natuur te worden uitgezet. 

‘Elke keer dat er een schubdier wordt binnengebracht, vraag ik me af of het de allerlaatste van het land is,’ zegt Hywood, die haar opvang in 1994 opende. 

Er zijn acht soorten schubdieren, vier Afrikaanse en vier Aziatische. Alle acht worden door stroperij met uitsterven bedreigd. Daarom blijft Tamuda’s verzorger anoniem in dit verhaal. Hywood en hij vrezen dat verzorgers anders het doelwit worden van criminelen die toegang willen tot de opgevangen dieren. 

Schubdieren zijn opmerkelijk genoeg nauw verwant aan beren en honden. Ze vallen binnen een aparte taxonomische orde. Als ze uitsterven, dan is er wereldwijd geen diersoort die ook maar enigszins op ze lijkt. 

De internationale handel in de vier Aziatische soorten is sinds 2000 verboden. In 2017 stemden 183 landen die de Convention on International Trade in Endangered Species (Cites) hebben ondertekend, voor een verbod op het verhandelen van alle acht. Het verdrag reguleert internationale handel in (delen van) wilde dieren. 

Ten minste 67 landen en gebiedsdelen op zes continenten zijn betrokken bij de handel in schubdieren. Maar de meeste onderschepte schubben zijn afkomstig uit Kameroen, Nigeria, Sierra Leone en Oeganda, concludeert Traffic na onderzoek. Het merendeel gaat naar China. 

‘De afgelopen tien jaar groeit de internationale handel in schubdieren explosief, en dan vooral de handel in hun schubben’, zegt Dan Challender, voorzitter van de werkgroep Schubdieren bij de International Union for Conservation of Nature (IUCN), de autoriteit op het gebied van de status van bedreigde soorten. Voorheen werd vooral in Azië veel gestroopt en gesmokkeld, vertelt hij. Maar nu Aziatische schubdieren steeds schaarser worden, verschuift het jachtgebied naar Afrika. De schubben brengen zo veel op dat de handel lucratief blijft, ondanks de langere (en dus duurdere) smokkelroutes naar Azië.

Nigerianen strijden voor de bescherming van 's werelds meest verhandelde zoogdier
Pangolins of schubdieren zijn vermoedelijk de meest verhandelde zoogdieren ter wereld. Nu de vier Aziatische soorten schubdieren sterk in aantal zijn afgenomen, wenden stropers zich steeds vaker tot de Afrikaanse soort om aan de vraag te voldoen. In deze korte film maak je kennis met de dappere Nigerianen die hun best doen om dit zachtaardige en kwetsbare dier te beschermen.

Schubdieren worden als bushmeat gegeten in westelijk en centraal Afrika en bij enkele inheemse gemeenschappen in Zuid­ en Zuidoost­Azië. Lichaamsdelen van het schubdier worden in Ghana, Nigeria, Zuid­Afrika en op andere plekken in sub­Saharisch Afrika gebruikt in de traditionele geneeskunde. Onder bepaalde volken in Vietnam en China geldt schubdiervlees zelfs als een delicatesse. Wat deze diersoort echter fataal dreigt te worden, is de vraag naar hun schubben. 

Deze worden doorgaans gedroogd, tot poeder vermalen en dan verwerkt in diverse traditionele Chinese medicijnen: ze worden ingezet ter bevordering van de lactatie, maar ook om artritis­ en reumaklachten te verminderen. De schubben zijn te koop op medicijnmarkten in heel Azië, van Vietnam, Thailand en Laos tot in Myanmar.
In China, waar zulke behandelingen legaal zijn, produceren ruim tweehonderd farmaceutische bedrijven zo’n zestig traditionele geneesmiddelen op basis van schubdierschubben, zo vermeldt een rapport uit 2016 van de China Biodiversity Conservation and Green Development Foundation. Provinciale overheden in China geven bedrijven jaarlijks toestemming voor het verwerken van gemiddeld 26,6 ton schubben. Voor zo’n hoeveelheid moeten naar schatting 73.000 schubdieren sterven. 

Halverwege de jaren negentig werd het schubdier schaars door overbejaging. Chinese bedrijven namen toen ogenschijnlijk hun toevlucht tot twee legale bronnen van schubben. Ze gebruikten schubdieren die in China waren gevangen voordat de populatie instortte, en schubdieren die waren geïmporteerd voordat de handel in deze dieren werd verboden. 

Uit archiefstukken van Cites blijkt dat China tussen 1994 en 2014 bijna vijftien ton schubben importeerde. Dat was lang niet genoeg om te voldoen aan de vraag van de farmaceutische industrie. Bovendien controleert de overheid vaak niet of bedrijven hun schubben wel echt betrekken uit oude voorraden en niet uit recent en illegaal gevangen dieren, zegt Zhou Jinfeng, directeur van China Biodiversity Conservation in Beijing. Dat de voorraden in China zo groot waren dat daaruit nog ruim twintig jaar aan de vraag kon worden voldaan, zelfs nadat de schubdieren binnen de landsgrenzen zowat waren weggevaagd, daar gelooft Jinfeng niets van.

Niemand weet precies hoeveel ton schubben jaarlijks wordt gesmokkeld. Zo gaat dat nu eenmaal met de zwarte markt. Maar we weten wel dat het om aanzienlijke partijen gaat, en ook dat de grootste naar China gaan. 

In 2017 bijvoorbeeld, nam de Chinese douane 11,9 ton schubben in beslag, van wel dertigduizend schubdieren. Het was een van de grootste vangsten ooit bij één actie. Vorig jaar werd in Hongkong één enkele lading van zeven ton schubben onderschept. Eindbestemming: de Chinese markt. 

Volgens Traffic kwam bijna 30 procent van de wereldwijd in beslag genomen partijen schubben tussen 2010 en 2015 voor rekening van China. Aangenomen wordt dat deze vangsten, en dat is een voorzichtige schatting, een kwart van de daadwerkelijke omvang van de illegale handel vertegenwoordigen. Dat komt neer op honderdduizenden schubdieren die jaarlijks worden gedood. (National Geographic vroeg diverse Chinese overheidsdiensten om een reactie, maar ontving geen antwoord.) 

Om verzekerd te zijn van een constante toevoer van schubben, zouden Chinese bedrijven bezig zijn grootschalige schubdierfokkerijen op te zetten. Volgens de China Biodiversity Group heeft de Chinese overheid sinds 2016 tien vergunningen verstrekt aan schubdiercentra, variërend van opvanglocaties tot investeerders. Nog eens twintig farmaceutische firma’s stichtten in 2014 een ‘samenwerkingsverband van fokkers’, samen met bedrijven in Oeganda, Laos en Cambodja. 

Het probleem is dat niemand nog weet hoe je schubdieren op commerciële wijze moet fokken. ‘Fokkerijen kunnen nooit aan de vraag voldoen,’ zegt bioloog Paul Thomson, mede­ oprichter van de non­profitorganisatie Save Pangolins. ‘Schubdieren zijn enorm gevoelig voor stress en herstellen er maar langzaam van.’ 

De meeste schubdieren overleven in gevangenschap nog geen tweehonderd dagen, zegt hij, laat staan dat ze zich daar voortplanten. 

Save Vietnam’s Wildlife verzorgt dit jong tot het sterk genoeg is om zich in het wild te kunnen redden. Hoewel er ook in Vietnam vraag is naar schubdiervlees en -schubben, waren veel van de onderschepte schubdieren op weg naar China. Daar verkopen farmaceutische bedrijven traditionele geneesmiddelen waarin de schubben zijn verwerkt. Als artsen en kopers niet worden voorgelicht over alternatieven die in Chinese medische handboeken staan vermeld, zal deze diersoort volgens kenners uitsterven.
Foto van Brent Stirton

Dit weerhoudt Chinese zakenlieden er niet van het toch te proberen. In 2013 begon Ma Jin Ru een schubdierfarm met de naam Olsen East Africa International Investment Co. Ltd in de Oegandese hoofdstad Kampala. Niet veel later kreeg een ander bedrijf een vergunning, het Asia­Africa Pangolin Breeding Research Centre. Ook dat is geregistreerd in Kampala. 

Bij beide bedrijven deden de Oegandese autoriteiten invallen, respectievelijk in 2016 en 2017. Ze vermoedden dat de farms dienden als dekmantel voor de handel in uit het wild geroofde schubdieren. 

Natuurorganisaties in Mozambique maakten zich om dezelfde redenen zorgen over een tweede Asia­Africa Pangolin Breeding Research Centre, dat in 2016 in dat land werd opgericht. In China probeerden inspecteurs van Zhous stichting diverse legale farms te bezoeken, maar ze werden nergens binnengelaten. 

Het is haast ondoenlijk om schubdieren in gevangenschap in leven te houden. Niet alleen is hun dieet veeleisend, ze zijn ook uiterst vatbaar voor maagzweren en longontsteking, aandoeningen die vaak ontstaan door stress. Zes dierentuinen en een stichting in de VS importeerden in 2016 46 schubdieren uit Togo, om ze onder gecontroleerde omstandigheden te bestuderen en een gezonde populatie op te bouwen. Begin maart waren er al zestien overleden.

Lees het hele artikel in de juni 2019 editie van National Geographic Magazine.

Rachael Bale schreef in september 2018 over de illegale handel in helmneushoornvogels. Brent Stirton werd in 2017 Wildlife Photographer of the Year voor zijn reportages over neushoorns in 2016.

Lees verder

Hoe jij zelf schubdieren kan helpen

‘s Werelds meest verhandelde wilde zoogdieren zullen snel uitsterven als de illegale handel in deze dieren niet wordt gestopt.
Video
9:42

Nigerianen strijden voor de bescherming van 's werelds meest verhandelde zoogdier

Pangolins of schubdieren zijn vermoedelijk de meest verhandelde zoogdieren ter wereld. Nu de vier Aziatische soorten schubdieren sterk in aantal zijn afgenomen, wenden stropers zich steeds vaker tot de Afrikaanse soort om aan de vraag te voldoen. In deze korte film maak je kennis met de dappere Nigerianen die hun best doen om dit zachtaardige en kwetsbare dier te beschermen.
Wildcriminaliteit

Wildcriminaliteit

Lees meer over stroperij en illegale handel in wilde dieren.
Lees meer