Wat hebben katten, dolfijnen, koeien, vogels, paarden, slangen, vissen en konijnen met elkaar gemeen? Het antwoord is minder voor de hand liggend dan je misschien denkt: seksueel overdraagbare aandoeningen. In het dierenrijk komen soa’s verrassend vaak voor. Dieren kennen immers geen bescherming of preventie zoals mensen die gebruiken. Toch leveren deze ziektes niet alleen problemen op, maar ook waardevolle inzichten voor de wetenschap. Vier opvallende voorbeelden.

1. Dolfijnen met genitale wratten

Dolfijnen behoren tot de intelligentste dieren op aarde en vertonen in veel opzichten overeenkomsten met mensen. Zo kunnen tuimelaars (Tursiops truncatus) besmet raken met varianten van het papillomavirus, dat bij hen genitale wratten veroorzaakt.

Opvallend is dat dolfijnen, net als mensen en mensapen, meerdere varianten van het virus tegelijk kunnen dragen. Bij mensen kan het humaan papillomavirus (HPV) in sommige gevallen leiden tot kanker, zoals baarmoederhalskanker. Bij dolfijnen gebeurt dat niet.

Leestip: Deze Amerikaanse wetenschapper wilde met dolfijnen praten – dus gaf hij ze LSD

Juist dat verschil maakt de soort interessant voor onderzoekers. Door papillomavirus bij dolfijnen te bestuderen, hopen wetenschappers beter te begrijpen waarom het virus bij mensen soms wel kwaadaardig wordt.

2. Konijnen met syfilis

Konijnen staan bekend om hun snelle voortplanting, en daarmee ook om de verspreiding van ziektes. Eén daarvan is Venereal Spirochetosis, ook wel konijnensyfilis genoemd. De ziekte veroorzaakt korstjes rond ogen, mond en neus en zwellingen van de geslachtsdelen.

Besmetting vindt meestal plaats via seksueel contact, maar kan ook worden overgedragen via direct contact met wonden of zelfs van moeder op jong.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Hoewel de bacterie verschilt van die bij mensen, vertonen beide ziekteverwekkers sterke overeenkomsten. Daardoor bieden konijnen waardevolle inzichten voor onderzoek naar behandeling en verspreiding van syfilis bij mensen.

3. Honden met overdraagbare kanker

Kanker is doorgaans niet besmettelijk, maar in het dierenrijk bestaan enkele uitzonderingen. Bij honden komt Transmissible Venereal Tumor (TVT) voor: een zeldzame vorm van kanker die via seksueel contact kan worden overgedragen.

De ziekte veroorzaakt bloedende tumoren rond de geslachtsdelen, maar kan zich ook uitbreiden naar neus en mond. TVT komt wereldwijd voor, maar is in Nederland en België relatief zeldzaam.

Leestip: Zo geef je je hond een langer en gezonder leven – 6 wetenschappelijke tips

Ook andere diersoorten kennen overdraagbare kanker. Zo worden Tasmaanse duivels getroffen door een besmettelijke gezichtstumor die via bijten wordt verspreid. En bij sommige schelpdieren kunnen kankercellen zich zelfs via het water verspreiden.

4. Koala’s met chlamydia

Chlamydia komt bij honderden diersoorten voor, maar treft vooral koala’s hard. Naar schatting is tot de helft van de wilde populatie besmet.

Leestip: Op dit kleine Australische eiland leven honderden koala’s gewoon tussen de mensen

De ziekte kan leiden tot ernstige gevolgen, zoals blindheid, onvruchtbaarheid, ademhalingsproblemen en uiteindelijk de dood. Wat koala’s extra kwetsbaar maakt, is hun specifieke dieet: ze leven vrijwel uitsluitend van eucalyptusbladeren, die moeilijk te verteren zijn.

Langdurige behandeling met antibiotica verstoort hun darmflora, waardoor ze juist verzwakken. Daarom is recent in Australië een vaccin ontwikkeld, dat sinds 2025 wordt ingezet. Volgens eerste resultaten is het aantal sterfgevallen al aanzienlijk afgenomen.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!