Tijdens een routineonderzoek in juli 2023 voor de kust van Dominica, een eilandstaat in de Caribische Zee, krijgen walvisonderzoekers onverwacht een zeldzaam inkijkje in het leven van een van de grootste dieren op aarde. Voor hun ogen wordt een potviskalfje geboren – een gebeurtenis die in het wild vrijwel nooit wordt waargenomen.

Dankzij geavanceerde apparatuur aan boord wordt niet alleen de bevalling vastgelegd, maar verzamelen de onderzoekers ook een schat aan gegevens. De resultaten zijn deze week gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science.

Een onverwachte ontmoeting op zee

‘Ik doe dit werk al twintig jaar,’ zegt Shane Gero, National Geographic Explorer en als bioloog actief voor CETI, een project dat zich inzet om de mysterieuze potvistaal te ontrafelen. ‘Maar dat deze dag ooit zou komen, had ik nooit durven dromen.’

Die bewuste dag volgen Gero en zijn team per boot, zoals zo vaak, met geavanceerde microfoons het typische, ondoorgrondelijke klikgeluid dat potvissen onder water maken. Ook sturen ze een drone de lucht in, in de hoop zo een potvis te kunnen spotten die zich aan het wateroppervlak laat zien om adem te halen – gewoonlijk een uurlijks terugkerend ritueel.

Een stille groep van elf walvissen

Maar in plaats van één enkele potvis, toont zich een groep van elf potvissen aan de oppervlakte. Op zichzelf al bijzonder: deze diepzeeduikers laten zich aan de waterspiegel maar zelden in groepen zien. En als potvissen dat al doen, dan betreft het een sociale, levendige aangelegenheid waarbij ze ronddollen en driftig bewegen met hun kaak en staart.

Leestip: Kun je worden ingeslikt door een walvis?

Deze elf lijken uiterst gecoördineerd in een soort rij te blijven zwemmen, met alle koppen dezelfde kant op. De microfoons registreren geen geklik meer; de potvissen zijn gestopt met ‘praten’. Gero: ‘Zulk gedrag zien we bij dolfijnen en walvissen vaker, wanneer er door andere roofdieren op ze wordt gejaagd. Door zich muisstil te houden, hopen ze een kans te maken.’

De geboorte: een kwetsbaar begin

Tot ieders verbazing verschijnt er ineens een klein walviskopje aan het wateroppervlak. Tegelijkertijd barst een koor van levendig geklik los. De groep potvissen houdt het kalfje gezamenlijk bovenwater voor een eerste ademteug. Dat moet ook wel: de staart van de pasgeborene, cruciaal om te mee te kunnen zwemmen, zit nog opgevouwen van de zwangerschap.

‘Het hele lichaampje was nog totaal verslapt. En dat is ook niet vreemd: kraakbeen en spieren zijn vlak na de geboorte nog zwaar onderontwikkeld,’ aldus Gero.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Wat zo bijzonder is, is dat de moeder hulp kreeg van soortgenoten die niet tot dezelfde familiegroep behoorden als zij. Ze foerageren op andere plekken en hebben weinig sociale interacties met elkaar. Toch vormden ze een hecht cluster toen de bevalling begon en samen hielpen ze het kalf naar de oppervlakte. Zulke geassisteerde bevallingen zijn tot nog toe alleen bij primaten waargenomen.

Gero: ‘Bovenal ben ik blij dat de bevalling voorspoedig is verlopen. Minutenlang hielden we ons hart vast, simpelweg omdat we weinig weten van zo’n potvisbevalling. En toen kwam die verlossende eerste eigen ademhaling, gevolgd door ietwat onwennige zwembewegingen.’

Buitengewoon en kwetsbaar

Wereldwijd leven er naar schatting zo’n vijfhonderdduizend tot twee miljoen potvissen. Toch is de geboorte van een potviskalf iedere keer opnieuw een buitengewoon geschenk: met achttien maanden hebben potvissen een van de langste draagtijden van het dierenrijk. En gewoonlijk wordt er maar een kalf tegelijk geboren.

Niet voor niets geeft de International Union for Conservation of Nature (IUCN) potvissen de beschermingsstatus ‘kwetsbaar’. Voornamelijk vervuiling van onze oceanen en aanvaringen met grote zeeschepen vormen een risico voor deze walvissoort, die tot wel twintig meter lang en ruim vijftigduizend kilo zwaar kan worden.

Ontroerende beelden, baanbrekende data

‘Ontroerende beelden als deze helpen hopelijk de mensheid zich meer te bekommeren om deze bijzondere dieren,’ zegt Tom Mustill, zoöloog en auteur van How To Speak Whale. ‘En omdat de bevalling precies plaatsvond in een gebied waar de walvisonderzoekers van CETI al jaren werken, heeft de wetenschap nu baanbrekende data in handen.’

Leestip: Een walvis met een volle buik zingt meer, blijkt uit onderzoek

Gero beaamt dat. ‘Maar bovenal beklijft dankbaarheid. Meer dan ooit besef ik nu wat een eer het is dit werk te mogen doen en hoeveel ik geef om de walvissen waarmee ik dagelijks werk.’

Bekijk de video van de geboorte hieronder.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!