‘Puppy-ogen’ evolueerden zodat honden met ons konden communiceren

Eeuwen van domesticatie hebben bij honden onbedoeld tot een drastische aanpassing van de anatomie van de wenkbrauwen geleid, waardoor wij hun gelaatsuitdrukkingen beter kunnen begrijpen.vrijdag 21 juni 2019

We noemen ze niet voor niets ‘puppy-ogen’ – die gevoelvolle en onschuldige blik die zelfs de meest geharde mens doet smelten.

En dat is geen toeval, aldus de auteurs van een nieuwe studie. Gedurende eeuwen van domesticatie zijn de wenkbrauwen van de hond drastisch veranderd, waardoor hun gelaatsuitdrukkingen – en emoties – beter werden begrepen door mensen.

Als honden iemand aankijken, trekken ze vaak hun binnenste wenkbrauwspieren op om hun ogen groter te maken en aantrekkelijker te lijken. (Kijk hoe honden in de Oudheid werden vereerd)

“Er is geen bewijs voor het idee dat honden deze wenkbrauwspier opzettelijk bewegen, maar het leidt tot een overdreven gelaatsuitdrukking die voor ons typisch ‘hondachtig’ is,” zegt onderzoeksleidster Juliane Kaminski, psychologe aan de University of Portsmouth in Groot-Brittannië.

Bewegingen van de wenkbrauwen spelen een belangrijke rol in de menselijke communicatie, zegtKaminski: “Ik beweeg ze nu terwijl ik met jou praat, ook al weet ik dat jij me niet kunt zien.”

Het onderzoek is het zoveelste voorbeeld van de subtiele veranderingen die zijn ontstaan gedurende de 20.000 jaar waarin honden en mensen samenleven en die onze trouwe viervoeters zeer bedreven hebben gemaakt in het interpreteren van menselijke emoties – mogelijk meer dan enige andere soort. (Kijk hoe de gezichtsuitdrukking van honden verandert als mensen naar ze kijken).

Opgetrokken wenkbrauwen

Bij eerdere onderzoeken heeft Kaminskiontdekt dat honden de unieke vaardigheid bezitten om gebaren te begrijpen, een eigenschap waarin ze nog beter zijn dan onze naaste verwanten onder de primaten, de chimpansees.

Enkele jaren geleden begon Kaminski de keerzijde van die verstandhouding te onderzoeken, door te kijken naar de manier waarop mensen het gedrag van honden lezen. In een van haar studies, die in 2013 werd gepubliceerd, filmde ze asielhonden om uit te zoeken of er iets aan hun gedrag te zien was dat ervoor zorgde dat ze sneller werden geadopteerd.

Van alle factoren die Kaminski onderzocht, was er slechts één die echt veel uitmaakte: de opwaartse en naar binnen gerichte beweging van de wenkbrauwen.

De gezichtsuitdrukking van honden verandert wanneer mensen naar ze kijken

Aanvankelijk was ze “erg verbaasd door het resultaat. We verwachtten niet dat zoiets subtiels als de beweging van wenkbrauwen zó’n groot effect zou hebben,” zegt Kaminski, die haar nieuwe onderzoek deze week in de Proceedings of the National Academy of Sciences heeft gepubliceerd.

Maar de vraag bleef of die wenkbrauwbewegingen uniek waren voor honden of dat het fenomeen ook bij hun voorlopers, de wolven, kon worden aangetroffen.

In de nieuwe studie, deze week gepubliceerd in Proceedings of the National Academy of Sciences, verrichtten Kaminski en haar collega’s sectie op de gezichtsspieren van zes overleden honden – een bastaard, een Labrador retriever, een bloedhond, een Siberische husky, een chihuahua en een Duitse herder – en ook van vier wilde wolven. Alle dieren waren een natuurlijke dood gestorven en hun kadavers waren ter beschikking gesteld van de wetenschap.

Het team vond bij de zes honden de grote en duidelijk te herkennen spier levator anguli oculi medialis, maar bij de wolven was deze vrijwel geheel afwezig.

Kaminski en haar collega’s ontdekten ook dat de spier retractor anguli oculi lateralisbij de wolven kleiner en gevarieerder in grootte en aanwezigheid was dan bij de honden, met uitzondering van de Siberische husky, een ouder hondenras dat nauwer verwant is aan de wolf.

Deze laatste spier, die zich aan de buitenzijde van de ooghoeken bevindt, trekt het oog in een positie waardoor er meer oogwit is te zien – en een gelaatsuitdrukking oplevert die honden een menselijker voorkomen geven.

“Subtiele verschuivingen kunnen merkbare invloed hebben als het gaat om anatomische veranderingen,” zegt Molly Selba, een promovenda aan de University of Florida die onderzoek doet naar de evolutie en domesticatie van de hond. “De spieren die de gelaatsuitdrukking bepalen zijn relatief kleine spiertjes, maar ze kunnen een groot effect hebben op de manier waarop we een gezicht waarnemen.” zegt Selba, die niet bij het nieuwe onderzoek was betrokken.

Evolutionaire voorsprong

 

Brian Hare, evolutionair antropoloog aan de Duke University, zegt dat honden en wolven in anatomisch opzicht heel erg op elkaar lijken – met uitzondering van de oogspieren.

“Dit nieuwe onderzoek laat zien dat deze morfologische veranderingen zich tijdens de evolutie ontwikkelden, in de periode van 20.000 jaar dat honden en mensen met elkaar omgaan,” schrijft Hare, die evenmin deel uitmaakte van de nieuwe studie, in een e-mail.

“Die evolutionaire veranderingen zijn zeker niet het gevolg van doelbewuste selectie (door de mens) maar ze gaven honden wel een voordeel in hun omgang met mensen.”

Kaminski hoopt in de toekomst een breder scala van hondenrassen te kunnen onderzoeken, waaronder oudere rassen en ook straathonden, om een gedetailleerder inzicht te krijgen in de evolutie van deze musculaire veranderingen.

Ook wil ze meer te weten komen over de wijze waarop we op ‘puppy-ogen’ reageren – en waarom we ons erdoor laten inpakken.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

LEES VERDER

Waarom Siberische husky’s die prachtige felblauwe ogen hebben

Onderzoekers hebben nu genetische aanwijzingen gevonden voor de ongebruikelijke oogkleur van deze poolhonden.

Kunnen honden epileptische aanvallen bij mensen ruiken?

Door de vondst hopen wetenschappers honden te kunnen trainen om bij epileptische aanvallen alarm te slaan. Maar de bevindingen zijn controversieel en nog niet bewezen.

Honden kunnen omgevingsgeluid negeren, net als mensen op een feestje

De ontdekking kan van nut zijn voor mensen die met honden werken en vaak in chaotische omstandigheden met hun dieren moeten communiceren.
Lees meer