De wolf is terug, de lynx staat op de drempel en de bever voelt zich al jaren thuis. Steeds meer grote zoogdieren vinden hun weg terug naar de Nederlandse natuur. Maar ooit leefde hier nóg een imposant roofdier: de bruine beer. Als de wolf zich weer kan vestigen, rijst de vraag: kan dat ook voor de beer?
Toen beren nog door Nederland zwierven
De bruine beer (Ursos arctos) leefde tot in de Middeleeuwen in Nederland. Hoe groot de populatie precies was, weten we niet, maar duidelijk is dat de soort al vroeg onder druk stond. Intensieve jacht op pels en vlees, conflicten met vee en mensen en grootschalige ontbossing maakten het leven voor beren steeds moeilijker.
Leestip: Zo verdween de wolf uit Nederland – en zo keerde hij weer terug
In 2016 vonden archeologen een vrijwel complete voorpoot van een bruine beer in de Amsterdamse Waterleidingduinen. Onderzoek toonde aan dat de botten dateren uit de periode 880-970 n.C. en vermoedelijk behoren tot een van de laatste wilde beren in Nederland. Rond de elfde eeuw verdween de bruine beer definitief uit het Nederlandse landschap.
Overleven in grote delen van Europa
Terwijl de bruine beer al eeuwen geleden uit Nederland verdween, heeft de soort in andere delen van Europa wel weten te overleven. De bruine beer komt nog steeds in verschillende delen van Europa voor, met name in afgelegen, bergachtige en bosrijke gebieden.
Zo zijn er grote populaties in Zweden, Finland en Roemenië. Ook in delen van Oost-Europa, op de Balkan, in de Alpen en in de Pyreneeën komen bruine beren voor, al gaat het hier om kleinere aantallen.
Trage opmars van de bruine beer
Net als de wolf is ook de beer bezig aan een opmars. Europese wetgeving heeft de jacht op beren verboden, leefgebieden worden uitgebreid en in sommige gebieden worden de beren zelfs bewust uitgezet. Dat laatste is bijvoorbeeld het geval in de Alpen, waar rond het jaar 2000 beren zijn uitgezet in de regio Trentino in Noord-Italië. Inmiddels leven daar nu tientallen beren en de populatie breidt zich langzaam uit.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Met de nadruk op langzaam, want beren zijn trage voortplanters. Vrouwtjes werpen elke twee jaar en krijgen één tot vier jongen. In tegenstelling tot de wolf, die jaarlijks zes tot zeven jongen krijgt, zal de uitbreiding van berenpopulaties dus aanzienlijk trager verlopen. Daarnaast is de kans op genetische problemen groot in kleine, geïsoleerde groepen, zoals die in de Alpen. Op lange termijn verkleint dit de overlevingskansen van de populatie.
Kunnen beren Nederland bereiken?
De wolf liep uiteindelijk gewoon de Nederlandse grens over, betekent dit dat de bruine beer óók vanuit de Alpen naar het westen van Europa kan trekken? Ja, dat is zeker mogelijk. Sterker nog: dat gebeurt al. Met name jonge mannetjes gaan op zoek naar nieuw leefgebied en daarom werden er ook al beren gezien in Oostenrijk, Zwitserland en zelfs het zuiden van Duitsland.
Het bekendste voorbeeld is Bruno, een beer die via Oostenrijk naar Duitsland trok en in 2006 regelmatig opdook in Beieren. Het was de eerste wilde beer die in meer dan honderdzeventig jaar in Duitsland werd gespot, maar zeker niet de laatste. In 2019 werd in dezelfde omgeving een beer vastgelegd door een cameraval.
Te weinig ruimte voor een reus
Dat betekent echter niet dat ze zich ook zomaar in West-Europa kunnen vestigen. Zeker in Nederland, waar de natuur versnipperd is door steden, snelwegen, landbouw en industrie, is er weinig ruimte. Beren hebben grote, aaneengesloten bossen nodig om te kunnen leven en jagen. Daarnaast moet hun aanwezigheid wel geaccepteerd worden, en dat is – ondanks de beschermde status van de beer – nog maar de vraag.
Leestip: Een beer van een beer: hoe de holenbeer kon uitsterven
Met beer Bruno liep het in ieder geval niet zo goed af. Hij trok van dorp naar dorp, waar hij een bloederig spoor van opgevreten schapen, kippen en konijnen achterliet. Alles wijst erop dat Bruno zich niets aantrok van mensen en de bewoonde wereld zelfs opzocht – vermoedelijk omdat hij op zoek was naar eten. Na een wekenlange klopjacht en pogingen om hem levend te vangen werd de ‘probleembeer’ uiteindelijk doodgeschoten door jagers.
Kortom: als beren genoeg ruimte, voedsel en rust krijgen en als er bovendien voldoende genetische variatie is, is het in theorie mogelijk dat de beer terugkomt naar Nederland. Maar zo’n vaart zal het waarschijnlijk niet lopen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
