Voor het eerst waargenomen hoe varkens gereedschap gebruiken

De waarnemingen zouden kunnen duiden op een nieuwe cognitieve vaardigheid die eerder nog niet bekend was bij zwijnen, die bekendstaan om hun intelligentie.dinsdag 8 oktober 2019

Door Christine Dell'Amore
Er leven slechts zo'n driehonderd Visayawrattenzwijnen in gevangenschap (hier is een dier uit de Minnesota Zoo te zien). Het is onbekend hoeveel van deze dieren in het wild leven.
Er leven slechts zo'n driehonderd Visayawrattenzwijnen in gevangenschap (hier is een dier uit de Minnesota Zoo te zien). Het is onbekend hoeveel van deze dieren in het wild leven.
fotograaf Joel Sartore, National Geographic Photo Ark

In oktober 2015 was ecoloog Meredith Root-Bernstein een groep zeldzame varkens in de Parijse dierentuin aan het observeren, toen haar iets opviel.

Een van de visayawrattenzwijnen, een ernstig bedreigde soort die van oorsprong op de Filippijnen voorkomt, nam een stuk bast in haar bek en begon daarmee te graven en grond te verplaatsen. “Ik dacht: ‘wauw, wat cool,’” vertelt Root-Bernstein, een National Geographic Explorer die als onderzoeker op bezoek was bij het Musée de l’Homme in Parijs. “Toen ik op zoek ging naar literatuur over het gebruik van gereedschap bij varkens, kon ik niks vinden.”

De nieuwsgierigheid van de onderzoeker was gewekt. In de maanden daarna ging ze regelmatig terug naar de groep in de Jardin des Plantes, in de hoop het gedrag opnieuw te zien, maar steeds tevergeefs. Ze vermoedde dat de activiteiten die ze had gezien te maken hadden met het bouwen van een nest. Visayawrattenzwijnen doen dat meestal eens in de zes maanden, ter voorbereiding op de geboorte van nieuwe biggetjes. En inderdaad zag een collega die in de daaropvolgende lente weer ging kijken bij het verblijf van de wrattenzwijnen dat drie van de vier dieren gereedschap gebruikten om hun nest te maken. Die nesten bestaan uit een met bladeren gevulde kuil in de grond.

Hoewel er veel diersoorten zijn die in het wild gereedschap gebruiken, zoals chimpanseeskraaien en dolfijnen, waren er nog geen beschrijvingen van dergelijk gedrag onder varkens, zoals de zeventien soorten wilde varkens en het tamme varken.Dat verbaasde Root-Bernstein, aangezien de familie der ‘suidae’ toch bekendstaat om zijn intelligentie.

Maar omdat er zo weinig onderzoek wordt gedaan naar wilde varkens, en ze in de meeste gevallen (ernstig) bedreigd zijn, is het misschien ook weer niet zo vreemd dat hun innovatieve gedrag nog niet eerder werd opgemerkt, aldus Root-Bernstein.Een artikel over haar onderzoek verscheen in september in het vakblad Mammalian Biology.

Volgens haar is het interessant om gereedschapsgebruik te bestuderen, omdat dit een eigenschap is die dieren gemeen hebben met mensen, die bovendien zou kunnen wijzen op een gezamenlijke evolutionaire geschiedenis. “Het brengt ons dichter bij dieren en wijst ons erop dat alles met elkaar verbonden is,” stelt ze.

Een reeks van gebeurtenissen

Tijdens het onderzoek maakten Root-Bernstein en haar collega's in 2016 vier keer opnamen van het gebruik van gereedschap door de zwijnenouders en hun nakomelingen, en in 2017 zeven keer. In de veronderstelling dat de dieren misschien de voorkeur zouden geven aan gereedschap waar ze eenvoudiger aan konden komen, legden de onderzoekers bovendien ook vier roerspanen in het verblijf, maar daarvan werd er slechts eentje twee keer gebruikt. 

Het viel het onderzoeksteam op dat de dieren, vooral het moederzwijn Priscilla, halverwege de bouw van het nest altijd gereedschap gebruikte. Volgens Root-Bernstein voldeed het gedrag door die consistente volgorde, gecombineerd met het feit dat de varkens met de gereedschappen de grond fysiek konden weghalen, aan de wetenschappelijke definitie voor gereedschapsgebruik: ‘het uitoefenen van controle over een vrijelijk in te zetten extern voorwerp (het gereedschap) om (1) de fysieke eigenschappen van een ander voorwerp, een substantie, een oppervlak of een medium te wijzigen... via een dynamische mechanische interactie of (2) een informatiestroom over te brengen.”

De onderzoekers vermoeden dat Priscilla mogelijk zelf heeft ontdekt hoe ze het gereedschap kon gebruiken, en die kennis heeft overgebracht aan haar partner en nakomelingen.

Root-Bernstein erkent dat het onderzoek op slechts een beperkt aantal gegevens is gebaseerd en dat het gedrag in gevangenschap plaatsvond. Dieren gedragen zich daardoor soms anders dan in het wild. Maar ze wijst er ook op dat gedrag dat door gevangenschap ontstaat zich over het algemeen kenmerkt door frequente herhalingen, zoals steeds heen en weer lopen. Dit gebruik van gereedschap kwam echter niet vaak voor, en vond alleen plaats in de specifieke context van het bouwen van een nest.

'Het voelt gewoon goed'

Het is heel goed mogelijk dat wilde Visayawrattenzwijnen ook gereedschappen gebruiken, voegt ze daaraan toe. Fernando “Dino” Gutierrez, voorzitter van de Filipijnse non-profitnatuurorganisatie Talarak Foundation, Inc., die zich inzet voor de bescherming van wrattenzwijnen, beaamt dat.

Enkele jaren geleden zag Gutierrez een groep wilde wrattenzwijnen stenen richting schrikdraad duwen, om het te testen. “Ze duwden de stenen tegen het draad en wachtten dan of er een klikgeluid te horen was of niet,” schrijft hij in een e-mail. “Als ze geklik hoorden, betekende dat dat de draden ‘aan’ stonden. Dan gingen ze weg bij het draad en probeerden er niet langs te komen. Maar als ze geen geklik hoorden, betekende het dat ze een kijkje konden gaan nemen naar wat er achter het schrikdraad was.”

Het zijn “smart little buggers” (“slimme donders”), stelt hij.

Rafael Reyna-Hurtado, een National Geographic Explorer en ecoloog die onderzoek doet naar het Afrikaanse reuzenboszwijn, wijst op de beperkte omvang van het onderzoek en op het feit dat de dieren in gevangenschap leven. Maar volgens hem zou deze studie een stimulans moeten zijn voor onderzoekers van wilde varkens om alert te zijn op het gebruik van gereedschap – en gold dat ook voor hemzelf.

Zo zag Reyna in Oeganda dat de boszwijnen, 's werelds grootste varkenssoort, met hun snuit de grond schoonmaakten voordat ze erop gingen slapen of rusten. Hij nam echter niet waar dat ze gereedschap gebruikten.

Root-Bernstein stelt dat er nog vele vragen zijn. Waarom zouden de dieren bijvoorbeeld gereedschap gebruiken, terwijl ze het net zo goed met hun snuit voor elkaar kunnen krijgen? Het meest waarschijnlijke antwoord op die vraag is dat er niet echt een functionele reden is, maar dat het lijkt op chimpansees die elkaars hand vasthouden tijdens het vlooien, waardoor degene die vlooit nog maar een hand over heeft.

“Zo gaat dat met aangeleerd en cultureel gedrag,” stelt ze. “Misschien voelt het wel gewoon goed,” voegt ze eraan toe.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

lees verder

Gezelschapsvarkens kunnen communiceren met mensen - zeker als het om eten gaat

Gezelschapsvarkens kunnen communiceren met mensen - zeker als het om eten gaat

In vergelijking met honden is er maar weinig onderzoek gedaan naar de interactie tussen gezelschapsvarkens en mensen.
Oudste stenen werktuigen buiten Afrika gevonden

Oudste stenen werktuigen buiten Afrika gevonden

De nieuwe vondsten lijken erop te wijzen dat vroege voorouders van de mens het continent veel eerder verlieten dan tot nu toe werd aangenomen.
Lees meer