Zeer zeldzame witte poema benadrukt eigenaardigheid van de soort

“Ik ga het waarschijnlijk niet meer meemaken dat er nog een witte poema opduikt,” zegt een wetenschapper over het bijzondere jonge mannetje dat werd gespot in het Mata Atlântica.

Gepubliceerd 7 dec. 2020 15:15 CET
Op 5 juli 2013 loopt een leucistische poema door het Parque Nacional da Serra dos Órgãos ...

Op 5 juli 2013 loopt een leucistische poema door het Parque Nacional da Serra dos Órgãos in het zuidoosten van Brazilië. Daarna werd het dier niet meer gezien.

Foto van ICMBio

Helaas voor de zwarte panter: alle ogen zijn nu gericht op een witte poemaOnlangs doken de foto's weer op van een spookachtig jong mannetje dat door het Parque Nacional da Serra dos Órgãos in het zuidoosten van het Mata Atlântica in Brazilië rondsluipt. De in 2013 gemaakte opnames vormden de eerste officiële waarneming van een wilde poema met leucisme, een genetische afwijking waardoor het dier bijna helemaal wit is.

“Daaruit blijkt wel hoe uitzonderlijk dit is,” aldus Luke Hunter, directeur van het Big Cats Program van de Wildlife Conservation Society en auteur van Wild Cats of the World. “Het is een zeer opmerkelijke serie foto's.”

Genetische kleurafwijkingen als albinisme en leucisme komen bij wilde katachtigen relatief vaak voor. Om een onduidelijke reden is dat bij poema's echter bijna nooit het geval. Het leefgebied van de succesvolle roofdieren loopt van Canada tot Chili, waardoor het van noord tot zuid uitgestrekter is dan dat van welke andere wilde katachtige dan ook.

Melanisme, een overschot van het zwarte pigment melanine, komt bijvoorbeeld voor bij veertien van de veertig bekende soorten wilde katten. Een zwarte poema werd echter nog nooit waargenomen, hetzij in het wild, hetzij in gevangenschap. Daarnaast zijn er slechts twee gevallen bekend van albinisme bij een poema (dit is het verschijnsel dat dieren helemaal geen pigment kunnen aanmaken en daardoor ook roze ogen hebben). Volgens Hunter leefde een van die dieren in een dierentuin en werd de ander in het wild in een boom aangetroffen door jagers in het westen van de Verenigde Staten. Naast de Braziliaanse poema bestaat er slechts één ander voorbeeld van een poema met leucisme: die staat op een onlinefoto die in een onbekende dierentuin werd genomen, aldus Hunter.

“Another white cougar may not appear in my lifetime,” he says.

Niet zo zwart-wit

Poema's, die ook wel bergleeuwen worden genoemd, kennen over het algemeen heel weinig variatie in de kleur van hun vacht. Deze heeft meestal een onopvallend kleurpalet van beige en grijs.

Volgens Hunter weet niemand waarom er zo weinig kleurveranderende genen bij de soort voorkomen.

“De beste verklaring die ik kan bedenken is dat de verre voorouder van de poema egaal van kleur was, en dat die eigenschap steeds binnen de soort werd doorgegeven,” zegt hij. “Maar dat is gewoon hoe de mutaties toevallig zijn uitgepakt, een speling van het lot.” (Bekijk foto's van allerlei dieren met albinisme en leucisme, van eekhoorns tot rivierkreeften.)

Nadat de foto’s werden gemaakt hoopten wetenschappers de Braziliaanse poema te kunnen vangen voor genetisch onderzoek. Maar Cecília Cronemberger de Faria, onderzoeker bij het nationale park waar het dier werd gespot, vertelt dat het zich daarna niet meer liet zien.

“We zijn afgelopen jaar weer begonnen met onderzoek met behulp van cameravallen, maar er zijn geen nieuwe opnamen gemaakt van dit dier of van andere poema's met een bijzondere kleur,” liet ze National Geographic onlangs per mail weten. Cronemberger de Faria is  coauteur van het artikel dat in 2018 verscheen in CATnews, een uitgave van de IUCN, waarin het dier werd beschreven.

Hoewel het gebrek aan kleurvariatie in de vacht van poema's waarschijnlijk niets te maken heeft met evolutionaire voor- of nadelen, bestaan er theorieën dat zwarte panters (een verzamelnaam voor alle grote katachtigen met een donkere vacht) in het voordeel zijn doordat een donkerder kleur een betere camouflage vormt.

Zo komen er volop zwarte panters voor in de dichtbegroeide regenwouden van het Maleisisch schiereiland, maar niet in de woestijnen van Centraal-Azië. Dat wijst erop dat een zwarte vacht gunstig is in een omgeving met weinig licht. (Bekijk onze exclusieve foto van een zeldzame zwarte katachtige die in Afrika werd aangetroffen.)

Een gewoon leven

De auteurs van het artikel in CATnews opperen ook dat de leucistische poema mogelijk een teken is van inteelt in het snel in omvang afnemende Mata Atlântica, waar poemapopulaties steeds meer verspreid leven. Poema's staan op de IUCN-lijst als een soort waarover “de minste zorg” bestaat, hoewel hun aantal op veel plekken terugloopt door een afname van hun leefgebied en het aantal prooidieren, zoals in Brazilië.

Maar Hunter betwijfelt dat sprake is van inteelt, omdat er geen andere dieren met leucisme zijn aangetroffen.

Naar zijn zeggen zal het lichtgekleurde dier weinig nadeel van zijn vacht ondervinden: het is toch al afhankelijk van de beschutting van het woud om een prooi, meestal een klein zoogdier te kunnen besluipen. Als de witte poema op de open vlakten in het westen van de Verenigde Staten op herten zou jagen, zou zijn vacht meer van invloed zijn, aldus Hunter.

Over de mogelijkheid van het mannetje om een partner te vinden zegt hij grinnikend: “Ik weet bijna zeker dat een vrouwtjespoema daar geen bezwaar tegen heeft.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer