Als Angler Stuart Black in 2019 zijn eerste zuigkarper vangt in het Apachemeer in de Amerikaanse staat Arizona, voelt hij het aan zijn water: dit is een bijzondere vangst. ‘Niet eens per se vanwege de omvang – de vis woog immers maar zes kilo – maar het was gewoon een gevoel.’

Blacks intuïtie bleek te kloppen. Want recentelijk kwamen wetenschappers kwamen erachter dat de meerderheid van de zuigkarpers in dit afgelegen woestijnstuwmeer ouder zijn dan honderd jaar. En dat niet alleen: ook de manier waarop Ictiobus cyprinellus veroudert is verbluffend.

Een 127 jaar oude vis

De nieuwe inzichten, gepubliceerd in wetenschappelijk vakblad Nature, zetten de voorheen weinig bestudeerde zuigkarper, een geslacht waarvan er vijf soorten leven in Noord-Amerika, in een compleet ander daglicht.

Weliswaar doken er al eerder stokoude exemplaren van de zuigkarper op – in 2019 een van 112 jaar oud en het jaar erop een van, hou je vast, 127 jaar – maar dat de hoge leeftijd van deze zoetwatervis eerder regel is dan uitzondering, is fenomenaal nieuws uit de natuur.

Onderzoeksleider Alec Lackmann, visexpert aan de University of Minnesota: ‘De zuigkarper conformeert zicht klaarblijkelijk niet aan de wetten van de ouderdom. Een ronduit opzienbarende vis waarvan we veel kunnen leren.’

Jaarringen in de gehoorgang

In opdracht van Lackmann en z’n team vingen lokale vissers als Black tussen juli 2018 en juli 2023 222 zuigkarpers. Van 23 vissen verwijderden en analyseerden de onderzoekers vervolgens de zogeheten otolieten: minuscule stukjes kalksteen in de gehoorgang, die jaar na jaar een nieuw laagje vormen – als de jaarringen van bomen.

De overige 199 zuigkarpers werden gevangen, gefotografeerd, gewogen en weer vrijgelaten. Aan de hand van de foto’s telde het team de oranje en zwarte stippen op de schubben – eveneens een beproefde methode om de leeftijd van deze vis te kunnen achterhalen.

Wat bleek? Ongeveer negentig procent van de gevangen zuigkarpers in het Apachemeer was ouder dan 85 jaar. En van alle drie de soorten zuigkarpers die daar leven, werden exemplaren gevonden van boven honderd.

Waarom wordt deze vis zou oud? Een evolutionair hoogstandje

Zuigkarpers trekken er gerust meerdere decennia voor uit om zich voort te planten. Deze parelmoerkleurige zoetwatervis heeft namelijk hele specifieke – en voor het overgrote deel nog onbekende – omgevingsomstandigheden nodig om voor nageslacht te kunnen zorgen.

En dit is volgens Lackmann dan ook precies de reden waarom de zuigkarper zo lang leeft: een noodzakelijk evolutionair hoogstandje om rekening te houden met de lange periode waarin de vis zich niet voortplant.

Zo zwemmen in het zoete water van Saskatchewan (Canada) zuigkarpers die al vijftig jaar geen nakomelingen voortbrengen. Wetenschappers zien deze vissen daartoe alleen bij een heel specifieke waterstand een poging ondernemen, een waterstand die zelden voorkomt.

Geheim voor de eeuwige jeugd?

Lackmann stelt dat meer onderzoek naar de lange levensduur van de zuigkarper inzicht kan verschaffen in hoe gewervelde dieren in het algemeen, inclusief de mens, langer kunnen leven: ‘Met als vraag der vragen: wat is hun geheim voor de eeuwige jeugd?’

Een studie uit 2021 in het vakblad Nature brengt in elk geval belangrijke aanknopingspunten aan het licht. Uit het onderzoek kwam naar voren dat oudere zuigkarpers significant minder stress ervaren dan hun jongere soortgenoten. Dit bleek uit hun bloedwaarden, waar een lage verhouding van neutrofielen ten opzichte van lymfocyten wijst op een laag stressniveau.

Daarnaast blijkt het immuunsysteem van de oudjes in hun tachtiger en negentiger jaren een stuk sterker ontwikkeld, waardoor ze beter in staat zijn zich te weren tegen bacteriën dan de jonkies. ‘Hoe ouder de zuigkarper wordt, hoe gezonder, zo lijkt het. Een verbluffende levensloop,’ aldus Lackmann.