‘Dit is de catastrofe waarvan we hoopten dat we die nooit meer zouden meemaken,’ reageert Zaan Olivier, programmamaker IFAW Nederland. Hoewel het niet voor het eerst is dat de IJslandse regering walvisvaarder Kristján Loftsson toestemming geeft om te jagen, blijft de hervatting van de walvisjacht voor velen moeilijk te verteren. ‘De regering had de mogelijkheid om de walvisjacht dit seizoen te stoppen, of op zijn minst te belemmeren, en heeft die niet benut,’ aldus Olivier.
IJsland bepaalt eigen quotum
IJsland kent als een van de weinige landen ter wereld nog een commerciële walvisjacht. Ook Japan en Noorwegen jagen op deze zeezoogdieren. IJslandse walvisjagers hebben sinds het moratorium in 1986 van kracht ging (zie kader hieronder) meer dan 1900 vinvissen en dwergvinvissen gedood.
De IJslandse regering bepaalt zelf hoeveel walvissen per jaar geharpoeneerd mogen worden. Voor 2026 is dat aantal vastgesteld op honderdvijftig. De eerste twee vinvissen zijn op 21 juni gedood door een walvisjachtschip van de enige walvisvaarder van IJsland: Kristján Loftsson. Hij zei het eerder al ‘een eer’ te vinden dat mensen hem vergeleken met de walvisjager Ahab uit Moby Dick.
Onverkoopbaar vlees
Volgens de IFAW is het onbegrijpelijk dat de IJslandse regering opnieuw een quotum heeft vastgesteld. De vraag naar walvisvlees daalt al jaren, dus het is de vraag of er überhaupt een markt is voor de walvissen van Loftsson. Het IJslandse walvisvlees wordt voornamelijk naar Japan geëxporteerd, maar dat land heeft recentelijk zijn eigen capaciteit uitgebreid.
‘Wij vragen ons af of hij [Loftsson, red.] andere motieven heeft,’ zegt Olivier. Daarmee doelt ze op het aanstaande referendum dat op 29 augustus 2026 wordt gehouden. Daarin mag IJsland stemmen over de toetreding tot de Europese Unie. De EU is fel gekant tegen de commerciële walvisjacht, terwijl een deel van de IJslanders de jacht juist ziet als een symbool van nationale onafhankelijkheid.
Ook heeft de huidige regering aangekondigd de walviswetten in het najaar te herzien, met als uiteindelijke doel de harpoenen in IJsland neer te leggen. De huidige vijfjarige vergunning op de walvisjacht loopt in 2029 af. Eventuele wijzigingen in de wet gaan dus op zijn vroegst na 2029 in.
Olivier: ‘Mogelijk wil Loftsson met de walvisjacht het politieke debat aanwakkeren – waarbij de vinvissen het onschuldige slachtoffer worden – en zo de voorgestelde hervormingen van de IJslandse walviswetten vertragen en het aanstaande referendum over de EU-toetredingsonderhandelingen beïnvloeden.’
Protesten in IJsland
De kwestie splijt ook de IJslandse bevolking. In 2006 was nog zeventig tot tachtig procent voor de commerciële walvisvaart, en de overheid meende dat de jacht essentieel was voor de economie. Inmiddels is dat beeld omgedraaid. In 2023 was voor het eerst een kleine meerderheid tegen de jacht: 51 procent.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
De IFAW is een van de organisaties die zich al sinds 2003 inzet om een maatschappelijke kentering teweeg te brengen. Zij zijn ook een petitie gestart die de IJslandse regering moet bewegen voorgoed een einde te maken aan de walvisvaart.
‘In alle lagen van de samenleving is het overduidelijk: IJslanders willen voorgoed een einde aan de walvisjacht. En dat einde gaat er komen,’ aldus Olivier.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
