De Taiwanese boomkikker (Kurixalus eiffingeri) is een kleine kikkersoort die veel waarde blijkt te hechten aan hygiëne. Uit recent onderzoek, gepubliceerd in het vakblad Ecology van de Ecological Society of America, komt naar voren dat larven van deze soort geen uitwerpselen uitscheiden. Met dat kunststukje weten ze hun overlevingskansen aanzienlijk te vergroten.

Kleine poelen, grote gevaren

De boomkikker, die voorkomt in Taiwan en delen van Japan, legt zijn eitjes in phytotelmata: kleine, afgesloten waterreservoirs die ontstaan in bamboe- en boomholten. In tropische en subtropische regenwouden worden deze kleine waterpoelen door sommige kikkersoorten gebruikt als broedplaats. Ze bieden echter niet alleen maar voordelen: in zo’n afgesloten omgeving hopen schadelijke stoffen, zoals ammoniak, zich snel op.

Veel dieren, waaronder kikkers, scheiden ammoniak uit als afvalproduct van opgenomen eiwitten. In open water is dat meestal geen probleem en wordt de vrijgekomen ammoniak snel afgevoerd, maar in afgesloten waterpoelen kunnen giftige concentraties ammoniak zich gemakkelijk ophopen, met alle risico’s van dien voor de kikkervisjes.

Ontlasting ophouden om te overleven

De Taiwanese boomkikker heeft daar een handig trucje op bedacht: de larven houden de uitwerpselen vast in de darmen, waardoor er minder ammoniak vrijkomt in het water. Deze eigenschap zorgt ervoor dat de larven hun omgeving niet vervuilen en zo hun overlevingskansen vergroten.

De kikkervisjes dragen de afvalstoffen tijdens de gehele larvale fase bij zich. Deze varieert van 21 tot 43 dagen. Behalve dat de larven hun ontlasting niet uitscheiden, laat het onderzoek ook zien dat Kurixalus eiffingeri beter bestand is tegen hoge concentraties ammoniak dan andere boomkikkers. Dit wijst erop dat de soort zich heeft aangepast aan leefomgevingen waar ammoniak veelvuldig voorkomt.

Het voordeel van sociale hygiëne

De larven van de Taiwanese boomkikker doen met hun hoogwaardige hygiënestandaard niet alleen hun eigen gezondheid een plezier, ook die van hun broers en zussen. Ze scheiden hun uitwerpselen pas uit na hun metamorfose. Dit gedrag, waarbij individuen bijdragen aan een schonere omgeving voor de groep, wordt door onderzoekers sociale hygiëne genoemd.

Kikkers zijn daarin geen uitzondering. Van sommige mieren en bijen weten we dat larven hun uitwerpselen eveneens ophopen tot ze volwassen zijn, om zo hun nestgenoten te beschermen tegen schadelijke stoffen. Of ook andere amfibieën, zoals gifkikkers die evengoed in kleine waterpoelen leven, eenzelfde strategie hebben, zal vervolgonderzoek moeten uitwijzen.

Nog niet uitgelezen? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief van National Geographic en ontvang wekelijks de favoriete verhalen van de redactie in je mail.