Eleanor Roosevelt doorbrak rolpatroon voor First Lady

Op de avond van 20 april 1933 steeg een vliegtuig op van een startbaan in Washington D.C. Tot de kostbare lading aan boord behoorden twee dames in avondkleding, bontjassen en elegante handschoenen tot aan de ellebogen – de kleren die de vrouwen hadden gedragen op het formele diner dat ze een paar uur eerder in het Witte Huis hadden bijgewoond. Nu vlogen luchtvaartpionier Amelia Earhart en Eleanor Roosevelt, First Lady van de VS, in de avondhemel.

Amelia Earhart en First Lady Eleanor Roosevelt poseren in 1935 naast de vlag van de National Geographic Society. De foto werd gemaakt tijdens een lunch waarop de luchtvaartpionier de leden van de organisatie zou toespreken.

Het idee voor de vlucht was plotseling opgekomen toen de twee vriendinnen hadden gepraat over Earharts fascinatie voor nachtvluchten. Dus riepen de dames een groepje verslaggevers, Earharts man George Putnam en Eleanors broer Hall Roosevelt bijeen en stelden voor om een ingelast reisje naar Baltimore te maken. Tijdens de vlucht bracht Roosevelt enige tijd door in de cockpit, samen met Earhart en de gezagvoerder van het vliegtuig, waar ze het ongebruikelijke uitzicht van de nachthemel bewonderden. Eleanor overwoog zelfs om eveneens pilote te worden, maar haar echtgenoot maakte daar bezwaar tegen.

Eleanor Roosevelt was nog maar een maand eerder First Lady van de VS geworden toen haar man Franklin Delano Roosevelt werd ingewijd als 32e president van het land. Maar ook daarvóór had de gedurfde presidentsvrouw al grenzen verlegd, en dat zou ze gedurende haar hele leven in dienst van haar land blijven doen. Ze werd een geliefde nationale figuur voor een natie die werd geconfronteerd met achtereenvolgens de Grote Depressie en de Tweede Wereldoorlog.

Privilege en de publieke zaak

Anna Elizabeth Roosevelt werd in 1884 geboren als telg van een zeer vooraanstaande familie: de broer van haar vader was president Theodore Roosevelt en ze groeide op in een wereld van welvaart en privileges in New York. Maar Eleanors jeugd werd ook gekenmerkt door tragedies: haar moeder overleed aan difterie toen ze zeven jaar oud was en haar alcoholische vader stierf toen ze negen was, kort nadat hij een zelfmoordpoging als gevolg van een delirium tremens had gedaan. Eleanor werd grootgebracht door haar oma van moederskant, die haar in relatieve afzondering opvoedde en door haar strikte regels Eleanors verlegenheid en onzekere aard nog meer versterkte.

De 6-jarige Eleanor Roosevelt (uiterst rechts) poseert met haar vader Elliott en haar twee broers (van links naar rechts) Hall en Elliott jr. In de jaren erna werd het gezin door rampspoed getroffen, toen Eleanors moeder en kort daarna ook haar vader zouden overlijden.

Een portret ten voeten uit van Eleanor Roosevelt uit de jaren twintig. Omdat ze door haar grootmoeder zeer strikt was opgevoed, voelde de jonge Eleanor zich onzeker en beschaamd over haar uiterlijk, haar grote lengte en haar verlegen aanleg.

Eleanor Roosevelt (rechts) zeilt samen met Laura Delano, een nicht van haar man, voor de kust van Campobello Island. In het begin van hun huwelijk brachten Eleanor en Franklin vaak de zomer door op dit eilandje voor de kust van New Brunswick, Canada.

Het was gedurende haar middelbareschooltijd dat de tiener Eleanor uit haar schulp kroop en klaar werd gestoomd voor een veelbelovende toekomst. Op een elitaire meisjesschool in Engeland werd ze rond de eeuwwisseling ingewijd in de sociale etiquette van die tijd en werd haar geleerd hoe ze haar onafhankelijkheid kon bewaren. De geliefde hoofdmeesteres van de school, Marie Souvestre, bracht Eleanor ook plichtsbesef jegens anderen bij. Nadat ze als debutante op een officieel bal haar sociale entree had gemaakt, kwam ze als stagiaire in dienst van het Rivington Street Settlement House in New York, waar ze als lerares werkte.

In 1902 leidde een toevallige ontmoeting met een verre neef van haar, Franklin Delano Roosevelt, tot een stiekeme romance. Het jonge stel trouwde in 1905; het was Eleanors oom, Teddy Roosevelt, die haar naar het altaar begeleidde. Als jong echtgenote en toekomstige moeder van zes kinderen ging Eleanor deel uitmaken van een onconventioneel huwelijk dat vier decennia zou duren.

Onorthodox huwelijk

Het huwelijk was goed en Eleanor was dan ook zwaar geschokt toen ze in 1918 ontdekte dat haar man een affaire met een andere vrouw had gehad. Er hing een scheiding in de lucht, maar dat werd voorkomen door FDR’s veelbelovende politieke carrière en het verzet van Eleanors moeder tegen beëindiging van het huwelijk. Eleanor en Franklin bleven goed bevriend en elkaar steunen, maar hun huwelijk zou nooit meer hetzelfde zijn. In de woorden van hun zoon James werd hun relatie ‘een gewapende vrede die standhield tot de dag dat Franklin stierf.’

De andere grote tegenslag die het echtpaar Roosevelt trof, was de polio-infectie die Franklin in 1921 opliep. Door de ziekte raakte hij aan beide benen verlamd, en hij had vele jaren nodig om te revalideren. Hoewel hij uiteindelijk leerde om korte stukjes te lopen, zou hij de rest van zijn leven aan een rolstoel gekluisterd blijven. Invaliditeit was destijds nog iets waar men zich voor schaamde, en FDR vermeed dan ook te allen tijde dat hij in een rolstoel werd gefotografeerd.

Eleanor Roosevelt zit te lezen op een bank in de woonkamer van haar buitenhuis ‘Val-Kill’ in Poughkeepsie, New York (maart 1951). Val-Kill was bekend als de plek waar Eleanor een van haar belangrijkste liefdadigheidsinstellingen had opgericht, maar het was tijdens het presidentschap van haar man ook haar ‘eigen Camp David’. Toen ze na FDR’s dood aan een carrière als diplomate begon, werd dit haar vaste residentie.

Eleanor moedigde haar man aan om zijn politieke carrière te blijven vervolgen, ondanks het openbare stigma waarmee gehandicapten werden geconfronteerd. Ze bleef hem steunen terwijl zijn politieke rol – en haar bekendheid – steeds groter werden. Maar als jonge echtgenote wier man vergaande politieke aspiraties had, hield Eleanor zich niet helemaal aan haar rol als helpende hand van haar eega. Ze had biseksuele gevoelens, twijfelde over haar moederschap en besloot om nog iets anders bij te dragen aan de wereld dan kinderen.

Terwijl FDR opklom van senator voor de staat New York, gouverneur van die staat en vicepresident van de VS, vond Eleanor zingeving en waarde door zich in te zetten voor sociale kwesties die haar de rest van haar leven zouden blijven interesseren. Ze kwam op voor de veteranen van de Eerste Wereldoorlog en kocht later, samen met twee vriendinnen, een privéschool voor meisjes, waar ze assistent-hoofdmeesteres was. Ook werkte ze voor de Democratische Partij en de League of Women’s Voters en richtte Val-Kill Industries op, een bedrijf waar plaatselijke boeren hun inkomen konden aanvullen met het vervaardigen van meubels en huishoudelijke goederen.

Eleanor Roosevelt en haar echtgenoot Franklin Delano Roosevelt vertrekken in 1933 van het Amerikaanse Capitool nadat ‘FDR’ als 32e president van de VS is ingezworen en aan de eerste van zijn unieke reeks van vier ambtstermijnen begint.

Een nieuw soort First Lady

Maar alles veranderde toen FDR in 1932 tot president werd verkozen en aan de eerste van wat later een uniek record van vier ambtstermijnen begon. Het presidentschap was een enorme overwinning voor Franklin, maar een tragedie voor Eleanor, die met tegenzin afscheid moest nemen van activiteiten die volgens de regering haar positie als First Lady zouden compromitteren.

De gefrustreerde Eleanor was het niet eens met de traditionele rol van First Ladies als ornamentele bijwagens van hun echtgenoten. ‘Ik wist wat mij in traditionele zin stond te wachten,’ zei ze later, ‘en ik kan niet zeggen dat ik erg was ingenomen met dat vooruitzicht. Op de avond van FDR’s zege was de onrust in mijn hart en geest tamelijk groot.’

En dus besloot ze in haar eentje de rol van First Lady op geheel nieuwe wijze in te vullen.

Eleanor vestigde een precedent in het Witte Huis door wekelijkse persconferenties met vrouwelijke journalisten te beleggen. Hoewel ze zich aanvankelijk afstandig hield van de politiek en zich richtte op thema’s ‘die van bijzondere interesse en speciaal belang voor vrouwen in dit land zijn,’ ging Eleanor later haar positie gebruiken door te pleiten voor diverse maatregelen, van beleid op het gebied van gelijke behandeling tot de invoering van een minimumloon.

Met een witte hoed op inspecteert Eleanor Roosevelt op 15 maart 1934 de leefomstandigheden in een straat in San Juan, Puerto Rico. Ze wordt vergezeld door de journaliste Lorena Hickok (tweede van rechts), die in 1933 bij het persbureau AP ontslag nam toen de vrouwen een steeds inniger relatie ontwikkelden.

De First Lady brengt een bezoek aan Camp Tera in de staat New York, waar werkloze vrouwen werden gesocialiseerd en huishoudelijke en klerikale vaardigheden werden bijgebracht. Eleanor voerde campagne voor de oprichting van het kamp, als tegenhanger van de New Deal-programma’s voor werkloze mannen die in de bosbouw en het natuurbehoud werden ingezet.

Tijdens de Grote Depressie in de jaren dertig pleitte Eleanor voor maatregelen om vrouwen, kinderen en armen door de ongekende economische recessie heen te helpen, onder meer door uitbreiding van bestaande New Deal-projecten. Ook drong ze aan op het inhuren van meer vrouwen in het Witte Huis en smeedde ze sterke banden met het journalistenkorps door persconferenties voor de vrouwelijke leden ervan te geven en haar leven en werk toegankelijk te maken voor de journaliste Lorena Hickok.

De verslaggever, die door Eleanor ‘Hick’ werd genoemd, werd haar vriend en mentor, en het stel had dertig jaar lang een innige relatie die in het kader van de ‘gewapende vrede’ met FDR onder de radar bleef. De AP-journaliste week in de jaren dertig niet van Eleanors zijde, en als het bijna onafscheidelijke koppel af en toe toch gescheiden optrad, schreven ze elkaar soms meerdere gepassioneerde brieven per dag. De aard van deze verhouding zou pas in de jaren zeventig aan het licht komen, toen historici duizenden brieven van soms zeer romantische aard ontdekten.

Eleanor Roosevelt zag het ook als haar plicht om zich te interesseren voor en communiceren met de gewone man en vrouw in de VS en om deze mensen een stem te geven. Onder de titel ‘My Day’ schreef ze een column die in een groot aantal plaatselijke kranten werd afgedrukt. Daarin gaf ze commentaar op de sociale kwesties van de dag en bood ze haar lezers inzicht in haar persoonlijkheid en privéleven. De column zou tussen 1935 en 1962 bijna dagelijks verschijnen. Eleanor reisde ook onvermoeibaar het hele land door, waarbij ze gedurende de depressiejaren met talloze Amerikanen sprak, op vakbondsbijeenkomsten en tijdens demonstraties maar ook bij mensen thuis en op hun werk. Ze stond bekend als de ‘ogen en oren’ van haar man en herinnerde FDR aan het grote belang van diens sociale programma’s en New Deal.

Eleanor bleef zich inzetten voor sociale kwesties die haar aan het hart lagen, waaronder de burgerrechten. In 1939 zegde ze haar lidmaatschap van de vrouwenorganisatie Daughters of the American Revolution (DAR) op nadat de groep had geweigerd toestemming te geven voor een optreden van de zwarte soprane Marion Anderson in Constitution Hall in Washington D.C., het hoofdkwartier van de DAR. Als respons organiseerde de First Lady een historisch concert van Anderson op de trappen van het Lincoln Memorial.

Met een mijnwerkershelm op en in gezelschap van mijnbouwfunctionarissen en vertegenwoordigers van de vakbond United Mine Workers, begint Eleanor Roosevelt in mei 1935 in Neffs, Ohio, aan haar inspectie van de werkomstandigheden in een kolenmijn.

Voorvechter van mensenrechten

Toen de Grote Depressie bijna naadloos overging in de Tweede Wereldoorlog, verlegde de First Lady haar aandacht naar het bevorderen van het moreel van de Geallieerden en het thuisfront en het helpen van de vele Europeanen die door het conflict op drift waren geraakt.

In de oorlog behoorde het lot van de miljoenen kinderen die tijdens de oorlog in Europa waren ontheemd tot de belangrijkste kwesties waar Eleanor zich voor inzette. Ze voerde campagne voor een wet die het mogelijk moest maken om 20.000 kinderen uit Duitsland in de VS op te nemen. Toen de wet niet door het Congres kwam, was ze een van de oprichters van een hulpcomité voor kindervluchtelingen die met een tijdelijk visum naar de VS werden gehaald. Het Amerikaanse Committee for the Care of European Children zou uiteindelijk zorgdragen voor de komst van driehonderd kinderen, van wie de meeste Joods. Ook zamelde de organisatie geld in voor andere vluchtelingen.

In april 1945, toen de zege in Europa zeer nabij was, overleed president Roosevelt. Maar hoewel Eleanors tijd in het Witte Huis daarmee voorbij was, bleef ze haar humanitaire werk voortzetten.

In 1945 werd Eleanor door Roosevelts opvolger, president Harry S. Truman, benoemd tot afgevaardigde van de VS bij de nieuwe Verenigde Naties, waar ze diende als de eerste voorzitter van de mensenrechtencommissie. Daar werkte Eleanor aan het opstellen van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en mobiliseerde ze de wereld voor de instelling van nieuwe organisaties voor humanitaire hulp en internationale samenwerking. In de baanbrekende VN-verklaring werden de fundamentele mensenrechten voor het eerst officieel vastgelegd; het document geldt sindsdien als een basis van het internationale recht.

De nalatenschap van Eleanor

De voormalige First Lady wijdde zich ook de rest van haar leven aan haar favoriete sociale kwesties, waarbij ze soms in politiek omstreden vaarwater belandde. Ze was een fervent tegenstander van het Equal Rights Amendment, het voorstel om de Amerikaanse Grondwet uit te breiden met een amendement inzake gelijke behandeling. In plaats daarvan gaf ze de voorkeur aan wetgeving om de rechten van vrouwen te beschermen. Ook was ze betrokken bij het heikele debat over de financiering van het bijzonder onderwijs, waarin ze het aan de stok kreeg met kardinaal Spellman, die haar van antikatholieke sentimenten beschuldigde omdat ze zich verzette tegen federale subsidies voor katholieke parochiescholen.

Tientallen jaren lang was ze een van de grote en omstreden figuren in het Amerikaanse sociale leven geweest – tegelijkertijd een inspiratie voor diegenen die zich inzetten voor minderbedeelden en een zondebok voor hen die het niet met haar eens waren. Maar toen Eleanor Roosevelt in 1962 op 78-jarige leeftijd overleed, stroomden de eerbetonen van beide zijden van het politieke debat binnen.

Tegenwoordig wordt ze niet alleen herinnerd als de vrouw die de traditionele, beperkende rol van de First Lady wist te doorbreken, maar ook voor het inzetten van haar enorme invloed ten behoeve van de bewustwording op het gebied van sociale kwesties die ook nu nog spelen. Eleanor Roosevelt werd geboren in een tijd dat vrouwen nog geen stemrecht hadden, maar ze weigerde zich te laten beperken door de conventies van haar tijd of door haar eigen angsten. ‘Je wint aan kracht, moed en zelfvertrouwen tijdens elke ervaring waarbij je echt de gelegenheid neemt om je angsten in de ogen te kijken,’ schreef ze in 1960. ‘Je moet doen wat je niet kunt doen.’

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op nationalgeographic.com