In de jaren zestig werd de Amerikaanse tiener Randy Gardner onverwacht wereldberoemd met een gewaagd experiment. In zijn ouderlijk huis in San Diego (VS) bleef hij elf dagen en 24 minuten wakker – langer dan wie dan ook vóór hem. Gardner wilde bewijzen dat langdurig wakker blijven minder gevaarlijk was dan vaak werd gedacht. Maar hielden zijn lichaam en geest dat echt vol?
De tijd van de ‘wake-a-thon’
In de Verenigde Staten van de jaren zestig was een poging om zo lang mogelijk wakker te blijven, ook wel bekend als een ‘wake-a-thon’, geen onbekende bezigheid. Veel dj’s deden een poging tot een nieuw record tijdens radio-uitzendingen. Vaak werden ze daarbij geholpen door enkele slaapexperts of dokters, en namen ze zelfs stimulerende middelen om het staande record te kunnen verbreken.
Leestip: Een Zweeds meisje sliep 32 jaar en verouderde nauwelijks. Hoe was dat mogelijk?
De zeventienjarige Randy Gardner moest niets hebben van extra hulpmiddelen. Hij nam zich voor het staande record van 10 dagen en 20 uur te verbreken zonder ook maar een kop koffie te drinken. Wel schakelde hij de hulp in van twee klasgenoten.
Zij zouden hem niet alleen helpen wakker te blijven, maar ook zijn mentale toestand testen met een reeks zelfbedachte psychologische proeven. Op 28 december 1963 was het zover: Gardner begon aan zijn recordpoging.
De eerste nachten: nog weinig aan de hand
Gardners eerste nacht zonder slaap verliep soepel. De drie jongens vonden voldoende afleiding in tv-kijken, muziek luisteren en basketbal spelen. Om de beurt deden de klasgenoten een dutje, zodat er altijd iemand wakker was om te bevestigen dat Gardner niet in slaap viel. Ook bij toiletbezoek moest hij constant in gesprek blijven, om zeker te weten dat hij daar niet indommelde.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Maar na drie nachten zonder slaap begonnen de effecten steeds merkbaarder te worden. Gardner raakte geïrriteerd en misselijk en kreeg last van geheugenproblemen. Zijn mentale gesteldheid leek aanvankelijk niet te verminderen, maar Gardner moest nog acht dagen volhouden om het nieuwe record te kunnen claimen.
Leestip: Moeilijke slaper? Bij deze zeven slaaptips droom je zo weg
Na enkele dagen kreeg ook de Amerikaanse pers lucht van Gardners experiment, en al snel verzamelden journalisten en fotografen zich bij zijn huis in San Diego. Ook William Dement, slaaponderzoeker aan Stanford University, stuitte op het experiment dat Gardner met zijn vrienden uitvoerde. Hij stelde voor om samen met de twee klasgenoten toezicht te houden, tot grote opluchting van Gardners ouders; zij waren maar al te bang dat hun zoon blijvende schade zou oplopen.
De mentale tol van slapeloosheid
Verrassend genoeg bleef Gardners fysieke toestand relatief stabiel. Door middel van spelletjes op de flipperkast te spelen probeerde Dement Gardner wakker te houden, en bijna iedere keer wist Gardner van hem te winnen. Het was vooral zijn mentale gesteldheid die steeds verder achteruitging.
Wanneer hij probeerde te praten, kwamen zijn zinnen er vaak onverstaanbaar uit. Vooral in de laatste dagen klonken de antwoorden van Gardner op de controlevragen van Dement monotoon en emotieloos. Ook begon hij steeds meer hallucinaties te krijgen: zo zag hij bossen en tuinen die er in werkelijkheid niet waren.
Zijn geheugen liet hem daarbij steeds vaker in de steek. Zo kreeg Gardner op de elfde dag de opdracht om steeds zeven van honderd af te trekken, maar hij stopte bij 65. Toen hem werd gevraagd waarom, antwoordde hij dat hij was vergeten wat hij aan het doen was.
Gardners herstel na het record
Op de ochtend van 8 januari brak Gardner het wereldrecord, waarna zijn eerstvolgende nachtrust 14 uur en 46 minuten duurde. Daarna voelde hij zich, zo vertelde hij later, als herboren. De volgende nacht sliep hij opnieuw ruim tien uur.
Leestip: Helpt magnesium echt tegen slapeloosheid en angst? Dit zegt de wetenschap
Zijn herstel werd nauwlettend in de gaten gehouden, en uit onderzoeken bleek dat zijn lichaam zich verrassend snel opknapte. De metingen die werden gedaan na één, zes en tien weken toonden geen duidelijke sporen van schade. Zijn geheugen en concentratie zouden weer even goed functioneren als vóór zijn experiment.
Nieuwe records en blijvende vragen
Ondanks Gardners inspanningen zou zijn record nog meerdere keren worden verbroken. Volgens sommige bronnen gebeurde dat nog geen maand later al: de Finse Toimi Silvo zou in februari 1964 elf en een halve dag wakker zijn gebleven.
Ook de Britse Maureen Weston zou in 1977 naar verluidt 449 uur zonder slaap zijn gegaan. In 1997 besloot het Guinness Book of World Records om geen nieuwe pogingen meer te accepteren, omwille van de gezondheidsrisico’s.
Gardners verhaal kreeg vijftig jaar later toch nog een staartje. In 2017, op 71-jarige leeftijd, meldde hij dat hij jaren daarvoor een hardnekkig slaapprobleem had ontwikkeld: het lukte hem niet meer om in slaap te komen. Zelf dacht hij dat dit met zijn experiment uit de jaren zestig te maken had, maar dat is nooit bewezen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
