Op 26 januari 1926 demonstreerde de Schotse uitvinder John Logie Baird in Londen een apparaat dat live beelden kon verzenden. Het vage gezicht van een buikspreekpop verscheen op een glazen scherm. Vaak wordt dit gezien als de eerste introductie van de televisie, maar meerdere uitvinders in Europa en de VS werkten rond die tijd aan vergelijkbare technologieën. Wie hebben er allemaal bijgedragen aan de uitvinding die later in vrijwel elk huishouden te vinden was?
Een idee dat zijn tijd vooruit was
Het concept ‘televisie’ bestond al lang voordat het technisch uitvoerbaar werd. In de negentiende eeuw, na de doorbraak van de telegraaf, de telefoon en de filmcamera, begonnen ingenieurs zich af te vragen: als geluid en beelden kunnen worden vastgelegd, waarom zouden we beelden dan niet ook op afstand kunnen verzenden?
Een cruciale stap volgde aan het einde van die eeuw, toen wetenschappers ontdekten dat het element selenium licht kon omzetten in elektrische signalen. Daarmee leek het in theorie mogelijk om beelden te vertalen naar stroom.
Leestip: Hoe de gebroeders Lumière in 1895 de basis legden voor de moderne cinema
In de praktijk bleken de eerste seleniumcellen echter te zwak, en was ook het elektriciteitsnet nog niet krachtig genoeg om de enorme hoeveelheid informatie te verwerken die nodig is voor bewegend beeld.
De eerste ontwerpen voor televisie
Een van de eerste concrete ontwerpen kwam van de Duitse uitvinder Paul Nipkow. In 1885 bedacht hij een mechanisch televisiesysteem met ronddraaiende schijven vol kleine gaatjes. Die schijven ‘scanden’ een beeld en zetten het om in kleine lichtpuntjes, die samen een beeld vormden. De techniek van zijn tijd was echter nog te beperkt om het systeem betrouwbaar te laten werken.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
In 1900 gaf de Russische ingenieur Konstantin Perskiy het idee zelfs al een naam: television, samengesteld uit de Griekse en Latijnse woorden voor ‘afstand’ en ‘zien’. Maar ook hij moest erkennen dat de technologie simpelweg nog niet bestond.
De doorbraak van John Logie Baird
Dat veranderde pas in de jaren twintig van de vorige eeuw. John Logie Baird bouwde voort op de ideeën van Nipkow, maar paste ze slim aan. Op 26 januari 1926 demonstreerde Baird zijn televisor in een Londense zolderkamer aan zo’n vijftig wetenschappers en een journalist. ‘Ze geloofden hun ogen niet,’ herinnerde Bairds assistent Andy Andrews zich later in een BBC-interview. ‘Het beeld was vaag, maar het werkte. Ze waren compleet verbijsterd.’
Ook The Times was onder de indruk. De krant schreef dat het beeld ‘zwak en vaak onscherp’ was, maar wel aantoonde dat het mogelijk was om beweging en gezichtsuitdrukkingen direct over te brengen.
Televisie was geen solo-uitvinding
Rond dezelfde tijd experimenteerde de Amerikaanse uitvinder Charles Francis Jenkins met zijn zogenoemde radiovision. Grote bedrijven als AT&T en Westinghouse ontwikkelden ook eigen televisiesystemen. Historici zijn het er daarom over eens dat televisie geen solo-uitvinding was, maar het resultaat van gelijktijdige ontwikkelingen, met verschillende technische benaderingen.
Leestip: 6 bijzondere uitvindingen van Nederlandse bodem
Mechanische televisies verdwenen langzaam in de jaren dertig. Ze werden ingehaald door elektronische systemen als de iconoscoop en Emitron, die gebruikmaakten van elektronenbundels in plaats van selenium. Daarmee werd televisie pas echt betrouwbaar genoeg voor grootschalig gebruik.
Van experiment naar massamedium
Ondanks de publieke belangstelling bleef televisie lange tijd een niche. Toestellen waren duur, kwetsbaar en slechts in enkele steden waren zenders actief. De Tweede Wereldoorlog legde de verdere ontwikkeling bovendien grotendeels stil.
Leestip: Waarom kijken honden tv? Dit zegt de wetenschap over hun schermgedrag
Na de oorlog veranderde alles. Door industriële groei en een snel toenemende vraag explodeerde het aantal zenders en televisietoestellen. Met dat grotere bereik veranderde ook de inhoud. Nieuwsuitzendingen, soaps en dramaseries groeiden in populariteit. Producenten en acteurs ontdekten de kracht van het nieuwe medium, en nieuwe vormen ontstonden, zoals de sitcom.
Inmiddels verandert het medium opnieuw, onder invloed van smartphones en streamingdiensten. Ook lijken de beelden van vandaag niets meer op Bairds korrelige televisor, maar ze zijn wel het resultaat van hetzelfde lange, gezamenlijke proces.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
