Live sport kijken is vandaag de dag vanzelfsprekend. Met één druk op de knop zit je midden in een stadion aan de andere kant van de wereld. Maar de eerste Nederlandse sportuitzendingen verliepen allesbehalve vlekkeloos. Radio en televisie waren nieuw, techniek was kwetsbaar en zelfs voetbalbonden hadden hun twijfels. Toch werd in die pioniersjaren de basis gelegd voor een traditie die inmiddels niet meer weg te denken is.
De eerste voetbalwedstrijd op de radio
Lang voordat de televisie zijn intrede deed, bracht de radio sport al naar de huiskamers. Op 11 maart 1928 experimenteerde de AVRO met een live radioverslag van een interland tussen Nederland en België in het Amsterdamse Stadion. Het was een sprong in het diepe.
Nederland keek daarbij nadrukkelijk naar Groot-Brittannië en de Verenigde Staten, waar sport via de radio al populair was. Hier stond het medium nog in de kinderschoenen. De AVRO benaderde meerdere verslaggevers met de vraag of zij in het commentaar wilden voorzien, maar velen durfden het niet aan. Uiteindelijk viel de keuze op voormalig voetballer Han Hollander.
Leestip: De geschiedenis van de Nederlandse kermis in unieke archieffoto’s
Zijn eerste woorden waren memorabel én licht nerveus: ‘Goedenavond, dames en heren!’, terwijl het een middagwedstrijd betrof. Na die verspreking verliep het verslag opvallend soepel. Hollander bleek een natuurtalent. Hij wist wedstrijden levendig te beschrijven en vulde stiltes met achtergrondinformatie over spelers, een nieuwe vorm van sportjournalistiek.
Hollander werd hét gezicht van de Nederlandse sportradio, maar tijdens de Duitse bezetting kwam daar abrupt een einde aan. Vanwege zijn Joodse afkomst werd hij ontslagen en via Westerbork gedeporteerd naar Sobibor. Daar werd hij in 1943 vermoord, op 56-jarige leeftijd.
Van radio naar beeld
Na de oorlog bleven sportverslagen via de radio de norm, maar in 1950 besloot elektronicabedrijf Philips te experimenteren met live-uitzendingen op televisie. Op 10 september werd in Eindhoven een wedstrijd tussen PSV en FC Eindhoven op enkele honderden televisietoestellen vertoond. Het was de eerste televisie-uitzending van een sportwedstrijd in Nederland. Met dit kleinschalige experiment wilde Philips testen wat er al mogelijk was met de technologie van toen.
Een jaar later startte de Nederlandse Televisie Stichting (NTS) met reguliere uitzendingen. De omroep wilde sport al snel opnemen in de programmering en ging daarover in gesprek met de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (KNVB). Er werden plannen gemaakt om binnen een jaar een Nederlandse interland live uit te zenden, maar al snel bleek dat daarover onenigheid bestond.
Vrees voor lege stadions
Vooral de KNVB had bedenkingen. De bond vreesde dat stadions leeg zouden blijven met de plannen van de NTS. Want waarom zou men nog naar het stadion gaan als dezelfde wedstrijd ook vanuit de woonkamer te volgen was?
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Om er zeker van te zijn dat de KNVB hier niet financieel onder zou leiden, stelde de stichting een eisenpakket samen: alleen uitverkochte wedstrijden mogen worden uitgezonden, omroepen moeten toegangskaarten voor hun medewerkers betalen en er wordt een vergoeding voor uitzendrechten geëist.
Tegen die achtergrond vindt op 14 mei 1952 een historisch moment plaats. In het Olympisch Stadion in Amsterdam speelt Nederland met 0-0 gelijk tegen Zweden. Belangrijker dan de uitslag is dat dit de eerste live uitgezonden interland op de Nederlandse televisie is. Het commentaar wordt verzorgd door Aad van Leeuwen, bijna een kwart eeuw nadat Han Hollander in 1928 de eerste radioreportage van een interland had gedaan.
Drie camera’s en een witte bal
Voor de wedstrijd worden drie camera’s geplaatst: één op het dak van de eretribune en twee achter de korte zijden van het veld. Op de Marathontoren staat een hulpzender die het beeld doorstuurt. Vooraf bestaat twijfel of de wedstrijd wel volledig kan worden uitgezonden, aangezien de camera’s in die tijd alleen met voldoende licht konden opnemen. De Telegraaf schrijft dat de beelduitzending zal duren ‘zolang het daglicht het toelaat’.
Wanneer de zon ondergaat, daalt de beeldkwaliteit sterk. Toch blijven de camera’s draaien. Voor de wedstrijd is bewust gekozen voor een witte bal, zodat die voor kijkers thuis beter te volgen is. De shirtkleuren zorgen echter wel voor problemen: oranje en blauw veranderen op zwart-wittelevisies in vrijwel dezelfde grijstint, waardoor het spel lastig te onderscheiden is.
Leestip: Friet of patat? Unieke archiefbeelden laten zien hoe de frituurcultuur Nederlands erfgoed werd
Ook technisch gezien verloopt niet alles vlekkeloos. Er verschijnt een hinderlijke vlek in beeld en het geluid valt tijdelijk weg. Van Leeuwen krijgt na de wedstrijd kritiek; in het begin van de wedstrijd gaf hij te weinig informatie, waardoor kijkers niet altijd wisten wie de bal had.
Over het geheel genomen hadden de NTS en de KNVB genoeg om de komende eeuw op te verbeteren, maar de basis voor de televisieverslaggeving van de Nederlandse sport was met deze historische uitzending gelegd.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
