Europa lijkt op het eerste gezicht een continent van grote nationale talen, maar onder die oppervlakte gaat een veel rijkere taalwereld schuil. Binnen de Europese Unie worden naast de 24 officiële talen tientallen regionale en minderheidstalen gesproken. Sommige hebben honderdduizenden sprekers, andere dreigen binnen enkele generaties te verdwijnen. Van het Occitaans van de middeleeuwse troubadours tot het Griko van Zuid-Italië: deze drie voorbeelden laten zien wat Europa dreigt te verliezen wanneer een taal verstomt.
1. Occitaans: ooit de taal van troubadours
Het Occitaans was lange tijd een van de belangrijkste talen in Frankrijk. Het werd gesproken in delen van Frankrijk, Italië en Spanje. Van koning Richard I Leeuwenhart was het zelfs de moedertaal.
Dat de taal zo’n aanzien had, kwam door de troubadours. Deze Zuid-Franse middeleeuwse kunstenaars schreven hun liederen en gedichten in het Occitaans. En inderdaad, het woord troubadour is van het Occitaans afgeleid.
Het verval van de taal zette in toen in 1539 de Ordinance of Villers-Cotterêts van kracht werd. Dit edict stelde dat niet het Latijn, maar het Frans de bestuurstaal van Frankrijk werd.
Door het Frans zo’n officiële positie te geven, kregen de minderheidstalen met onderdrukking te maken. Vanaf 1870 raakte het Occitaans nog verder in de verdrukking. Op school was het spreken van de taal verboden, alleen Frans werd als ‘beschaafd’ gezien. Van de veertien miljoen Zuid-Franse inwoners spreken er tegenwoordig zo’n 600.000 het Occitaans vloeiend. De taal is nauw verwant aan het Catalaans.
Hoe klinkt het Occitaans? Dat hoor je in dit liedje.
2. Samische talen: negen talen onder druk
In Finland, Noorwegen, Zweden en Rusland worden negen verschillende Samische talen gesproken gesproken. Het zijn de talen van de inheemse bewoners, de Samen. Zij werden in het verleden door de verschillende natiestaten zwaar onderdrukt, waardoor deze Oeraalse talen nu met uitsterven worden bedreigd. Nog slechts dertigduizend mensen spreken een van de negen varianten. De meest gesproken variant is Noord-Samisch, met ongeveer twintigduizend sprekers.
De laatste jaren zijn de Samen echter weer bezig aan een opmars. In de Noorse plaats Karasjok hebben ze een eigen parlement, met 39 gekozen vertegenwoordigers. Ze komen vier keer per jaar samen en deze bijeenkomsten zijn toegankelijk voor publiek. Ook binnen de Verenigde Naties maken ze zich hard voor de rechten van inheemse volken.
Een van de oudste muziekvormen van Europa is gecreëerd door de Samen: de joik. In Noorwegen werd deze zangvorm als zondig beschouwd en in 1950 zelfs verboden. Daar is inmiddels weer verandering in gekomen.
Hoe klinkt het Samisch? Dat hoor je in deze joik, een lokale muziekvorm.
3. Griko: een stukje Griekenland in Zuid-Italië
Toen de Grieken tussen 800 en 600 v.C. het zuiden van Italië koloniseerden, namen ze ook hun taal mee. Eeuwenlang was het Grieks de voornaamste taal in de regio, vermengd met Latijnse invloeden. Het moderne ’Griko’ is zowel een Grieks dialect als een Italiaanse minderheidstaal.
Aan de dominantie van het Griko kwam aan het begin van de negentiende eeuw een einde. Tijdens de Risorgimento, de periode van Italiaanse eenmaking, werden alle niet-Italiaanse talen gezien als achterhaald. Ze zouden de vereniging van alle deelstaten in de weg staan.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Italiaans werd de officiële voertaal en moest via het onderwijs onder het volk worden verspreid. Maar omdat de meeste Griko-sprekers niet welvarend genoeg waren om een opleiding te kunnen betalen, bleven zij de taal thuis spreken.
Veel Griko-spekers emigreerden en trouwden met buitenstaanders. De taal begon langzaam uit te sterven. Tegenwoordig zijn er nog zo’n twintigduizend sprekers over, vooral ouderen. In veel Zuid-Italiaanse scholen wordt Griko onderwezen, maar geen van de docenten spreekt het als moedertaal. De lessen richten zich met name op folklore, liederen, gedichten en tradities.
Hoe klinkt het Griko? Dat hoor je in dit liedje.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
