In augustus 1673 dreigt de Republiek de oorlog op zee te verliezen. Voor de Nederlandse kust ligt een grotere Engels-Franse vloot, terwijl de kostbare Indische retourvloot onderweg is en een vijandelijke landing dreigt. Admiraal Michiel de Ruyter krijgt daarom een riskante opdracht: aanvallen. Op 21 augustus treffen de vloten elkaar voor de kust bij Huisduinen tijdens de Slag bij Kijkduin. Hoe wist De Ruyter de Engels-Franse overmacht van haar doelen af te houden?
In de zesde aflevering van de podcastserie Veldheren Historia nemen voormalig commandant Landstrijdkrachten Mart de Kruif en zijn zoon, geschiedenisleraar Tom de Kruif, je mee naar de Slag bij Kijkduin en leggen ze uit waarom deze zeeslag zo belangrijk was voor de Republiek.
Het Rampjaar voor de Republiek
In 1672 kent de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden een rampjaar: het wordt door vier buurlanden aangevallen. In het oosten vallen de bisschoppen van Keulen en Münster het gewest Overijssel binnen, en in het zuiden staan de legers van Zonnekoning Lodewijk XIV voor de poorten van Maastricht, dat uiteindelijk in juni 1673 ingenomen wordt.
Ook op zee is de dreiging groot: de Franse en Engelse vloten proberen de Republiek via een zeeblokkade gezamenlijk op de knieën te dwingen. Deze blokkade kan de Republiek economisch wurgen, en de naderende Indische retourvloot verhinderen om aan te meren. De specerijen aan boord van die vloot zijn voor de Republiek essentieel om de oorlog te bekostigen.
Bij een overmacht op zee zouden de Engelsen ook in het westen kunnen landen – achter de stellingen van de Hollandse Waterlinie. Zodoende krijgt admiraal Michiel de Ruyter de opdracht om de Engelse en Franse vloten te verslaan. Een moeilijke opgave, aangezien de Nederlandse vloot kleiner is dan de vijandelijke vloten.
Waarom De Ruyter een veel grotere vloot moest aanvallen
Aanvankelijk wacht De Ruyter daarom af. Maar op 7 augustus krijgt hij van prins-stadhouder Willem III de opdracht de vijand aan te vallen. De retourvloot nadert en mag niet in vijandelijke handen vallen. Zo komt het op 21 augustus 1673 bij Kijkduin tot een grote zeeslag.
Beluister hier de zesde aflevering van Veldheren Historia.
Omdat een rechtstreeks gevecht tegen de gezamenlijke Engelse en Franse vloot te riskant is, proberen de Nederlanders eerst het zwakkere Franse eskader te isoleren. Dat lukt: na een fel gevecht trekken de Fransen – die orders hebben hun vloot niet te verliezen – zich terug. Vervolgens bindt De Ruyter de strijd aan met de Britse vloot.
De Nederlanders houden hun schepen dicht bij elkaar en voorkomen zo dat de Engelsen hun linie kunnen omzeilen. Er breken felle gevechten uit. De Ruyter probeert vanaf zijn schip De Zeven Provinciën het Britse vlaggenschip de HMS Prince Royal te bereiken, maar slaagt daar niet in. Als het Nederlandse eskader dat eerder de Fransen verjaagde zich in de strijd mengt, verdwijnt de Britse numerieke meerderheid.
Geen vijandelijke vloot vernietigd – toch wint De Ruyter
Tegen het vallen van de avond blazen de Engelsen het sein tot de aftocht. Hoewel er geen enkel Brits schip is gezonken, heeft de Republiek toch een strategische overwinning behaald.
De dreiging van een Engelse landing is afgeslagen en de Indische retourvloot kan grotendeels veilig binnenlopen. Ongeveer 3000 mannen komen om, waaronder het leeuwendeel Fransen en Engelsen.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Negen dagen nadat de Republiek de controle over zee heeft herwonnen, wordt een alliantie met Oostenrijk en Spanje gesloten. Samen proberen ze de continentale hegemonie van Frankrijk te doorbreken. In 1674 sluit de Republiek ook vrede met Engeland.
Meer weten over de Slag bij Kijkduin? In de nieuwe podcast Veldheren Historia nemen voormalig Commandant Landstrijdkrachten Mart de Kruif en zijn zoon, geschiedenisleraar Tom de Kruif, je mee in de geschiedenis. Aan de hand van kleine en persoonlijke verhalen schetsen vader en zoon De Kruif de militaire, politieke en culturele achtergronden. Beluister Veldheren Historia via Spotify of een andere podcast-app.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jurre is als Digital Editor actief voor alle digitale kanalen van National Geographic. Door zijn brede interesse en journalistieke achtergrond is hij van alle markten thuis, al gaat zijn hart toch wat sneller kloppen van verhalen over reizen, geschiedenis en natuur. In zijn vrije tijd gaat hij graag met de backpack op stap óf ontdekt hij, thuis aan de keukentafel, kerkers en kastelen in Dungeons & Dragons.
