Goed nieuws voor iedereen die ooit tot sint-juttemis heeft moeten wachten: vandaag zou het zomaar zover kunnen zijn. De uitdrukking betekent dat iets nooit zal gebeuren, maar volgens één theorie verwijst sint-juttemis naar de gedenkdag van een twaalfde-eeuwse Duitse religieuze vrouw die ook Jutta werd genoemd. Hoe kan een dag die symbool staat voor ‘nooit’ dan toch op de kalender staan – en heeft sint-juttemis eigenlijk ooit echt bestaan?
Sint-Juttemis duikt al in 1577 op
Sint-Juttemis duikt voor het eerst op in de stadskroniek van Roermond uit 1577, midden in de Tachtigjarige Oorlog. Tijdens een belegering riepen vijandelijke soldaten naar de verdedigers van de stad dat zij nog lang op versterking konden wachten: ‘Het sol hun comen op St. Judtmisse.’ Vrij vertaald: jullie bevrijders komen met Sint-Juttemis.
De betekenis is sindsdien nauwelijks veranderd. Wie zegt dat iets ‘met sint-juttemis’ gebeurt, bedoelt dat het waarschijnlijk nooit zal gebeuren. Soms wordt daar nog ‘als de kalveren op het ijs dansen’ aan toegevoegd – eveneens een beeld voor iets onmogelijks. Maar wie of wat die mysterieuze Jutte precies was, is veel minder duidelijk.
Waarom Sint-Juttemis op 17 augustus zou vallen
Een van de verklaringen brengt Sint-Juttemis in verband met Guda van Arnstein, een Duitse religieuze vrouw uit de twaalfde eeuw die ook bekendstond als Jutta. Haar gedenkdag valt op 17 augustus. Dat maakt vandaag dus, volgens deze theorie, de dag waarop Sint-Juttemis zou vallen.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Daarmee krijgt ook de toevoeging ‘als de kalveren op het ijs dansen’ een aardige dubbele bodem. IJs is midden augustus bijzonder onwaarschijnlijk – en dansende kalveren al helemaal. De volledige uitdrukking zou zo extra nadrukkelijk betekenen: nooit.
Maar bewezen is deze verklaring niet. Er waren in de Middeleeuwen verschillende heiligen met namen als Jutta en Judith, met uiteenlopende naamdagen. Geen daarvan kan met zekerheid aan de Nederlandse uitdrukking worden gekoppeld.
Bestond Sint-Juttemis eigenlijk wel?
Er zijn dan ook andere kandidaten. Zo wordt Juttemis soms in verband gebracht met de Bijbelse Judit, die volgens het verhaal de legeraanvoerder Holofernes onthoofdde. Ook bestaat een oude theorie dat de naam spottend verwijst naar pausin Johanna, de legendarische vrouw die zich als man zou hebben voorgedaan en paus zou zijn geworden. Omdat zij nooit als heilige werd erkend, kon ze vanzelfsprekend ook geen officiële heiligendag hebben.
Weer andere verklaringen zoeken de oorsprong in het woord ‘jut’, dat vroeger als benaming voor een vrouw kon worden gebruikt. Het Gemeentearchief Roermond noemt bovendien verschillende historische heiligen met de naam Jutte of Judith, maar benadrukt dat geen van hun naamdagen algemeen werd gevierd.
Misschien is juist het niet-bestaan de grap
De eenvoudigste verklaring is daarom misschien ook de aantrekkelijkste: Sint-Juttemis was vanaf het begin een verzonnen feestdag van een niet-bestaande heilige. Wie beloofde iets op die dag te doen, beloofde het dus feitelijk nooit. Ook Onze Taal noemt dit als mogelijke verklaring, al blijft de precieze oorsprong van de naam onbekend.
Of 17 augustus werkelijk de historische Sint-Juttemis is, weten we dus niet. Maar wie al eeuwen op deze mysterieuze feestdag wacht, mag vandaag in ieder geval even doen alsof het zover is. Morgen begint het wachten gewoon opnieuw.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Esmee studeerde geschiedenis in Rotterdam en werkt als editor voor National Geographic. Het liefst schrijft ze over reizen, dieren, historische gebeurtenissen en wetenschappelijke nieuws. In haar vrije tijd gaat ze geregeld naar concerten of staat ze op het hockeyveld.
