We maken ons op voor een uitzonderlijk warme week, met tropische temperaturen én plakkerige nachten waarin slapen voor velen een uitdaging wordt. Voor inwoners van het oude Rome was dat herkenbaar. Ook daar hield de hitte ’s zomers vaak dagenlang aan, terwijl lawaai van karren, tavernes en feestgangers tot diep in de nacht door de stad galmde. Maar waar de elite zich kon terugtrekken in koele binnenplaatsen en comfortabele slaapkamers, probeerden armere Romeinen slaap te vatten in benauwde appartementen zonder rust of ventilatie. Hoe sliepen de Romeinen?
Slapen als statussymbool
Hoe comfortabel iemand sliep, hing sterk samen met sociale klasse. Welgestelde Romeinen woonden vaak in een domus, een ruim stadshuis met een centrale binnenplaats. De slaapkamer, het cubiculum, lag meestal zo ver mogelijk van de straat verwijderd om geluid buiten te houden.
Toch waren deze kamers vaak klein en sober ingericht. Het bed was het belangrijkste meubelstuk in de ruimte. Een luxe bed gold daarbij als statussymbool: hoe rijker het materiaal en hoe fraaier de versiering, hoe hoger het aanzien van de eigenaar.
Leestip: Zo zag het dagelijkse leven in een Romeinse stad eruit
Op de afbeelding bovenaan zie je een cubiculum uit een villa in Boscoreale, nabij Pompeï. De muren zijn versierd met fresco’s uit circa 50 v.C.; het bed is ingelegd met ivoor, glaswerk en halfedelstenen.
De meeste Romeinse bedden bestonden echter uit een houten of bronzen frame met een netwerk van leren riemen, metalen spijlen of gevlochten touwen waarop een matras rustte. Arme Romeinen moesten het doen met matrassen gevuld met stro of riet, terwijl de elite zich matrassen van wol of zelfs eendenveren kon veroorloven.
Een bed was meer dan een plek om te slapen
Een Romeins bed diende overigens niet alleen om in te slapen. Welgestelde Romeinen gebruikten het ook om te lezen, gesprekken te voeren of gasten te ontvangen.
Leestip: Liefde en lust in het Romeinse Rijk – zo ging het eraan toe tussen de lakens
Zelfs eten gebeurde soms liggend. Tijdens uitgebreide diners, de beroemde cenae, lagen gasten half achterover op rustbanken terwijl tot slaaf gemaakten wijn schonken en gerechten aandroegen. Na afloop van zo’n avond begeleidden de tot slaaf gemaakten hun vaak dronken meesters naar het slaapvertrek.
Slapeloze nachten in de insulae
Voor gewone Romeinse burgers zag de nacht er heel anders uit. Zij woonden meestal in insulae: hoge appartementencomplexen die soms wel negen verdiepingen telden. De woningen in het Romeinse Rijk waren klein, gehorig en brandgevaarlijk. Vooral op de bovenste verdiepingen was het leven zwaar.
In de zomer bleef de hitte hangen onder het dak, terwijl het er in de winter ijskoud kon worden. Veel appartementen hadden nauwelijks ventilatie of daglicht.
Ook slapen gebeurde er in krappe omstandigheden. Hele gezinnen deelden soms één ruimte en veel mensen sliepen op simpele strozakken of matten op de vloer. Privacy bestond nauwelijks.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Daarnaast was Rome een lawaaiige stad. De dichter Juvenalis klaagde al in de eerste eeuw n.C. dat hij door het nachtelijke verkeer onmogelijk kon slapen. Omdat zware wagens overdag vaak verboden waren in de stad, reden veel karren juist ’s nachts door de straten. Voeg daar blaffende honden, ruziënde buren en luidruchtige drinkers aan toe, en een stille nacht was zeldzaam.
Tot slaaf gemaakten hadden vaak nog minder rust. Huisslaven sliepen soms dicht bij de vertrekken van hun meester, zodat ze direct beschikbaar waren. Anderen brachten de nacht door in keukens, gangen of opslagruimtes. Comfort speelde daarbij nauwelijks een rol.
Romeinen sliepen mogelijk in twee delen
Historici denken bovendien dat Romeinen hun slaap mogelijk anders beleefden dan wij vandaag. Veel mensen in de oudheid zouden een ‘eerste’ en ‘tweede’ slaap hebben gehad.
Leestip: 5 hardnekkige mythen over het Romeinse Rijk ontkracht
Ze gingen kort na zonsondergang naar bed, werden midden in de nacht enige tijd wakker en sliepen daarna opnieuw tot de ochtend. Tijdens die nachtelijke uren baden mensen, praatten ze met elkaar of deden ze huishoudelijk werk.
Hoe iemand sliep, vertelde dus veel over zijn plek in de samenleving. Voor rijke Romeinen bood de nacht comfort en privacy, terwijl arme stadsbewoners vaak wakker lagen door lawaai, hitte en overvolle woningen. Zelfs rust was in het oude Rome een voorrecht.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Ramon is freelance editor voor National Geographic. Al jong raakte hij gefascineerd door de wisselwerking tussen mens en omgeving, vooral op de meest afgelegen plekken ter wereld. Niet voor niets studeerde hij sociale geografie. Zijn favoriete uitdaging als redacteur is om complexe verhalen om te zetten in begrijpelijke teksten.
