Zes kunstenaressen die de moderne kunst op zijn kop zetten

Deze vrouwen worden vaak over het hoofd gezien, maar ze hadden een grote invloed op moderne kunst wereldwijd.woensdag 25 april 2018

Dit artikel maakt deel uit van Women of Impact, een project van National Geographic dat zich richt op vrouwen die op hun vakgebied grenzen verlegden, van invloed waren op gemeenschappen en anderen inspireerden. Doe mee aan de discussie in onze Facebookgroep.

Ondanks hun vakmanschap en vernieuwende kunst komen vooruitstrevende vrouwen in de wereld van de moderne kunst vaak nauwelijks aan de orde in de gangbare geschiedschrijving.

“Als je kijkt naar de manier waarop de meeste kunstgeschiedenis [van het modernistische tijdperk] wordt geschreven, dan worden deze vrouwen terloops genoemd, als ze al worden genoemd,” vertelt Deborah Gaston, director of education and digital engagement van het National Museum of Women in the Arts in de Amerikaanse stad Washington. “Vaak hadden ze ook een relatie met kunstenaars die deel uitmaakten van hun kringetje. Daardoor worden ze vaak gezien als volgers, en niet als autonome creatieve vernieuwers.”

Dit zijn zes vrouwen die vaak over het hoofd worden gezien, maar die een belangrijke invloed hadden op de wereld van de moderne kunst.

Sonia Delaunay: moeder van het orfisme

Sara Élievna Stern werd op 14 november 1885 in Oekraïne geboren en werd in haar jeugd ‘Sonia’ genoemd. Ze volgde kunstonderwijs in Duitsland en Frankrijk, waar ze later trouwde met de Parijse kunsthandelaar Wilhelm Uhde. Door die verbintenis kon haar familie haar niet dwingen terug naar huis te komen en kon Uhde zijn homoseksualiteit verbloemen.

Naast de traditionele kunst, waarin ze was opgeleid, was ze ook een talent op het gebied van decoratieve kunst. Ze had een bijzondere aanleg voor textiel en binnenhuisarchitectuur. Na haar vriendschappelijke scheiding van Uhde en haar huwelijk met de Franse schilder Robert Delaunay in november 1910, waren de Delaunays de grondleggers van het orfisme, een abstracte en kleurige variant op kubistische en futuristische kunst.

“Ik heb altijd alles om me heen veranderd,” is een beroemde uitspraak van Delaunay. “Ik schilderde mijn eerste muren wit zodat onze schilderijen beter uit zouden komen. Ik ontwierp mijn eigen meubels, ik heb alles gedaan. Ik leefde mijn kunst.”

In 1964 was Sonia Delaunay de eerste nog levende kunstenares van wie een retrospectief te zien was in het Louvre in Parijs.

Marie Laurencin: de vrouwelijke kubist

 

Op 31 oktober 1883 werd in Parijs Marie Laurencin geboren. Ze werd opgevoed door haar moeder en kreeg kunstonderwijs samen met Georges Braque, die later een van de grondleggers werd van de kubistische beweging.

Laurencin maakte schilderijen, aquarellen, tekeningen en grafisch werk. Ze is, samen met Delaunay, een van de weinige vrouwelijke kubisten en ontwikkelde een unieke kijk op abstractie. De pastelkleuren en wilg-achtige figuren in haar werk zorgen voor vrouwelijke esthetiek. Ze maakte portretten van beroemdheden uit Parijs, beeldde dieren af in haar werk en produceerde theaterdecors.

In 1983 werd het Musée Marie Laurencin geopend in Japan, het enige kunstmuseum ter wereld dat speciaal werd opgericht voor een kunstenares. Het museum heeft meer dan zeshonderd schilderijen van haar in het depot.

Aleksandra Exter: rebel van de kunstschool

Aleksandra Exter, ook wel bekend als Aleksandra Aleksandrovna Ekster, werd op 6 januari 1882 geboren in Białystok in Polen als telg van een rijke Wit-Russische familie. Ze kreeg privéonderwijs in talen, muziek en kunst en ze verwierf uiteindelijk internationale faam in de Europese kunstwereld.

Op de kunstacademie in Kiev kwam Exter in contact met andere kunstenaars die later deel uitmaakten van het Russisch futurisme. In 1908 trouwde ze met een jurist uit Kiev en het stel behoorde tot de culturele en intellectuele elite. Ze verhuisden naar Parijs, waar Exter enige tijd studeerde aan de Académie de la Grande-Chaumière, totdat ze daar niet meer welkom was vanwege haar rebellie tegen de artistieke visie van de instelling.

De stijl van Exter werd in de loop van de tijd steeds radicaler en avantgardistischer. Ze werd onder meer beïnvloed door het impressionisme, het kubisme, het Russisch of kubo-futurisme en de non-figuratieve kunst en maakte abstracte schilderijen van steden, geometrische vormen en stillevens. Haar werk is dynamisch en naast haar tentoonstellingen blonk deze multigetalenteerde kunstenares ook uit in haar werk voor het theater en haar illustraties voor boeken.

Sophie Taeuber-Arp: de ongebonden visionair

Sophie Henriette Gertrude Taeuber werd op 19 januari 1889 in Davos in Zwitserland geboren. Ze volgde een tekenopleiding aan de Kunstgewerbeschule in Sankt Gallen en ging vervolgens naar Duitsland voor een studie textielontwerp. Ze werd ook opgeleid in weven, kralenwerk en dans.

Taeuber-Arp was een belangrijke figuur in Café Voltaire in Zürich. Pas in 1928 verhuisde ze richting Parijs. Met haar werk als schilder, beeldhouwer, architect, en niet te vergeten kundig meubelontwerper en binnenhuisarchitect, oversteeg ze de grenzen tussen verschillende kunstvormen.

Ze was een aanhanger van het modernisme en de Dada-stroming en ze ontwierp ook kostuums en poppen voor Dada-voorstellingen. Ze werkte samen met andere kunstenaars, waaronder haar echtgenoot Hans, en maakte shows, dansvoorstellingen, literatuur en beeldende kunst.

Als eerbetoon aan Taeuber-Arp liet de Zwitserse regering in 1995 een biljet van 50 franc met haar portret ontwerpen.

Natalja Gontsjarova: de experimentele innovator

Op 21 juni 1881 werd Natalja Gontsjarova geboren in een vooraanstaande familie in Nagaevo in Rusland. Ze begon in 1901 met haar opleiding aan de Moskouse Hogeschool voor Schilderkunst, Beeldhouwen en Architectuur. Ze liet zich inspireren door de impressionisten, vooral door Auguste Rodin.

De schilderijen van Gontsjarova vormen een mengeling van het spirituele en het aardse. Op sommige van haar werken zijn Russische landarbeiders afgebeeld die eenvoudig, eentonig werk doen, maar door haar traditionele stijl ligt een religieuze interpretatie voor de hand. In 1909 werd Gontsjarova van de kunstopleiding gestuurd omdat ze het lesgeld niet betaalde.

De kunstenares werkte ook met textiel. Samen met haar echtgenoot, de kunstenaar Mikhail Larionov, verkende ze Russische avantgardestijlen die uiteindelijk zouden leiden tot nieuwe kunststromingen. Gontsjarova's werk op het gebied van het rayonisme en het futurisme was van invloed op haar Russische tijdgenoten en gaf richting aan de verdere ontwikkeling van de abstracte kunst.

Tarsila do Amaral: revolutionair voor het vaderland

Do Amaral, die vaak alleen Tarsila wordt genoemd, werd op 1 september 1886 geboren in Capivari in Brazilië in een gezin van rijke koffietelers. Haar familie ondersteunde haar bij haar opleiding en moedigde haar aan om in Barcelona naar school te gaan, waar ze voor het eerst belangstelling kreeg voor kunst.

Tarsila begon haar kunstopleiding in 1916, met een opleiding in beeldhouwen, tekenen en schilderen, maar bleef onopgemerkt door de conservatieve kunstwereld in Brazilië en door het gebrek aan creatieve middelen. Verschillende reizen naar Parijs verbreedden haar artistieke horizon en ze maakte uiteindelijk deel uit van de Grupo dos Cinco, een stroming van kunstenaars die de Braziliaanse cultuur propageerden zonder gebruik te maken van een traditionele Europese stijl.

“Ik wil de schilder van mijn land zijn,” schreef Tarsila in 1923. Haar stijl, die lokale Braziliaanse iconen vermengd met avantgardistische esthetiek gaf mede vorm aan de moderne kunst van Brazilië en haar erfenis is vandaag de dag nog steeds terug te vinden.