Nieuwe slakkensoorten zijn kleiner dan zandkorreltje

Twee nieuwe soorten landslakjes die in Vietnam en Laos zijn ontdekt, laten zien hoe weinig we weten over de kleinste dieren op aarde.

Gepubliceerd 9 feb. 2022 16:21 CET
kleinste slakken

Slakkenhuisjes van de kleinste landslak ter wereld, Angustopila psammion, zijn hier naast de punt van een balpen te zien. Deze minuscule diertjes zijn in een grot in het noorden van Vietnam ontdekt.

Foto door Barna Páll-Gergely

Twee nieuwe soorten landslakjes die in Vietnam en Laos zijn ontdekt, laten zien hoe weinig we weten over de kleinste dieren op aarde.

Wetenschappers hebben twee slakkensoorten ter grootte van een zandkorreltje ontdekt. Het gaat om de kleinste landslakjes ter wereld. ‘Het is echt verbluffend hoe klein ze zijn. Dit hadden we niet verwacht,’ zegt Adrienne Jochum, onderzoekster van het Naturhistorisches Museum Bern in Zwitserland.

Wetenschappers hebben twee slakkensoorten ter grootte van een zandkorreltje ontdekt. Het gaat om de kleinste landslakjes ter wereld. ‘Het is echt verbluffend hoe klein ze zijn. Dit hadden we niet verwacht,’ zegt Adrienne Jochum, onderzoekster van het Naturhistorisches Museum Bern in Zwitserland.

De minuscule omvang van een van de nieuwe recordhouders wordt weerspiegeld in zijn wetenschappelijk naam, Angustopila psammion; ‘psammion’ is afgeleid van het Griekse woord voor ‘zandkorreltje’. Wetenschappers vonden grote aantallen van deze soort op de wanden van een grot in het noorden van Vietnam. Beide nieuwe soorten – met slakkenhuisjes van 0,6 millimeter – zijn beschreven in een studie in januari in het vakblad Contributions to Zoology is verschenen.

De tweede soort, A. coprologos, werd in een kalksteengrot in het noorden van Laos ontdekt. Deze soort is ietsje groter dan A. psammion en dus de op één na kleinste landslak ter wereld. Het slakkenhuis van het vreemde wezentje is bedekt met scherpe uitsteeksels die met ketens van modderachtige kraaltjes zijn behangen. Jochum, een van de auteurs van de nieuwe studie, denkt dat het om uitwerpselen gaat, iets wat ook in de wetenschappelijke naam van het diertje doorklinkt: het Griekse woord ‘coprologos’ betekent zoiets als ‘mestraper’.

Maar waarom zou een dier uitwerpselen verzamelen en die als parelkettingen over zich heen draperen? Volgens Jochum gaat het misschien om een vorm van communicatie met andere slakken, waarbij de drager de biochemische informatie in de uitwerpselen gebruikt om partners aan te lokken. Ook zouden de vochtige mestdruppeltjes kunnen voorkomen dat de diertjes uitdrogen, een van de belangrijkste gevaren voor slakjes van deze minuscule omvang.

De resultaten van de nieuwe studie laten zien hoe weinig we eigenlijk weten over de kleinste organismen op aarde, zegt Jochum, die tevens is verbonden aan het Senckenberg Forschungsinstitut in Frankfurt. ‘Op deze minuscule schaal is er zóveel dat we nog niet hebben ontdekt,’ zegt zij.

Klein maar fijn?

Tijdens twee expedities naar Zuidoost-Azië namen András Hunyadi, Jaap Vermeulen en Katja Anker, medeauteurs van de nieuwe studie, bodemmonsters in verschillende gebieden. In kalksteenformaties in Laos leeft een grote variëteit aan amper bestudeerde slakjes, en de onderzoekers vermoedden dan ook dat ze in dit gebied meerdere nog niet ontdekte soorten zouden vinden. Nadat ze de bodemmonsters met water hadden vermengd, konden ze het aan de oppervlakte drijvende materiaal ‘afromen’ en later onder een microscoop bestuderen.

Het team vond alleen slakkenhuisjes van de twee soorten; mogelijk leven de slakjes zelf dieper in de kalkafzettingen. De details van hun biologie blijven raadselachtig, maar volgens Jochum voeden ze zich met minuscule microben, afval en misschien stukjes schimmel.

Shells of the second smallest species (Angustopila coprologos) in a gelatin capsule next to a British 20 pence coin, which is roughly the same diameter as a U.S. nickel.
Foto door András Hunyadi

De onderzoekers denken dat de slakjes dankzij hun kleine omvang waarschijnlijk in kleine spleetjes in afzettingen en rotsen kunnen schuilen en zo aan roofdieren kunnen ontsnappen.

Maar hun minuscule omvang brengt niet alleen voordelen met zich mee, zegt Timothy Pearce, een slakkenonderzoeker van het Carnegie Museum of Natural History in Pittsburgh die niet bij de nieuwe studie was betrokken. De belangrijkste beperkende factor is misschien wel het feit dat slakken eitjes moeten leggen die door de opening van hun slakkenhuis moeten passen – die in het geval van de nu ontdekte slakjes een diameter van zo’n tweehonderd micron bedraagt, oftewel de doorsnede van een paar menselijke haren. Het probleem is volgens Pearce dat het slakkenhuis zich al binnenin het eitje begint te ontwikkelen, nog voordat de eitjes worden gelegd. Ook hun organen, waaronder de hersenen, het hart en de longen, moeten in het slakkenhuis passen, zegt Pearce.

Grenzen opzoeken

Het dier dat tot voor kort als kleinste landslakje ter wereld gold, heet Acmella nana en werd in 2015 in Borneo ontdekt. Dat slakje is ongeveer even klein, maar zijn slakkenhuis is gemiddeld zo’n twintig procent zwaarder dan dat van A. psammion.

Er bestaan enkele zeeslakjes die nóg kleiner zijn dan de twee nu ontdekte soorten. Waarschijnlijk kunnen deze zeeslakjes zo klein worden omdat ze niet het gevaar lopen uit te drogen, wat volgens Aydin Örstan , slakkenexpert van het Carnegie Museum of Natural History en medeauteur van het nieuwe onderzoek, een van de voornaamste nadelen van een minuscule omvang is. Naarmate dieren kleiner worden, neemt het lichaamsoppervlak ten opzichte van hun lichaamsomvang toe, wat betekent dat hun lichaam veel water verdampt. Volgens Örstan lopen slakken altijd het risico van uitdroging, omdat ze zich met hun vochtige lichaam buiten hun slakkenhuis moeten wagen om zich te kunnen verplaatsen.

Volgens Jochum heeft dat risico ‘de evolutie van de allerkleinste landslakjes waarschijnlijk beperkt tot regio’s met een stabiel klimaat of tot specifieke habitats, zoals grotten, die het hele jaar door vochtig blijven.’

Pearce wijst erop dat sommige zeeslakjes hun eitjes en sperma eerst in het zeewater lozen en dat de embryo’s zich pas daarna verder ontwikkelen, wat betekent dat deze eitjes bij het verlaten van het lichaam veel kleiner kunnen zijn.

De onderzoekers willen graag meer te weten komen over de nu ontdekte soorten, onder meer over hun eetgewoonten en over de dieren die op deze slakjes jagen – mogelijk ‘minuscule mijten of miljoenpoten die nog niet ontdekt zijn,’ aldus Jochum. Pearce kan zich ook voorstellen dat mieren of bastaardschorpioenen zich met de slakjes voeden.

Volgens Jochum benadrukt de ontdekking nog eens het belang van de taxonomie, de wetenschappelijke discipline waarin het gaat om de precieze identificatie van soorten en hun positie op de boom des levens. Hoewel vaak maar weinig aandacht aan dit onderzoeksterrein wordt geschonken, is het van cruciaal belang voor de biologie en andere natuurwetenschappen.

‘Taxonomen kunnen planten en schimmels en dieren haarfijn identificeren. Zonder deze experts weet je niet waarmee je te maken hebt,’ zegt zij.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op nationalgeographic.com. 

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Dieren
Nieuwe slijmspugende slak gevonden op scheepswrak
Dieren
Twee nieuwe soorten doorzichtige kikkers geïdentificeerd in Ecuador
Dieren
Eerste echte ‘duizendpoot’ ontdekt: deze miljoenpoot heeft 1.306 poten
Dieren
Twee nieuwe soorten vliegende eekhoorns ontdekt in de Himalaya
Dieren
Nieuwe kortkopkikker ontdekt – en hij geeft licht in het donker

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.