Op de bodem van de Waddenzee vind je geen aangelegde paden of verharde wegen. Hier ben je overgeleverd aan het weer en de getijden: zandplaten, geulen en slikvelden veranderen continu van vorm. In een land waar we het water al eeuwen naar onze hand zetten, is dit een van de laatste plekken waar de natuur nog het ritme bepaalt.
Samen met ervaren gidsen wandelden Managing Editor Digital en fotograaf Kevin van Huët en ik door dit dynamische landschap – het grootste aaneengesloten getijdengebied ter wereld – met Schiermonnikoog als eindbestemming.
Van Brakzand naar Schiermonnikoog
’s Ochtends worden we in de haven van Lauwersoog verwelkomd door de zilte zeewind en een grijs wolkendek, die deze zomerdag een stuk frisser maken dan verwacht. Aan de kade ligt het schip MS Silverwind al op ons te wachten.
Daarmee varen we eerst naar Brakzand, een zandbank niet ver uit de kust. De route naar Schiermonnikoog is vanaf hier nog zo’n twaalf kilometer, geschikt voor beginners met een gemiddelde tot goede conditie.
‘Puur voor het plezier’
Aan boord ontmoeten we gids Danny Lindenbergh, die de liefde voor het wadlopen als kind met zijn Groningse grootouders ontdekte. In 2013 meldde hij zich aan als vrijwilliger bij Stichting Wadloopcentrum Pieterburen en sindsdien gaat hij in de zomermaanden wekelijks met groepen het wad op. ‘Net als ik doen alle deelnemers dit puur voor het plezier,’ vertelt hij. ‘Met de veerboot is de oversteek namelijk goedkoper, sneller en comfortabeler.’
Het gaat dus niet om de bestemming, maar om de reis. Voor ons begint die reis pas echt als we van de MS Silverwind afklimmen en direct tot onze knieën in het zoute zeewater staan. Dat je schoenen onderweg niet meer droog worden, is een gegeven waar je je bij moet neerleggen. Gelukkig trekt het wolkendek precies op dat moment open om plaats te maken voor de zon.
‘De wadlooproute is ingrijpend veranderd’
Danny wordt vandaag vergezeld door Koos van der Maar, die al vijftig jaar wadloopgids is – zelf schat hij dat hij al drie- tot vierduizend tochten maakte. Op en om de Waddenzee groeide hij op. Als kleine jongen ging hij met zijn vader mee de zee op om bot en schol te vangen.
Tussen toen en nu is er veel veranderd, vertelt hij. ‘In 1969 werd de Lauwerszee afgesloten met een dijk. Daardoor ontstond het Lauwersmeer, dat geleidelijk van een zoute zeearm naar een zoet binnenmeer veranderde.’
Ook de Waddenzee ondervond daarvan de gevolgen. Door de veranderde stroming en sedimentatie verschoof het landschap van geulen en zandplaten. ‘De visstand liep sterk terug, waardoor er tegenwoordig nog maar weinig wordt gevangen. Ook de wadlooproute naar Schiermonnikoog veranderde in die periode ingrijpend.’
Schiermonnikoog wandelt oostwaarts
In de Waddenzee, die vanwege de grote geologische en ecologische waarde op de Unesco-werelderfgoedlijst staat, is verandering de enige constante. Sinds de jeugd van Koos groeide Schiermonnikoog met ruim vijf kilometer door de overheersende westenwind. Omdat het eiland hierdoor oostwaarts wandelt, schoof een stukje grondgebied de provinciegrens van Groningen over.
‘In 2020 leidde dit tot een grenscorrectie tussen Groningen en Friesland, om administratieve verwarring bij vergunningen, handhaving en calamiteiten te voorkomen,’ vertelt hij. ‘De Friezen hebben de Groningers hier overigens wel financieel voor gecompenseerd.’ In 2006 vond om dezelfde reden ook al een herziening plaats. En er zullen er vast en zeker nog meer volgen.
Gelukkig weten de gidsen, ondanks het geleidelijk veranderende landschap, op het wad altijd de weg. Vanzelfsprekend hebben ze navigatieapparatuur bij zich, maar ze oriënteren zich vooral op vaste herkenningspunten: bepaalde zandbanken en geulen onderweg, of de kerk van Kloosterburen op het vasteland en de vuurtoren van Schiermonnikoog in de verte.
Nieuw leven op een kale zeebodem
Het grootste deel van de route lopen we over slik, zandplaten, mosselbanken en schelpenvelden. Af en toe moeten we (smalle) prielen en (diepe) geulen doorwaden. De zuigende werking van de ondergrond maakt elke stap net wat zwaarder dan bij een gewone wandeling.
De lokale fauna bestaat vooral uit kokkels, wadpieren en zeehonden. Flora is er uiteraard ook. We staan plots stil bij een plukje groen dat als een piepklein eilandje uit het wad steekt. Het is biestarwegras, een van de eerste planten die zich op de hoogste delen van de zeebodem kan vestigen. Deze plek, zo’n tachtig centimeter boven NAP, staat slechts enkele uren per etmaal onder water. Kort genoeg voor het gras om te overleven.
Ook zilte schijnspurrie heeft in deze omstandigheden een plek veroverd: een zoutminnende pionierplant die laat zien hoe zelfs op de ogenschijnlijk kale zeebodem langzaam nieuw leven ontstaat. ‘Zodra het water opkomt, sluiten de kleine bloemetjes zich als een paraplu,’ legt gids Ellen Kruize uit. ‘Zo blijft het stuifmeel droog en kan de plant zich later weer laten bestuiven.’
De rode peilstok als levensredder
Intussen naderen we het eiland. Gids Danny loopt kordaat voor de troepen uit. Prikkend met zijn rode peilstok zet hij de beste koers uit door de geulen. Elke gids heeft er zo een bij zich.
Met een kunststof zeiltje ertussen kunnen twee peilstokken samen ook dienst doen als brancard, want op het wad kunnen ambulances en helikopters niet komen. Gelukkig blijkt dat vandaag niet nodig; het eiland bereiken we allemaal.
Eeuwige afwisseling van eb en vloed
Een paar uur later stappen we, na een warme maaltijd, een schoon stel kleren en een korte verkenning van het dorp Schiermonnikoog, weer aan boord van de MS Silverwind. Terwijl het schip koers zet naar Lauwersoog, kijken we uit over een eindeloze watervlakte.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Het is een vreemd, bijna surrealistisch idee: ergens onder het kabbelende water ligt het pad waar we die middag nog liepen. De zandplaten, geulen en slikvelden zijn weer opgeslokt door de zee.
Pas enkele uren later – tussen hoog- en laagwater zit gemiddeld zes uur en twaalf minuten – zal de Waddenzee haar bodem opnieuw prijsgeven. Het is juist die eeuwige afwisseling van eb en vloed die elke wandeling anders maakt – en waarom je dit ooit eens moet meemaken.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Ramon is freelance editor voor National Geographic. Al jong raakte hij gefascineerd door de wisselwerking tussen mens en omgeving, vooral op de meest afgelegen plekken ter wereld. Niet voor niets studeerde hij sociale geografie. Zijn favoriete uitdaging als redacteur is om complexe verhalen om te zetten in begrijpelijke teksten.
