Reconstructie 1800 jaar oude maliënkolder met behulp van videogame-technologie

Door deze nieuwe aanpak is te zien hoe flexibele harnassen in de oudheid werden gebruikt en hoe ‘barbaren’ zonder de Romeinen tot innovaties kwamen.

Gepubliceerd 2 apr. 2021 14:16 CEST
01-chainmail-reconstruction

De Vimose coat is een tien kilo zware maliënkolder die 1800 jaar geleden in een moeras werd gegooid als dankoffer voor de overwinning in een veldslag.

Foto van M.A. Wijnhoven

Rond het jaar 200 n.Chr. sneuvelde een hooggeplaatste Germaanse strijder op het slagveld in wat tegenwoordig Denemarken heet. Toen het gevecht over was, ontdeden zijn tegenstanders hem van zijn waardevolle maliënkolder: bijna twintigduizend kleine ringetjes die met grote zorgvuldigheid met de hand aan elkaar waren bevestigd. Ze wierpen het pantser in het moeras als een offer aan de goden, in ruil voor hun overwinning.

Het tien kilo zware vest, dat internationaal bekend staat als de Vimose coat, werd aan het eind van de negentiende eeuw door archeologen gevonden bij het Deense plaatsje Vimose. De maliënkolder is zo goed als compleet, hij bleef bewaard dankzij het uitzonderlijk lage zuurstofniveau in het moeras.

Nu, ruim 1800 jaar nadat het harnas werd achtergelaten, zetten onderzoekers technologie in die voor videogames werd ontwikkeld om erachter te komen hoe het vest werd gedragen en hoe het mogelijk hing op het lichaam van zijn lang geleden overleden eigenaar. En dat alles zonder dat iemand het daadwerkelijke aantrekt. Onlangs werd een artikel over het onderzoek gepubliceerd in het Journal of Cultural Heritage.

Onderzoekers die willen weten hoe mensen zich in het verleden kleedden hebben het relatief gemakkelijk: er is veel bekend over de wijze waarop materialen kunnen rekken, kreuken en uithangen. “Het weefsel is rekbaar en zacht, en niet al te zwaar. Het reageert op een bepaalde manier op de zwaartekracht,” vertelt Aleksei Moskvin, coauteur van het artikel en computerwetenschapper aan de Russische Staatsuniversiteit voor Industriële technologie en Design in Sint Petersburg. 

Lees ook: Nog nooit zagen we de kop van een tyrannosaurus zo goed

Reconstrueren hoe een maliënkolder werd gedragen is verrassend lastig. Het beschermende kledingstuk raakte rond 300 v.Chr. in zwang en werd eeuwenlang gebruikt door allerlei soorten krijgers, onder meer door Germanen, Romeinen en Spaanse conquistadores. De duizenden geschakelde metalen ringetjes waar zo'n kledingstuk uit bestaat zijn allemaal verschillend. De manier waarop de zwaartekracht aan een ringetje trekt, heeft consequenties voor de manier waarop alle andere hangen en bewegen. Een pantser dat op een tafel wordt gelegd, plooit op een andere manier dan wanneer het over de schouders van een krijger hangt.

Maar dat is niet het enige dat het lastig maakt voor wetenschappers om erachter te komen hoe beschermende kleding in het verleden werd gedragen en gebruikt. “Je kunt zo'n oud stuk niet aantrekken,” legt archeoloog Martijn Wijnhoven van de Vrije Universiteit Amsterdam uit. Hij was een van de coauteurs van het artikel. “Dus moet je iets anders verzinnen als je wilt testen hoe zo'n ding zich in de praktijk gedroeg.”

En dat is precies wat Moskvin en Wijnhoven deden, met behulp van geavanceerde technologie die werd ontwikkeld voor videogames. Wijnhoven kreeg van de curatoren van het Deense Nationalmuseet toestemming om het pantser op een paspop te hangen, om te kijken hoe het ding eruitzag wanneer het werd gedragen.

Reconstructie van het gezicht van een negenduizend jaar oude tiener

Vervolgens zette het team computersoftware in die werd ontwikkeld voor games (zogenaamde ‘engines’) om het gedrag van individuele ringetjes in de maliënkolder in een model te vast te leggen. Deze digitale versie ‘hingen’ ze vervolgens aan een virtuele paspop. De grootste uitdaging: de natuurkundige berekeningen maken voor de manier waarop bijna 20.000 individuele ringetjes op elkaar inwerken. ‘Twintig of honderd ringetjes, dat is geen probleem,” aldus Moskvin. ‘Maar de onderlinge interactie simuleren van 19.000 ringetjes: dat is lastig.”

Toen het onderzoeksteam eenmaal had aangetoond dat een computer een nauwkeurige nabootsing kon maken van de maliënkolder, gebruikten de onderzoekers computermodellen van kleding die in soortgelijke omstandigheden waren gevonden om het uiterlijk, de pasvorm en het functioneren te bepalen van het virtueel gereconstrueerde pantser wanneer het werd gedragen door krijger in volledige uitdossing. “Deze aanpak spreekt me zeer aan,” aldus Gregory Aldrete, emeritus-hoogleraar van de University of Wisconsin Green Bay die niet betrokken was bij het onderzoek. “Dit soort informatie krijg je alleen door dergelijke simulaties uit te voeren en verschillende variabelen te testen, en dat is precies wat ze hebben gedaan. Dit is de beloning van dat harde werk.”

Zo bleek aan de hand van het model dat het dragen van een riem over de maliënkolder ervoor zorgde dat het gewicht meer gelijk werd verdeeld en dat de beschermende kledij niet verschoof tijdens gevechten. Daarnaast bleek het pantser ruim en rekbaar genoeg om er dikke vilten onderkleding onder te dragen, als extra bescherming tijdens de gevechten.

Het uit Vimose afkomstige hemd was het ideale proefmodel, omdat er op archeologische vindplaatsen meestal slechts restanten van maliënkolders worden opgegraven, die vaak ernstig verroest of beschadigd zijn. Aangezien het Deense pantser een van de best bewaarde stukken ter wereld is, is het “een geweldige keuze om te gebruiken voor zo'n experiment,” aldus archeoloog Jonathan Coulston van de Schotse University of St. Andrews, die niet bij het onderzoek was betrokken.

De onderzoekers hopen dat zij de techniek in de toekomst ook op andere vondsten van maliënkolders uit het verre verleden kunnen toepassen. “Aan de hand van slechts twee of drie goed bewaard gebleven ringetjes kunnen we een reconstructie maken van het gehele stuk,” vertelt Wijnhoven.

Lees ook: Nieuwe reconstructie van Ötzi’s laatste, wanhopige klim

Dat zou meer kennis kunnen opleveren over de keuzes die de makers van de pantsers en hun klanten maakten. Hechtten ze het meeste belang aan bescherming en maakten ze het hemd daarvoor zwaar en stijf? Of gaven ze toch de voorkeur aan lichte, flexibele patronen? “In de virtuele werkelijkheid kunnen we dingen uittesten die in het echte leven nooit zouden kunnen,” zegt Wijnhoven. “Kun je ermee op een paard rijden? Kun je er in rennen?”

Dit onderzoek “kan heel nuttig blijken", aldus Coulston. “Het is interessant om te bekijken in hoeverre deze methode niet alleen voor de bewegingen tijdens het dragen kan worden gebruikt, maar ook om te bestuderen in welke mate het bescherming bood tegen projectielen en scherpe of stompe wapens, door de verwondingen te bestuderen.”

Hoewel het onderzoek eigenlijk bedoeld was om te testen hoe goed de computersimulaties werkten, heeft het toch nieuwe kennis opgeleverd. Uit de simulatie bleek dat de Germaanse krijger die de maliënkolder ooit droeg de voorkeur gaf aan flexibiliteit. Hij koos voor grote, dunne ringen, waardoor een lichtgewicht pantser ontstond.

En het nauwkeurige onderzoek leverde nog meer kennis op. Volgens Wijnhoven gingen archeologen er altijd van uit dat de ‘barbaren’ van buiten het Romeinse rijk de kennis ontbeerden om hun eigen maliënkolders te maken, en dat ze hun wapenuitrusting ofwel importeerden ofwel roofden van Romeinse legioenen.

Maar de maliënkolder uit Vimose beschikt over een ingenieuze sluiting bij de nek waardoor die wijder of strakker kon worden aangetrokken, wat ook gevolgen had voor de pasvorm. “Die sluiting hebben we nooit eerder aangetroffen in het Romeinse rijk,” aldus Wijnhoven. “Dat alleen al zegt veel over de stand van de technologie en de samenleving.”

De modellen van de onderzoekers kunnen intussen ook weer worden gebruikt voor videogames of special effects voor films, zodat ontwerpers de maliënkolders realistisch in beeld kunnen brengen, op zowel grote als kleine schermen wanneer de platforms voor videogames krachtig genoeg worden om de benodigde intensieve rekenkracht te leveren. En wie weet is het resultaat van het onderzoek misschien ooit te zien in een museum bij jou in de buurt, hoopt Wijnhoven.

“Hoe cool zou het zijn als je jezelf digitaal in zo'n pantser kon hijsen?”, vraagt hij zich hardop af.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.