Als de stroom uitvalt in Nederland, dan liggen er bij de overheid een aantal draaiboeken klaar. Zo is er het Nationaal Crisisplan Elektriciteit, waarin is uitgedacht hoe de maatschappelijke gevolgen moeten worden opgevangen. Maar ook bij de burger zelf ligt een verantwoordelijkheid. Vanuit de overheid wordt met de campagne Denk Vooruit aangestuurd op 72 uur zelfredzaamheid.

1. Polders lopen vol

Hoeveel we tegenwoordig afhankelijk zijn van elektriciteit wordt pas duidelijk bij een grote stroomstoring. Neem bijvoorbeeld het feit dat een groot deel van Nederland onder zeeniveau ligt. Bij een stroomstoring vallen de stuwen en gemalen uit die ervoor zorgen dat we in de polders geen natte voeten krijgen.

Leestip: Wat als de stroom uitvalt?

Met mooi, droog weer is er niet accuut een probleem, maar met veel regenval kan het water in de gebieden onder NAP nergens naartoe. Grote gemalen kunnen worden uitgerust met een noodaggregaat, maar bij kleinere gemalen moeten veel geautomatiseerde processen worden overgenomen door mensenhanden.

2. Je wc spoelt niet meer door

Ook rioolwaterzuiveringsinstallaties werken op elektriciteit en als Nederland echt lang zonder stroom komt te zitten, heeft dat ernstige gevolgen. Water wordt niet meer weggepompt en stroomt terug de wc’s in. Zelfs als de stroom weer terugkomt zijn de problemen niet direct opgelost, valt te lezen in een scenario van Veiligheidsregio Brabant Zuidoost.

Vuil rioolwater wordt namelijk gezuiverd met bacteriën en na een aantal uur zonder stroom is de biologie volledig afgestorven. Het duurt dan nog weken voordat het systeem weer helemaal functioneert. Tot die tijd kunnen wc’s niet worden doorgespoeld en moet het vuile water ergens naartoe. Het komt dan terecht in het oppervlaktewater, zoals beken en sloten, met consequenties voor de volksgezondheid en het milieu. Mensen kunnen ziek worden en vissen zullen sterven.

3. Ziekenhuizen zijn goed voorbereid

Maar hoe zit het met de ziekenhuizen? Want het zou je maar gebeuren: precies op het moment dat jij wordt geopereerd valt de stroom uit. Gelukkig zijn ziekenhuizen goed voorbereid op zo’n scenario, want met alle medische apparatuur is het van levensbelang dat de stroomvoorziening op peil blijft. Dat vertelt Harmen Postema, internist acute zorg bij het UMCG.

Bewakingsmonitoren en beademingsapparatuur werken op accu’s en zijn dus helemaal niet afhankelijk van stroom. Daarnaast zijn alle ziekenhuizen uitgerust met een noodaggregaat op diesel of gas, waardoor ze ook in geval van nood nog een tijdje operabel zouden kunnen blijven – in ieder geval voor acute zorg.

4. Betalen gaat niet meer

Betalen met je pinpas, telefoon of wearable: waarom zou je überhaupt nog cash in huis hebben? Nou, bijvoorbeeld omdat het tijdens een stroomstoring van pas kan komen. Al is het de vraag of de winkels wel open blijven als de stroom uitvalt.

Leestip: Wat is biomassa?

Een korte stroomstoring bij een distributiecentrum van Albert Heijn zorgde in 2024 nog dagenlang voor lege schappen in het hele land, een langere stroomstoring zou de hele bevoorrading lamleggen. Naast een stapeltje contant geld is een gevulde voorraadkast dus minstens zo handig.

5. Verkeer raakt ontregeld

Een grote stroomstoring is een succesrecept voor chaos op de weg. Tankstations werken niet, verkeerslichten en straatverlichting vallen uit en slagbomen blijven gesloten – of juist open.

Zodra in Nederland de stroom uitvalt, zullen ook de treinen stil komen te staan. Deze rijden namelijk op elektriciteit. Het is te hopen dat dat niet op een warme dag gebeurt, want ook de klimaatregeling en ventilatie in de treinen houden er dan mee op. Gelukkig werkt de noodknop waarmee je de buitendeuren kunt openen niet op stroom, dus in geval van nood kun je wel de trein uit. Als de stroom weer terugkomt is het treinverkeer overigens niet zo snel weer opgestart. Bij grote verstoringen wordt dat stapsgewijs gedaan.

Luchthavens zijn voorzien van noodstroomgeneratoren en kunnen daarop terugvallen in geval van een stroomstoring. Bij een langdurige stroomstoring zullen omleidingen en annuleringen niet te voorkomen zijn.

6. Mobiel verkeer stopt na 3 uur

Bellen tijdens een stroomstoring? Dat kan, zolang het om een kortdurende onderbreking gaat. Zendmasten zijn uitgerust met een accu, maar de houdbaarheid is beperkt: er is nog zo’n twee à drie uur mobiel telefoonverkeer mogelijk bij een stroomstoring. Dan moet je mobieltje natuurlijk wel genoeg batterij hebben, want opladen via het stopcontact gaat niet meer.

Leestip: Verstoren elektriciteitskabels in de Noordzee de navigatie van vissen?

Voor vaste telefoonlijnen geldt dat digitale toestellen het niet meer doen als de stroom uitvalt, maar een oude analoge telefoon doet het nog wel – mits er natuurlijk nog stroom is bij de telefooncentrale.

Hulpdiensten zijn tijdens een stroomstoring nog wel bereikbaar, hun telefoonnetwerken werken op noodaccu’s.

Steun de missie van National Geographic en krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium. Word nu lid!