Er is een verontrustende trend waargenomen onder wilde kapucijnaapjes aan de kust van Panama: mannetjesapen ontvoeren jonge brulapen, zonder duidelijke reden. Wat het nog opvallender maakt, is dat de kapucijnapen dit gedrag van elkaar lijken over te nemen. De onderzoekers beschreven hun bevindingen in het vakblad Current Biology. Wat zit hierachter?

Een eiland vol geheimen

Het gedrag werd waargenomen op het eiland Jicarón, ten zuiden van Panama. Sinds 2017 hebben onderzoekers daar camera’s opgesteld, oorspronkelijk om een andere opvallende gedraging van de witschouderkapucijnaap (Cebus capucinus imitator) vast te leggen. Bezoekers van het eiland hadden namelijk gemeld dat de apen stenen gebruikten om fruit en schelpdieren open te breken.

Leestip: 5 fabels over de wolf ontkracht

In 2022 legde het onderzoeksteam echter iets anders opmerkelijks vast: een mannelijke kapucijnaap, genaamd Joker, ging er met een baby-mantelbrulaap (Alouatta palliata coibensis) op zijn rug vandoor. De beelden toonden dat Joker het jong de volgende dag nog steeds met zich meedroeg — en de dag daarna opnieuw.

Escalerend gedrag

‘Onze eerste gedachte was dat het jong misschien door de brulapen was achtergelaten en vervolgens geadopteerd,’ legt primatoloog Zoë Goldsborough uit, verbonden aan het Max Planck Instituut voor Diergedrag en het Smithsonian Tropical Research Institute (Panama).

Dat zou niet de eerste keer zijn: in Brazilië zijn gevallen bekend van kapucijnapen die jonge apen van andere soorten adopteren. Maar dit geval bleek anders. Het brulaapje dat Joker meenam, maakte geluiden die passen bij een scheiding van de moeder. Ook volwassen brulapen lieten op deze manier van zich horen. Alles wees erop dat het jong niet was achtergelaten, maar ontvoerd.

Leestip: De Groenlandse haai kan eeuwenoud worden. We beginnen eindelijk te begrijpen hoe

En daar bleef het niet bij. Twee maanden later werd Joker opnieuw gefilmd, dit keer terwijl hij twee andere brulaapjes met zich meedroeg. Nog later werd hij vastgelegd terwijl hij een derde jong meesleepte — waarschijnlijk al overleden. De situatie escaleerde verder: ook vier andere kapucijnapen werden gefilmd met levende babybrulapen op hun rug of buik — het gedrag leek zich te verspreiden.

Een vreemd patroon

In vijftien maanden zijn minstens elf jonge brulapen ontvoerd, waarvan de meesten het waarschijnlijk niet hebben overleefd. ‘Het is tragisch,’ zegt Goldsborough, ‘maar als onderzoekers willen we het natuurlijke gedrag niet verstoren.’

Het onderzoeksteam staat voor een raadsel. ‘Mannelijke kapucijnaapjes nemen wel vaker jongen van hun eigen soort mee,’ zegt primatoloog Susan Perry van de University of California, Los Angeles (VS). ‘Maar meestal blijft de moeder dan in de buurt om haar jong terug te halen.’

Leestip: Chimpanseemoeders blijven spelen met hun kroost – ook in mindere tijden

Waarschijnlijk komt dit gedrag voort uit de drang om al vroeg sociale banden te vormen met soortgenoten. ‘Het meenemen van een jong van een andere soort is in dat opzicht zinloos,’ zegt Perry. ‘Maar misschien is hun drang om een jong te dragen zo sterk dat het soms verkeerd uitpakt.’

Verveling op het eiland

Een andere mogelijke verklaring is dat de kapucijnaapjes simpelweg verveeld zijn geraakt door het eilandleven op Jicarón. Op het vasteland moeten ze voortdurend op hun hoede zijn voor roofdieren, wat het zoeken naar voedsel tijdrovend maakt. Maar op een eiland met volop voedsel en weinig gevaar zoeken de mannetjes misschien naar ander tijdverdrijf.

‘Dieren die leven op eilanden zonder roofdieren, of in dierentuinen, blijken vaak creatiever en beter in het gebruik van werktuigen,’ zegt Goldsborough.

Zo blijven kapucijnapen constant experimenteren en hun omgeving verkennen. Soms ontdekken ze iets nuttigs, zoals dat je met een steen schelpdieren kunt openbreken om bij het lekkers te komen. Of ze ontwikkelen vreemde rituelen die sociale banden versterken. Misschien is zelfs het ontvoeren van brulapen een uiting van die eindeloze nieuwsgierigheid.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!