Dat er genetische uitwisseling is geweest tussen neanderthalers en de moderne mens, is al langer bekend. Vrijwel iedereen buiten Sub-Saharaans Afrika draagt nog altijd een klein percentage neanderthaler-DNA met zich mee. Maar nieuw onderzoek, gepubliceerd in Science, onthult een opvallend detail: de genetische uitwisseling vond waarschijnlijk vooral plaats tussen mannelijke neanderthalers en vrouwelijke Homo sapiens – veel vaker dan andersom.

Ongelijke verdeling van neanderthaler-DNA

Onderzoekers vergeleken de genomen van neanderthalers en moderne mensen en ontdekten iets merkwaardigs. Hoewel neanderthaler-DNA nog steeds aanwezig is in onze genen, is het niet gelijkmatig verdeeld over de chromosomen.

Een korte opfrisser: elke menselijke cel bevat normaal gesproken 46 chromosomen, opgebouwd uit DNA. Sommige van die chromosomen blijken opvallend weinig neanderthaler-DNA te bevatten – met name het X-chromosoom. En dat is relevant, want het X-chromosoom wordt altijd overgedragen door de moeder. Dat roept een intrigerende vraag op: waarom is daar zo weinig neanderthaler-erfgoed terug te vinden?

Twee mogelijke verklaringen

Volgens onderzoeker Alexander Platt van de University of Pennsylvania (VS) zijn er twee mogelijke verklaringen. De eerste mogelijkheid is dat neanderthalervarianten op het X-chromosoom nadelig waren voor moderne mensen. In dat geval zouden ze via natuurlijke selectie geleidelijk uit de populatie zijn verdwenen.

Leestip: Waarom zijn we onze doden gaan begraven? Archeologen hebben nieuwe theorie

Maar de onderzoekers achten een andere verklaring waarschijnlijker: de meeste gemengde nakomelingen ontstonden uit gemeenschap tussen mannelijke neanderthalers en vrouwelijke moderne mensen. In zo’n scenario zou relatief weinig neanderthaler-DNA via het X-chromosoom zijn doorgegeven aan latere generaties.

Hoe onderzoekers de genenstroom reconstrueren

Om die hypothese te testen, analyseerden de wetenschappers genetische data van vroege moderne mensen én van populaties in Sub-Saharaans Afrika. Deze Afrikaanse groepen mengden zich niet met neanderthalers en vormen daardoor een belangrijk referentiepunt.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Door het neanderthalergenoom te vergelijken met deze ‘neanderthaler-vrije’ populaties, konden de onderzoekers de richting van de genetische uitwisseling reconstrueren. Wat bleek: op het X-chromosoom van neanderthalers werd relatief veel menselijk DNA aangetroffen. Dat wijst erop dat vrouwelijke Homo sapiens zich waarschijnlijk vaker voortplantten met mannelijke neanderthalers dan omgekeerd.

De bevindingen betekenen niet dat er nooit relaties waren tussen vrouwelijke neanderthalers en mannelijke moderne mensen. Wel wekken ze de indruk dat deze combinaties zeldzamer waren – of minder genetische sporen hebben nagelaten.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!